مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتتاعى جوبالارمەن تانىستى, دەپ حابارلادى پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى كەزىندە الدىمەن جەزقازعان قالاسىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان «وركەن» مەكتەپ-ينتەرناتىنا باردى.
پرەزيدەنت زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان «وركەن-مەديا», ولكەتانۋ, دومبىرا جانە ارت-ستۋديا كابينەتتەرىن ارالاپ كورىپ, پەداگوگتەرمەن جانە وقۋشىلارمەن اڭگىمەلەستى.
– عىلىم, ءبىلىم دەگەن وتە ماڭىزدى. ء«بىلىمدى مىڭدى جىعادى» دەگەن دانالىق ءسوز بار. ءبىلىم – قازىرگى اۋمالى-توكپەلى زاماندا ەڭ كۇشتى, ەڭ ءتيىمدى قۇرال. ءبىلىمدى بولساڭ, بارلىق قيىندىقتى ەڭسەرەسىڭ. مىندەتتى تۇردە. سوندىقتان ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ۇلگىلى, لايىقتى, ابىرويلى ازاماتتارى بولىڭدار. ەلىمىزدىڭ بولاشاعى سەندەردىڭ قولدارىڭدا, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
«وركەن» مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ وقۋشىلارى ولكەتانۋ كابينەتىندە ۇلىتاۋ ءوڭىرى مەن سارىارقانىڭ تاريحى, قاسيەتتى ورىندارى تۋرالى وقيدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ تۋعان ولكەنىڭ جانە قازاق حالقىنىڭ تاريحىن ءبىلۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
900 ورىندىق قازاق تىلىندە وقىتاتىن وقۋ ورداسى 2020 جىلى سالىنعان. مەكتەپ-ينتەرناتتا جاراتىلىستانۋ جانە ماتەماتيكالىق باعىت بويىنشا كاسىبي باعدارعا نەگىزدەلگەن سالالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى وقىتىلادى.
ءبىلىم بەرۋ مودەلدەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىمەن, ءو.بايقوڭىروۆ اتىنداعى جەزقازعان ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە جەزقازعان قالاسىنداعى تاريحي-ارحەولوگيالىق مۋزەيمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىلعان.
وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن 4 سپورت سەكتسياسى مەن 6 ۇيىرمە اشىلعان.
مەكتەپتى ارالاپ كورۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنا قاراعاندى وبلىسىندا ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى تۋرالى باياندالدى.
وڭىردەگى 499 مەكتەپتە 206 مىڭعا جۋىق وقۋشى ءبىلىم الادى. ونىڭ ىشىندە 21318 بالا ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارى. مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعىنا قاتىستى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن 2022-2025 جىلدارى 16 مەكتەپ, ونىڭ ىشىندە ۇشەۋى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ەسەبىنەن, سونداي-اق ءبىر جەكە مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان.
قاسىم-جومارت توقاەۆقا اۋىل مەكتەپتەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تۋرالى مالىمەت بەرىلدى. بيىل وڭىردە 166 مەكتەپ جوندەۋدەن وتكەن جانە 2025 جىلعا دەيىن 299 مەكتەپ جاڭعىرتىلادى دەپ جوسپارلانعان.
وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاراعاندى وبلىسىنىڭ بارلىق ءبىلىم بەرۋ نىساندارىندا دابىل تۇيمەشەلەرى مەن حابار بەرۋ جۇيەلەرى ورناتىلعان. 300-دەن استام بالا وقيتىن مەكتەپتەردە ارنايى كۇزەت قىزمەتى جۇمىس ىستەيدى جانە تۋرنيكەتتەر قويىلعان.
ساپار بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تەلەكوپىر رەجىمىندە قاراعاندى وبلىسىنىڭ جايرەم كەنتىندە جاڭادان اشىلعان كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ جۇمىسىن رەسمي تۇردە ىسكە قوستى.
كەن بايىتۋ فابريكاسىنىڭ قۇرىلىسىندا 2500-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. جايرەم كەنتى ءۇشىن جاڭا جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋى جاڭا ءومىر مەن دامۋدىڭ زور كەلەشەگىنە جول اشادى. كەن بايىتۋ كەشەنى قازاقستاندا مىرىش پەن قورعاسىن كونتسەنتراتتارىن شىعاراتىن ەڭ ءىرى كاسىپورىن بولادى. وندىرىستە 400 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك مەملەكەت باسشىسىنا ايماق ءۇشىن اتالعان جوبانىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. جاڭا فابريكا شىعارىلاتىن ءونىم تۇرلەرى كوبەيەدى جانە ءوندىرىس كولەمى 2,5 ەسە ارتىپ, 5 ملن تونناعا دەيىن جەتەدى. سونداي-اق وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ەكسپورتى ۇلعايىپ, سالىق ءتۇسىمى 1,5 ملرد تەڭگەگە كوبەيەدى. جوبا باستالعالى بەرى ينۆەستورعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلدى. جۇيەلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە كوروناۆيرۋس ىندەتىنە قاراماستان, جوبا بەلگىلەنگەن مەرزىم ىشىندە اياقتالدى.
