شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءوڭىر باسشىلارىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ ەل الدىندا ەسەپ بەردى.
2013 جىلى وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا وڭ وزگەرىستەر بار. 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا بىلتىر وڭىرلىك جالپى ءونىم كولەمى 6 پايىزدىق وسىممەن 2 ترلن. تەڭگەگە جەتتى. ورتاشا ەڭبەكاقى 6 پايىزعا ءوسىپ, 90 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە 8 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, باعا وسىمىنە جول بەرمەۋ جانە ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋعا نازار اۋدارۋدىڭ ناتيجەسىندە, ينفلياتسيا 4,5 پايىز دەڭگەيىندە قالىپتاستى. بۇل – رەسپۋبليكالىق مەجەدەن تومەن كورسەتكىش.
وتكەن جىلى وڭىردە جيىنى 1 432 جاڭا نىسان قولدانىسقا بەرىلدى. الەۋمەتتىك ماڭىزدى سالالار تۋرالى ايتساق, 10 مەكتەپ, 26 بالاباقشا, 32 دەنساۋلىق ساقتاۋ, 27 مادەنيەت, 9 الەۋمەتتىك قورعاۋ نىساندارى بوي كوتەردى. ونەركاسىپتىك جانە وڭدەۋشى سالادا – 70, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتە 246 نىسان ىسكە قوسىلدى. جالپى سانى 840 تۇرعىن ءۇي سالىندى.
ءبىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – اپاتتى مەكتەپتەر. ايماق باسشىسى 2015 جىلى بۇل ماسەلە تولىق شەشىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن 100 پايىز قامتۋ دا سول ۋاقىتتا اياقتالماق. قازىر بۇل كورسەتكىش 97,4 پايىزعا جەتتى.
اگرارلىق سەكتوردا جەتىستىكتەر بار. دەگەنمەن, رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق قولداۋ باعدارلامالارىنا قاراماستان مال شارۋاشىلىعى وركەن جايا الماي كەلەدى.
بىلتىر سەمەيدە قالالىق اۋرۋحانا قولدانىسقا بەرىلدى. بيىل راديولوگيالىق ورتالىق پەن تۋبەركۋلەزگە قارسى بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالماق. جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەردىڭ سانى التىعا جەتتى. سونىڭ ارقاسىندا تۇرعىنداردى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋ 2015 جىلى تولىعىمەن اياقتالادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كۇردەلى جايت – مەديتسينا ماماندارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. ەسەپ بويىنشا, وڭىرگە 334 دارىگەر قاجەت. بۇل تاراپتا دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى مەن جوعارى وقۋ ورىندارى جەتەكشىلەرى اراسىندا ناقتى ءىس-شارالار قولعا الىنۋدا. وتكەن جىلى 217 جاس مامان جۇمىسقا الىنىپ, ونىڭ ىشىندە 92 مامان اۋىلدى جەرلەردە ەڭبەك جولىن باستادى.
ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قولداۋ كورسەتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وڭىردە 58 مىڭنان اسا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار تىركەلگەن. ونىڭ 4 مىڭعا جۋىعى بالالار. «مەيىرىم» اكتسياسى اياسىندا ولار ءتۇرلى ۇيىمدار مەن مەكەمەلەرگە بەكىتىلىپ بەرىلدى. ەڭبەككە قابىلەتى بارلارى وقىتىلىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرىلۋدا.
