ديزەل داعدارىسى: سەبەپ پەن سالدار

قازاقستاندىق قامتۋدى كوبەيتۋ كەرەك

«تەڭىزشەۆرويل» جشس باس ديرەكتورى كەۆين لايوننىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى التى ايدا قازاقستاندىق كومپانيالاردان ساتىپ الىنعان تاۋارلار مەن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ قۇنى 1,7 ملرد دوللاردى قۇراپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 1,2 ملرد دوللارى كەلەشەك كەڭەيۋ-ۇڭعى ەرنەۋىندەگى قىسىمدى باسقارۋ جوباسىنا قاتىستى ساتىپ الۋلارعا جۇمسالعان. جوبا قۇرىلىسى باستالعاننان بەرى وتاندىق تاۋارلار مەن قىزمەت تۇرلەرىنە جۇمسالعان قارجى كولەمى 11,9 ملرد دوللارعا جەتكەن.

– بۇل جوبانى ىسكە قوسۋ «تەڭىز» كەنىشىندەگى مۇناي ءوندىرۋدى جىلىنا 12 ملن تونناعا ارتتىرىپ, جىلدىق ءونىمدى 39 ملن تونناعا جەتكىزەدى. جوبانىڭ جاڭا نىساندارىن پايدالانۋعا بەرۋ ارقىلى وزىق تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن قولدانۋعا مۇمكىندىك اشىلادى. ءوندىرىستى باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىدەگى بىرىككەن ورتالىعىن اشۋ, سونداي-اق جاقىندا ىسكە قوسىلعان وندىرىستىك مالىمەتتەردى تولىق وڭتايلاندىرۋدى كوزدەيتىن «ۆيرتۋالدى زاۋىتتىڭ» مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەيدى باس ديرەكتور كەۆين لايون.

مينيستر ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ پىكىرىنشە, ۇلتتىق ەكونوميكا ءۇشىن «تەڭىز» كەنىشىندەگى بۇل جوبانىڭ ماڭىزى ايرىقشا دەۋگە بولادى. سول سەبەپتەن, كومپانيا باسشىلارى قازاقستاندىق قىزمەت تۇرلەرى مەن تاۋارلاردى ساتىپ الۋ اۋقىمىن ۇلعايتۋدى جەتىلدىرۋگە ءتيىس.

– «تەڭىزشەۆرويلدىڭ» جوبالارى جىلدار بويى ەل ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزىپ كەلەدى. بىراق ماسەلە تەك وتاندىق كاسىپكەرلىكتى دامى­تۋعا قاتىستى ەمەس. كومپانيا جوبا­لا­رىنىڭ ناتيجەسىندە تەحنولوگيالار ترانس­فەرتى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ماماندار­دىڭ بىلىكتىلىگى ارتىپ, ايماقتىڭ ينفراقۇ­رى­لىمى جاڭعىرتىلۋدا. جوباعا تارتىلعان جۇمىس كۇشىنىڭ الەۋەتىن ءالى دە ارتتىرۋ كەرەك. سونداي-اق كەنىشتەگى جاڭا جوبا اياسىندا العاشقى مۇنايدى جوسپارلانعان مەرزىمدە – 2023 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي الۋ قاجەت, – دەدى م.مىرزاعاليەۆ.

«تەڭىز» كەنىشىندە دەر كەزىندە قول­عا الىنعان ساقتىق شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە ەكىنشى بۋىن زاۋىتى (ەبج)-شيكى گاز ايداۋ (شگا) نىساندارىندا كۇر­دەلى جوندەۋ جۇمىستارى جوسپارلى مەر­زىمىنەن ءتورت كۇن بۇرىن ءساتتى اياقتا­لىپ وتىر. كۇردەلى جوندەۋ كەزىندە 6 400-دەن اسا قىزمەتكەر 1,4 ملن ادام-ساعات جۇمىستى ويداعىداي اتقاردى. وعان ءتۇرلى ينجينيرينگتىك باعىتتا, اتاپ ايت­قاندا, كومپرەسسورلار مەن تۋربينالاردى جوندەۋ, اۋىستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن قازاقستاندىق 36 كومپانيا تارتىلعان. قازىر «تەڭىز» كەنىشىندە ەڭبەك ەتەتىن 70 مىڭنان اسا قىزمەتكەر قاۋىپتى ۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينانىڭ تولىق كومپونەنتىن الىپ ۇلگەردى. بۇل – كەنىشتەگى ەڭبەك كۇشىنىڭ 90 پايىزى.

