وتكەن جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جاڭا قۇرىلىمى قوعامدىق ومىرگە قادام باسىپ, «ا» جانە «ب» كورپۋستارى دەگەن اتاۋعا يە بولدى. سونداي-اق, سول وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا «ا» كورپۋسىنا ۇمىتكەرلەر اراسىندا تەستىك تاسىلمەن ىرىكتەۋ جۇرگىزىلىپ, اتالمىش كونكۋرستىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە اڭگىمەلەسۋ ءتۇرىندەگى سىناق وتكىزىلگەنى ءمالىم. سودان سوڭ ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي سىناقتان سۇرىنبەگەندەر كادر رەزەرۆىنە قابىلدانىپ, ولاردىڭ دەنى «ا» كورپۋسى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى.
مىنە, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە وسىنداي وزگەرىستەردىڭ جاسالعانىنا دا ەكىنشى جىلعا اۋىسىپ بارادى. سوندىقتان دا بۇگىندە ولاردىڭ العاشقى اياق الىستارى قانداي دەگەن ساۋالعا باتىس قازاقستان وبلىسىندا جاڭا مىندەتتەرىن اتقارۋعا كىرىسكەن باسقارۋشىلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ مىسالىندا جاۋاپ ىزدەگەندى ءجون كوردىك.
ەلباسى «ا» كورپۋسى قاتىپ قالعان كادرلىق قۇرىلىم ەمەس ەكەنىن, ونىڭ ۇدايى جاڭارتىلىپ وتىراتىنىن, ءارى قاجەت بولعان جاعدايدا وعان ءتيىستى تالداۋلار جاساۋ كەرەكتىگىن ايتقان. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ 2013 جىلعى 10 جەلتوقسانداعى «ا» كورپۋسىنىڭ مەملەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋازىمدارىنا قويىلاتىن ارنايى بىلىكتىلىك تالاپتارىن بەكىتۋ تۋرالى» جارلىعى ەلباسىنىڭ وسى ناقتى وي-پىكىرىنىڭ دالەلىندەي اسەر قالدىرادى. وسى جارلىققا سايكەس ارنايى بىلىكتىلىك تالاپتارىنىڭ ەڭ باستىلارىن – مەملەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋازىم يەلەرىنىڭ ءبىلىمى مەن جۇمىس ءوتىلى بويىنشا تالاپتارى قۇرايدى. ياعني جارلىققا سايكەس ولاردىڭ مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمداردا ءتيىستى جۇمىس ءوتىلى, سونداي-اق مەملەكەتتىك باسقارۋ, قارجى جانە قۇقىق سالالارى بويىنشا جوعارى بىلىمدەرى بولۋى قاجەت.
وسى تۇرعىدان كەلگەندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قاراتوبە جانە تاسقالا اۋداندارىنا كادرلار رەزەرۆىنەن اكىم بولىپ تاعايىندالعان اسحات شاحاروۆ پەن سانجار اليەۆتەر بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى دەپ وي تۇيۋگە بولادى. راس, ءوڭىر تۇرعىندارى اراسىندا كاسىبي سپورتشىنى اكىم ەتىپ قويعانى قالاي دەپ ايران-اسىر تاڭعالىپ جۇرگەندەر دە بار. الايدا, ولار ا.شاحاروۆتىڭ تۇرار رىسقۇلوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ەكونوميكا ۋنيۆەرسيتەتىن جانە رەسەي پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىن اياقتاعانىن بىلە بەرمەيتىن سەكىلدى.
ءبىز ارنايى جۋرناليستىك ءىسساپارمەن شالعايداعى قاراتوبە اۋدانىندا بولعانىمىزدا جاڭا باسشىنىڭ ادامدارمەن قارىم-قاتىناسى مەن ىشكى مادەنيەتىنە تۇرعىنداردىڭ ريزا ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ ورالدىق. سونداي-اق, ونىڭ بيۋدجەت قاراجاتتارىن ۇنەمدى ءارى ۇقىپتى جۇمساۋ ءجونىندەگى باستامالارى دا جۇرتشىلىق تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىرعانىن اڭعاردىق. ول اقتوبە وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى بولعان كەزدە ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ كوميسسياسىنا جەتەكشىلىك جاساپتى.
ال تاسقالا اۋدانى اكىمى قىزمەتىنە رەزەرۆتەن ۇسىنىلعان س.اليەۆتىڭ نەگىزگى ماماندىعى ەكونوميست-بۋحگالتەر. ەكىنشى ماماندىعى – زاڭگەر. ول بىرنەشە جىل قارجى پوليتسياسى جۇيەسىندە قىزمەت اتقارعان. سوڭعى كەزدە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە ىستەگەن. ەلباسىنىڭ «ا» كورپۋسى بويىنشا قىزمەتكە كىرىسكەندەردىڭ باستاماشىل بولۋى قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەنى ءمالىم. وسى ورايدا بىزگە سانجار جۇماتاي ۇلىنىڭ جەكە باستاماشىلدىق ونەگەسى جاقسى اسەر قالدىردى. اتاپ ايتقاندا, ول ءوزى باسقارىپ وتىرعان وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتۋ, ءجۇندى العاشقى وڭدەۋدەن وتكىزەتىن كاسىپورىن قۇرۋ جونىندە باستاماشىلدىق تانىتۋدا. بۇعان قاجەتتى جەر كولەمى ايقىندالىپ, تەك ءبىر اۋدان ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاستاي وبلىس اۋماعى تۇرعىندارى ءۇشىن قاجەتتى ءوندىرىستىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى دا جاسالىپتى. ەندەشە ىسكە ءسات دەيمىز دە.