كۋرچاتوۆ عىلىمي قالاعا اينالۋى ءمۇمكىن. وبلىس اكىمى وعان قالانىڭ كادرلىق جانە وندىرىستىك مۇمكىندىكتەرى جەتەتىنىن, يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتۋ اياسىنداعى ناقتى ۇسىنىستارىن ۇكىمەتتە بايانداعانىن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن قولدانۋ جونىندەگى تاپسىرماسى شەڭبەرىندە بيىل تۇرعىسىن وزەنىندە شاعىن گەس جانە جارما اۋدانىندا جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىستارى باستالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق, مونوقالالار مەن تىرەك ەلدى مەكەندەردى دامىتۋ باعدارلامالارى ارى قاراي جالعاسادى. جىل سايىن 10 ملرد. تەڭگە قارجى يگەرىلەتىن تىرەك اۋىل باعدارلاماسىنا شەكارالىق ەلدى-مەكەندەردى تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
بەسقاراعايدا بولعان كەزدەسۋدە جارما اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ءمادينا ءبۇركەنوۆا زايساننىڭ گازىن وزگە اۋداندار, ونىڭ ىشىندە جارمالىقتاردىڭ دا پايدالانعىسى كەلەتىنىن جەتكىزدى. وبلىس اكىمى 1 ملرد. تەكشە مەتر گاز قورى بار زايسان گازىن يگەرۋگە 30 ملرد. تەڭگە قارجى جۇمسالىپ, 92 شاقىرىمدىق گاز قۇبىرى تارتىلعانىن, ازىرگە ەكولوگيالىق تازا وتىندى 100-دەن استام ءۇي مەن مەكەمە پايدالانىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
كۋرچاتوۆتىق ۆلاديمير دميتروپاۆلەنكو قالادا اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ, ەل اۋماعىندا ءتورتىنشى بۋىن اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ماسەلەسىن تالقىلايتىن حالىقارالىق فورۋم وتكىزۋ تۋرالى ويىن ايتتى. ايماق باسشىسى كۋرچاتوۆتىڭ وعان لايىق بولعانىمەن, ازىرگە كوپ ۇمىتكەردىڭ ءبىرى ەكەنىن, ناقتى شەشىم العاشقى توقساننىڭ سوڭىندا شىعاتىنىن اتاپ ءوتتى.
اباي اۋدانىنىڭ تۇرعىنى س.مۇقاتاي مال جارمەڭكەسىنىڭ بيىل قايدا وتەتىندىگىن سۇرادى. وتكەن جىلى العاش رەت ۇيىمداستىرىلعان شىڭعىستاۋ جارمەڭكەسىندە 1 ملرد. تەڭگەنىڭ ساۋداسى جاسالعانىن جەتكىزگەن وبلىس باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اسىل تۇقىمدى مال اۋكتسيون-كورمەسى بيىل دا قاراۋىلدا ۇيىمداستىرىلماق.
بەسقاراعاي تۇرعىنى ماعجان تابىلدين «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلدىق جەرلەردە تۇرعىن ءۇي سالۋدىڭ مۇمكىندىگىن سۇرادى. الدىمەن اۋدان ورتالىقتارىن باسپانامەن قامتۋ كەرەك. وسى باعىتتا زىريان قالاسى, تارباعاتاي, بەسقاراعاي اۋداندارىندا ۇيلەر سالىنا باستادى. اۋدان ورتالىقتارى قامتىلعان سوڭ تۇرعىن ءۇي اۋىلدىق جەرلەرگە دە سالىنادى.
ءۇرجار اۋدانىنان حابارلاسقان ا.ءسامەتەەۆ ءۇرجار-الماتى باعىتىنداعى اۋە قاتىناسىنىڭ توقتاپ تۇرعانىن ايتتى. ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ كونكۋرسى كەشىگۋىنە بايلانىستى توقتاعان اۋە قاتىناسى ءبىرىنشى توقساننىڭ ىشىندە قايتا جاندانباق.
وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىنى تالاپتى جانبولاتوۆ وسكەمەننىڭ ەكولوگيالىق احۋالى تۋرالى ساۋال جولدادى. ءوڭىر باسشىسى بۇل تاراپتا «قازتسينك», «ءۇمز», «تمك» سىندى ءىرى ونەركاسىپ ورىندارىنا اتموسفەراعا شىعارىلاتىن زياندى قالدىقتاردى ءتيىستى نورمادان اسىرماۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەنىن, ەكولوگيالىق احۋالدى ۇدايى زەرتتەپ, تالداپ وتىراتىن ورتالىق جۇمىس ىستەيتىندىگىن, ونىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قالا ەكولوگياسى جىلدان-جىلعا جاقسارىپ كەلە جاتقانىن, قوردالانعان تۇيتكىلدەر بىرتىندەپ شەشىلەتىنىن جەتكىزدى.