 تاپشىلىق نەدەن تۋىندادى؟

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى م.مىر­زا­عاليەۆتىڭ قاتىسۋىمەن اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا وتكەن كەڭەستە ديزەل تاپشىلىعىنا قاتىستى ماسەلە قوزعالدى. بۇعان دەيىن زاۋىتتا وندىرىستىك جوسپارعا جانە ىشكى نارىقتىڭ سۇرانىسىنا سايكەس –5 گرادۋستا قاتپايتىن ماۋسىمارالىق ديزەل وتىنىن شىعارۋ ءۇشىن تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردى دايىنداۋ باستالعان ەدى. زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى ارمان قاير­دە­نوۆتىڭ مالىمەتىنشە, بۇل ءونىم اۋا تەمپەراتۋراسى 5 گرادۋستان تومەندەمەيتىن ماۋ­سىمارالىق كەزەڭدە تۇتىنۋعا ارنالعان. زاۋىتتا قايتا جاڭعىرتۋ جوباسىمەن ىسكە قوسىلعان جاڭا تەحنولوگيالىق قون­دىرعىلاردىڭ ناتيجەسىندە 2019 جىلى ك4 ەكولوگيالىق كلاسىنا جاتاتىن ديزەلدىڭ (دت-ە) وسى ءتۇرىن ءوندىرۋ باستالدى. اۋا تەمپەراتۋراسى تومەندەگەن كەزدە ديزەل وتى­نىنىڭ –15, –25, –32 جانە Khazar-38, Altay-45 سەكىلدى تۇرلەرىن شىعارۋ باستالادى.

بيىلعى قىركۇيەكتە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ىشكى نارىقتى ديزەل وتىنىمەن قامتۋدىڭ كۇردەلى جاعدايىنا بايلانىستى «قازمۇنايگاز» ۇك» اق-مەن بىرلەسىپ, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا جۇرگىزىلەتىن جوسپارلى جوندەۋدى كەيىنگە قالدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل ىشكى نارىقتى ديزەل وتىنىمەن قامتۋ ءۇشىن قولعا الىنىپ وتىر. 

– زاۋىتتا وسى جىلدىڭ توعىز ايىندا 4 006 000 توننا مۇناي وڭدەلدى. وسى كەزەڭدە 935 738 توننا جانارماي, 1 168 276 توننا ديزەل وتىنى شىعارىلدى. شيكىزاتتىق مۇنايدى وڭدەۋ تەرەڭدىگى 76,06 پايىزدى قۇرادى. ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعىن ديزەلمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قوندىرعىلاردى جوسپارلانعان جوندەۋدەن وتكىزۋ مەرزىمى كەيىنگە اۋىستىرىلدى. جوندەۋ مەرزىمىن اۋىستىرۋ جىل سوڭىنا دەيىن قوسىمشا 82 251 توننا ديزەل وتىنىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى ا.قايردەنوۆ.

ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ مالىمەتىنشە, ىشكى نارىقتا ديزەل وتىنىنىڭ تاپ­شى­لىعىنا اسەر ەتۋشى بىرنەشە فاكتور بار. ماسەلەن, بيىلعى قاڭتاردا اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋدا پروبلەما تۋىندادى. سول سەبەپتەن, زاۋىت ءوندىرىسى ساۋىرگە دەيىن توقتاپ تۇردى. ناتيجەسىندە ىشكى نارىققا 200 مىڭ تونناعا جۋىق ديزەل وتىنى جەتكىزىلمەدى.

– ال تامىز ايىندا ديزەل وتىنىنا سۇرانىس ارتا باستادى. بۇرىن ايىنا 400-420 مىڭ توننا تۇتىنىلسا, بۇل كەزدە سۇرانىس ايىنا 520 مىڭ تونناعا دەيىن ءوستى. نەگىزگى سەبەپ – باعانىڭ رەسەيمەن جانە باسقا دا كورشى ەلدەردەگىمەن سايكەسسىزدىگى. ايىرما شامامەن ءبىر ليترگە 90 تەڭگەنى قۇرايدى. كوكونىستەردى تاسىمالداۋ باس­تالىسىمەن ترانزيتتىك كولىك اعىنى ارتتى. ماسەلەن, ءار ماشيناعا قازاقستان اۋماعىنا كىرگەندە توننا, ەلدەن شىعار كەزدە تاعى توننا قۇيىلادى. سونداي-اق كەرى جولدا تاعى دا ەكى رەت جاعارماي قۇيىپ الادى. سوندا ءبىر كولىككە 4 توننا ديزەل الىنادى. بۇل – جۇرگىزۋشىلەر ءۇشىن اجەپتاۋىر ۇنەمدەۋ. ناقتىسىندا ءبىز ءوز ەلىمىزدى ديزەل وتىنىمەن قامتاماسىز ەتە الامىز. بىراق باعانىڭ سايكەسسىزدىگىنە بايلانىستى وسىنداي احۋال قالىپتاستى. ءبىز رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترىمەن بايلانىسقا شىعىپ, 100 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن جەدەل جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدىك. ەلىمىزگە قازان ايىندا العاشقى 30 مىڭ توننا ديزەل جەتكىزىلدى. بۇل نارىقتاعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋعا ازدى-كوپتى مۇمكىندىك بەردى. راس, ازىرگە ماسەلە تولىق شەشىمىن تاپقان جوق. بىراق ىلگەرىلەۋ بار, – دەدى م.مىرزاعاليەۆ.

اتىراۋ وبلىسى