اقجايىققا وزگە وڭىردەن كادرلار رەزەرۆى بويىنشا تاعايىندالعان ا.شاحاروۆ پەن س.اليەۆ العاشقى قادامدارىن اعا بۋىن وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدەن باستاپتى. اتالعان جاس اۋدان باسشىلارى ولارمەن ۇدايى پىكىرلەسىپ, كەڭەسىپ وتىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. بۇل, ءسوز جوق, قولداۋعا دا, قۇپتاۋعا دا بولاتىن قادام. ايتسە دە, ولار مۇنى قاندايدا ءبىر بولماسىن ىشكى ەسەپپەن, وزدەرىنىڭ ءيميدجىن كوتەرۋ نيەتىمەن ەمەس, شىنايى كوڭىلمەن, اق ادال جۇرەكپەن جاساعانىن قالار ەدىك. ءارى سولاي ىستەيتىندەرىنە دە سەنىمىمىز مول.
«ا» باسقارۋشىلىق كورپۋسى قۇرامىنا كىرەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى وتكەن جىلى ولارمەن وتكىزىلگەن كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى ارنايى اتاپ كورسەتكەن – زور جاۋاپكەرشىلىك. ولاردىڭ باستى پارىزى ەل مەن ەلباسى سەنىمىن اقتاۋ بولىپ قالا بەرمەك. ال مۇنداي زور جاۋاپكەرشىلىك دەگەنىمىز – ەل-جۇرتپەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, ۇدايى ولاردىڭ اراسىندا بولۋعا ۇمتىلۋ, مۇڭ-مۇقتاجدارىنا نازار اۋدارۋ دەسەك, قاتەلەسە قويمايمىز.
ايتسە دە, باسقارۋشىلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اراسىندا وسىنداي زور جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنە بەرمەيتىن, كەيبىر رەتتەردە ءوزى باسقارىپ وتىرعان ءوڭىر تۇرعىندارىنان سىرت, ساياق جۇرەتىندەر دە كەزدەسىپ قالىپ جۇرگەنىمەن ەرىكسىز كەلىسۋگە تۋرا كەلەدى. مىسالى, ءبورلى اۋدانىنىڭ اكىمى مارات تۇسىپقاليەۆتىڭ كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنان تىس كەزدىڭ وزىندە اۋدان اۋماعىندا ۇنەمى بولا بەرمەيتىنى جونىندە جيىرەك ەستۋگە, سول اۋدانعا بارا قالعان جاعدايدا وسىنداي كورىنىسكە كۋا بولۋعا تۋرا كەلىپ قالىپ ءجۇر. ارينە, ونىڭ وبەكتيۆتى سەبەپتەرى بولۋى, اۋىرىپ قالۋى, وتا جاساتۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل ءۇشىن اۋدان باسشىسىنا كىنا تاعۋ دا قيىن. ويتكەنى, بۇل ومىردە كىمنىڭ باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزدامايدى دەيسىز. دەگەنمەن, مۇنداي كورىنىستەردىڭ اراكىدىك قايتالانىپ تۇرۋى ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك دەۋگە بولا قويار ما ەكەن.
قىسقاسى, وسى ماتەريالداردى جيناقتاۋ بارىسىندا جۇرگىزىلگەن جۋرناليستىك تالداۋلار مەن ساراپتامالار زاڭدى جاتتاپ العاندار مەن ونى جەتىك بىلەتىندەردىڭ ءبارى بىردەي حالىقپەن, ەل-جۇرتپەن ورتاق ءتىل تابىسىپ, ءوز ىستەرىن دوڭگەلەتىپ اكەتە الماعاندارىن كورسەتەدى. جوعارىدا ايتىلعانداي, مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان «ا» كورپۋسىن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بۋىنى رەتىندە ۇدايى جاڭارتىپ وتىرۋ تالابىن قويعانى دا الدىڭعى پىكىرىمىزدىڭ مۇلدەم قيسىنسىز ەمەس ەكەندىگىن اڭعارتاتىن سەكىلدى.