پرەزيدەنتكە قازىرگى تاڭدا قاراعاندى وبلىسىندا 2 ترلن تەڭگەدەن اساتىن قاراجاتقا 50 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ وتىرعانى جونىندە باياندالدى. بيىل 14 جوبا ىسكە قوسىلىپ, ايماقتىڭ ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 230 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
«قازمىرىش» جشس باس ديرەكتورى الەكساندر حمەلەۆ قاسىم-جومارت توقاەۆقا فابريكانىڭ قۇرىلىسى 3 جىلدا اياقتالعانىن جانە كوروناۆيرۋس ىندەتى جۇكتەلگەن مىندەتتى ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى بولماعانىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, بايىتۋ فابريكاسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى جايرەمدى عانا ەمەس, تۇتاستاي قاراعاندى وبلىسىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى بولماق. مۇندا جىلىنا 5 ملن توننا كەن وڭدەلەدى. بۇل كاسىپورىننىڭ كەمىندە 15 جىل جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار «قازمىرىش» كومپانياسى كەنتتىڭ دامۋىنا 5 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات قۇيدى. جەرگىلىكتى اۋرۋحاناعا زاماناۋي جابدىقتار ساتىپ الىنىپ, قۇزىرەتتەردى دامىتۋ ورتالىعى قۇرىلدى جانە كوممۋنالدىق سالانى جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋعا جىل سايىن قارجى بولىنەدى.
جايرەمدەگى كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ تسەح باسشىسى ەركىن شايحين مەملەكەت باسشىسىنا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن العىس ءبىلدىرىپ, كەنتتىڭ جاندانعانىن جانە ونداعى وڭ وزگەرىستەر تۋرالى, سونداي-اق جاڭا فابريكانىڭ ىسكە قوسىلۋىنان جەرگىلىكتى تۇرعىندار زور ءۇمىت كۇتەتىنىن ايتتى.
ءىس-شارا سوڭىندا پرەزيدەنت كاسىپورىننىڭ ەڭبەك ۇجىمىنا جانە وسى ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋعا اتسالىسقان بارشا ازاماتتارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, تابىس تىلەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا جەزقازعان ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك دامۋى مەن مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن كەڭەيتۋ جونىندەگى «قازاقمىس كورپوراتسياسى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ جوسپارىمەن تانىستى.
«قازاقمىس» كومپانيالار توبىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير كيم مەملەكەت باسشىسىنا جەزقازعان كەن ورىندارىنداعى قازبا جۇمىستارىنىڭ اسەر ەتۋ ايماعىنان 2 815 وتباسىن كوشىرۋ جانە ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالعانى تۋرالى باياندادى.
«قازاقمىس حولدينگ» ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەدۋارد وگاي پرەزيدەنتكە قازاقستان رەسپۋبليكاسىن 2025 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارى نەگىزىندە قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جەزقازعان مەن بالقاش وڭىرلەرىن دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىنىڭ ازىرلەنگەنى جونىندە ايتتى. باعدارلامادا نەگىزگى ءۇش باعىت قامتىلعان. اتاپ ايتقاندا, الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ جانە ەكونوميكالىق دامۋ.
قاسىم-جومارت توقاەۆقا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ, ازىق-تۇلىك نارىعىنداعى باعالاردى تۇراقتاندىرۋ جونىندە ايتىلدى. سونداي-اق كورپوراتسيانىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋى جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋى جونىندە مالىمەت بەرىلدى. كومپانيا ايماق تۇرعىندارى اراسىندا الەۋمەتتىك ساۋالداما جۇرگىزىپ, ءومىر ءسۇرۋدىڭ قولايلى جاعدايىن جاساۋعا نيەتتى. جەزقازعان مەن بالقاش وڭىرلەرىن وركەندەتۋدە ەلىمىزدىڭ دامىعان ايماعى سانالاتىن الماتى قالاسى ۇلگى بولماق.
جۇمىس ساپارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنا جەزقازعان قالاسىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قيىندىقتارى تۋرالى باياندالدى. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ءۇيتاس-ايدوس سۋ قۇبىرىن قايتا جوندەۋدەن وتكىزىپ, قوجامسەيىت كەن ورنىندا جاڭا سۋ قۇبىرىن سالۋ قاجەت. پرەزيدەنت ۇكىمەتكە جانە وبلىس اكىمدىگىنە اتالعان جوبانى 1,5 جىلدىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى.
– زەرتتەۋ باعىتتارىڭىز دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. سۋمەن قامتۋ – شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ماڭىزدى الەۋمەتتىك ماسەلە. مەن جولداۋىمدا وسى تۋرالى ايتقانمىن. ۇكىمەت ءتيىستى تاپسىرما الدى. مەنىڭ ويىمشا, ۇكىمەت اكىمدىكپەن جانە سىزدەرمەن بىرلەسىپ, قىسقا مەرزىم ىشىندە, ءارى كەتكەندە 1,5 جىلدا وسى ماسەلەنى شەشۋى كەرەك. ءبىز ازاماتتارىمىزدى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت. مەن بۇل ماسەلەنى ءوز باقىلاۋىما الامىن, – دەدى پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى جوبالارعا قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن وڭ باعالادى.