زىريان اۋدانىنان شولپان مۇساباەۆا «زىريان-مايقاپشاعاي» باعىتىندا سالىنباق تەمىرجول قۇرىلىسى جونىندە بىلگىسى كەلەتىنىن ايتتى. وبلىس اكىمى جالپى قۇنى 70 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن وتە قىمبات جوبا بولعاندىقتان, كونتسەسسيالىق جولمەن كورەيا جانە قىتاي كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ اتقارۋعا تۋرا كەلەتىنىن, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار ازىرلەۋگە قارجى بولىنگەنىن جەتكىزدى.
ەسەپتى كەزدەسۋدە سوڭعى اپتاداعى قىزۋ تالقىعا يە بولعان تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى تۋرالى ماسەلە دە سىرت قالمادى. ريددەر قالالىق قوعامدىق كەڭەس ءتورايىمى نادەجدا حۋدياكوۆانىڭ وسى ماسەلە جونىندەگى ساۋالىنا وبلىس اكىمى تولىمدى جاۋاپ بەردى.
ءتيىستى ورىندار باسشىلارىمەن ءبىرنەشە جيىن وتكىزدىك. ءۇش باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن توپ قۇرىلدى. ءبىرىنشىسى, ازىق-ت ۇلىكتىڭ نەگىزسىز قىمباتتاماۋىن باقىلاۋعا السا, ەكىنشىسى, جانار-جاعارماي مەن ءدارى-دارمەككە, ءۇشىنشىسى, اقشا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىندەگى جاعدايعا جاۋاپ بەرەدى. وبلىستا تۇراقتاندىرۋ قورى قۇرىلعان. وندا قازىر شامامەن 6 مىڭ توننا نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارى ساقتاۋلى. ۇكىمەت تۇراقتاندىرۋ قورىن قۇرۋ ەرەجەسىنە وزگەرتۋلەر ەنگىزگەن سوڭ ءبىز ساۋدا كومپانيالارىمەن ونىمدەردى ساتىلىمعا شىعارامىز. باعانى نەگىزسىز كوتەرگەندەرگە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ارقىلى ءتيىستى شارالار قولدانادى. ءدارىحانالاردا بۇرىن ساتىپ العان ءدارى-دارمەك قورى جەتكىلىكتى, ياعني قالىپتى باعامەن ساتىلادى. سونداي-اق, تاياۋ ارادا ۇكىمەت ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى ارقىلى جەڭىلدەتىلگەن باعامەن ۇن بەرەدى. جانار-جاعارمايدى دا جەڭىلدىكپەن الامىز. باعانى نەگىزسىز وسىرمەۋ ءۇشىن ساۋدا ورىندارىنىڭ قوجايىندارىنا جالداۋ اقىسىن 20 پايىزعا تومەندەتۋ تۋرالى تاپسىرما جۇكتەلدى, دەدى ءوڭىر باسشىسى.
بەردىبەك ساپارباەۆ ەسەپتى جيىندا تىكەلەي جانە جازباشا تۇسكەن ساۋالداردىڭ بارلىعىنا جاۋاپ بەرىپ, كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ نازاردا بولاتىنىن جەتكىزدى.
وبلىس اكىمىنىڭ ەسەبىنە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى سالىمگەرەي بەكبەرگەنوۆ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا, ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى تالعاتبەك ءابايدىلدين مەن سەرگەي پلوتنيكوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى زۋحرا ساياپوۆا قاتىستى.
دۋمان اناش.
شىعىس قازاقستان وبلىسى.