سونداي-اق, سىناقتا جولى بولماعان اكىمدەردىڭ ءبارى بىردەي ءوز ورىندارىنا لايىقسىز ەدى دەپ تىم بىرجاقتى تۇجىرىم جاساۋعا بولمايتىنىن دا وقىرماندار نازارىنا سالا كەتكەندى ءجون كورەمىز. كوش جۇرە تۇزەلەدى. مەن كونكۋرسقا بارعاندا ءۇمىتكەرلەردىڭ كەيبىرى تەك ءبىر-ەكى بالل الا الماي قالعانىن بىلەمىن. بۇل قول قۋسىرىپ وتىرۋعا سەبەپ ەمەس, دەگەن ەلباسىمىزدىڭ ويلى دا ورنىقتى پىكىرىن ۇمىتپاۋعا, ونى ۇدايى نازارىمىزدا ۇستاۋعا ءتيىسپىز.
ەڭ باستىسى, سىناقتا ءسۇرىنگەن اۋدان اكىمدەرىنىڭ اراسىندا حالىقپەن جۇمىس ىستەۋ داعدىلارىن جەتىك مەڭگەرگەن, ولاردىڭ سىي-قۇرمەتىنە بولەنگەن, بۇعان دەيىنگى جۇمىس تاجىريبەسىندە ىسكەرلىك قابىلەتىمەن دارالانعان, وسى ارقىلى اۋدان ەكونوميكاسى مەن ءمادەنيەتىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزگەندەردىڭ بولۋى وكىندىرمەي قويمايدى. وتكەن جىلعى سىناقتا جولى بولماعان مۇنداي توپتاعى تالانتتى اكىمدەر رەسپۋبليكانىڭ ءار ايماعىندا كەزدەسەتىنىنە كۇمان كەلتىرۋ قيىن-اق.
بۇگىنگى ساراپتاماعا وزەك بولىپ وتىرعان باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مىسالىندا وسىنداي ءسۇرىنىپ كەتكەندەردىڭ ءبىرى – زەلەنوۆ اۋدانىنىڭ بۇرىنعى اكىمى مارات وڭعاربەكوۆ ەدى دەسەك, قاتەلەسە قويمايمىز. سولاي بۇلا تۇرسا دا وتكەن جىلعى كونكۋرس تالابى بويىنشا ءتيىستى ناتيجە كورسەتە الماعاندار جوعارىدا اتالعان پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەس بيىل وعان قايتادان قاتىسۋعا قۇقىلى ەكەنى دە اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق ماسەلە.
«مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر قىزمەت ەتيكاسىن قاتاڭ ساقتاۋعا ءتيىس. الايدا, ىلعي بىلاي بولا بەرمەيتىنىنە ەرىكسىز قىنجىلۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل ماسەلەنى وتكەن جىلى «ا» باسقارۋشىلىق كورپۋسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىمەن كەڭەس كەزىندە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا قاداپ, شەگەلەپ ايتقان ەدى. سوعان قاراماستان قىزمەت ەتيكاسىن ساقتاماۋ كورىنىستەرى كەزدەسىپ قالىپ ءجۇر.
ءوزىن وبلىستاعى بارلىق قىزمەت پەن اۋىر جۇكتى تەك ءبىر ءوزى اتقارىپ جۇرگەندەي ءتۇر كورسەتىپ, ءمۇلدەم ۋاقىتىنىڭ جوق ەكەندىگىن ايتىپ, وزىنە حابارلاسقاندارمەن تىلدەسۋدەن باس تارتۋعا ىڭعاي تانىتىپ تۇراتىن لاۋازىمدى تۇلعالار دا كەزدەسىپ قالادى. مەملەكەتتىك قىزمەت ەتيكاسىمەن سىيىسا بەرمەيتىن وسىنداي تەرىس ادەتتىڭ كورىنىسىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماز باداشەۆتىڭ بويىنان كورىپ قالعانىمىزدى جاسىرعىمىز كەلمەيدى.
ءتۇيىپ ايتقاندا, «ا» كورپۋسىنداعىلار ەشقانداي دا ەليتا ەمەس, مەملەكەت, ەل, حالىق قىزمەتشىسى ەكەنىن ۇمىتپاسا, ءارى وزدەرىنە جوعارى مورالدىق جانە ونەگەلىك قاسيەتتەردى ءتان ەتسە ولاردىڭ ەل الدىنداعى ابىرويى مەن بەدەلى سوعۇرلىم مول بولاتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق. ەلباسىمىزدىڭ «ا» كورپۋسىنا قاتىستى ءتيىستى تالداۋلار مەن ساراپتامالار جۇرگىزۋ كەرەكتىگى جونىندە ايتقانى باق وكىلدەرىنە دە قاتىستى سياقتى كورىنەدى. سوندىقتان دا جاڭا باسقارۋشىلىق مەملەكەتتىك كورپۋس قىزمەتى ەكىنشى جىلعا اياق باسقان شاقتا وسىنداي ءبىر تالداۋدىڭ قاجەتتىگى ايقىن كورىندى دە تۇردى. وسى ويدىڭ جەتەگىمەن كەيبىر ۇققان-تۇيگەن جۋرناليستىك وي-پىكىرلەرىمىزدى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.