– شىن مانىندە, ءبىلىم – مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى. بۇل جەردە, ەڭ الدىمەن, مۇعالىمدەر دايىنداۋعا كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ازىق-تۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
– بۇل, ارينە, الەم نارىعىندا بولىپ جاتقان كۇردەلى ماسەلە. الەمدە بارلىق تاۋاردىڭ باعاسى شامامەن 40-50 پايىزعا قىمباتتادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى قوردالانعان ماسەلەلەردىڭ سالدارىنان ازىق-ت ۇلىك قىمباتتاپ وتىر. بۇل ماسەلەنى شۇعىل شەشۋگە قانشا تىرىسساق تا, جاعدايدى وزدەرىڭىز دە كورىپ وتىرسىزدار. اتالعان ماسەلەنى جۇيەلى تۇردە شەشۋىمىز قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قىرۋار قارجى بولسەك تە, ازىق-ت ۇلىكتىڭ باسىم بولىگىن سىرتتان الامىز. وزگە ەلدەر سۋبسيديانىڭ نە ەكەنىن دە بىلمەيدى. بىلسە دە, ءدال وسىنداي مول قارجى بولىنبەيدى. ءبىر جاعىنان ادامداردى بوساڭسىتىپ جىبەردىك, ەكىنشى جاعىنان سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرىپ الدىق. بۇل ماسەلەمەن تۇبەگەيلى اينالىسۋىمىز كەرەك. مەن ۇكىمەتكە, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاڭا مينيسترىنە مىندەت جۇكتەدىم, – دەدى پرەزيدەنت.
ءىس-شارا بارىسىندا ەكولوگياعا جانە ءىرى كاسىپورىنداردىڭ شىعاراتىن قالدىقتارىنا قاتىستى ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
– ءبىز 2060 جىلى كاربونيزاتسيا دەڭگەيىن نولگە تۇسىرەمىز دەپ جاريالادىق. ەكونوميكامىزدىڭ ەرەكشەلىگىن جانە ونىڭ قۇرىلىمىن ەسكەرۋىمىز قاجەت. ەنەرگيالىق تەڭگەرىمنىڭ 70 پايىزى كومىرگە تيەسىلى ەكەنى بەلگىلى. ءبىز ەرتەڭ ءبارىن جاۋىپ تاستاپ, كومىرتەگىنەن ارىلدىق دەپ ايتا المايمىز. بۇل سىزدەردىڭ كاسىپورىندارىڭىزعا دا قاتىستى. بىراق 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگىنەن ارىلۋ باعىتى بويىنشا جۇرۋگە ءتيىسپىز. ايتپەسە, الەمدىك دامۋدىڭ كوشىنەن قالىپ قويامىز. بۇل – نەگىزگى كاسىپورىنداردىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەتكە جانە مەملەكەت باسشىسى رەتىندە ماعان دا جۇكتەلگەن اسا جاۋاپتى مىندەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت جيىندى قورىتىندىلاي كەلە, بارلىق بەكىتىلگەن باعىت بويىنشا مەملەكەت وتاندىق جەتەكشى كاسىپورىندارمەن بىرلەسىپ, ءتيىستى جۇمىستاردى بەلسەندى جالعاستىرۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى «جوشى حان» تاريحي-مادەني كەشەنىن ارالاپ كوردى.
پرەزيدەنتكە جوشى حان كەسەنەسى, مۇراجاي, جوشى حان ەسكەرتكىشى, جورىق شاتىرى جانە قوناقۇيدەن تۇراتىن كەشەننىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرى مەن قورداعى قۇندى جادىگەرلەر تانىستىرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسيەتتى تاريحي نىساننىڭ ۇنەمى عالىمداردىڭ نازارىندا بولىپ, عىلىمي اينالىمعا ءتۇسۋى كەرەك ەكەنىنە باسا ءمان بەردى.
– كەلەسى جىلى شەتەلدىڭ جانە ەلىمىزدىڭ بەلگىلى عالىمدارىن شاقىرىپ, التىن ورداعا بايلانىستى ۇلكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وبلىس اكىمى جەڭىس قاسىمبەك ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتى تۋرالى بايانداما جاساپ, پرەزيدەنتكە كۋرورتتىق ايماقتار مەن تاريحي-مادەني كەشەندەردى دامىتۋ جوسپارىن ۇسىندى. جوسپارعا سايكەس ۇلىتاۋ, قارقارالى, بالقاش اۋداندارىنىڭ تۋريزم سالاسىنداعى الەۋەتى ارتىپ, سەرۆيستىك جانە تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدارى داميتىن بولادى.