بالالار ينتەرناتتارىنىڭ جاعدايى ءماز ەمەس

وتىرىسقا قاتىسۋشىلار مەكتەپكە باراتىن ەرەكشە با­لالاردى ادىستەمەلىك سۇيە­مەلدەۋ ماسەلەلەرىن تالقى­لادى. كەڭەس مۇشەسى, «بولا­شاق» قورى­نىڭ باسشىسى دي­نارا ءشاي­جۇنىسوۆا­نىڭ اي­تۋىن­­شا, پەداگوگ-اسسيستەنت­تەر­دىڭ شامادان تىس جۇكتەمەسى بۇگىندە ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. «قازىرگى تاڭ­دا ولار ايىنا 90 مىڭ تەڭ­گە جال­اقىعا جۇمىس ىستەپ, كەم دە­گەندە 2 بالانى وقىتىپ, قول­عابىس جاسايدى. ماماندار تۇراقتامايتىندىقتان, بالالار وقي الماي, قامقورلىقسىز قا­لادى. وسىنىڭ سالدارىنان كەيدە بالالار تولىق ءبىر وقۋ جىلى بويى ءبىلىم الا ال­­ما­­عان جاعدايلار دا بار. ءبىز­­­­دىڭ جوبادا 300-گە جۋىق پە­دا­گوگ-اس­سيستەنت جۇمىس ىس­تەيدى. ولار­­دىڭ بارلىعى ەڭبە­ك­­اقى­­­نىڭ ازدىعىنان جۇمىس­تان كەت­كىلەرى كەلەدى», دەدى د.ءشايجۇنىسوۆا.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىنىڭ اقپاراتىنا سەنسەك, ەلىمىزدە مىڭعا جۋىق پەداگوگ-اسسيستەنت جۇمىس ىستەيدى, قو­سىمشا ءپان مۇعالىمدەرى ار­­نايى كۋرستاردان وتۋدە. ال جال­اقىنىڭ تومەن بولۋى ولار­دىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيىنە باي­­لانىستى كورىنەدى.

وتىرىس بارىسىندا كەڭەس مۇشەلەرى ينتەرناتتاردىڭ دا جاي-كۇيىن تالقىلادى. بۇگىندە ەلىمىزدە بارلىعى 577 ينتەرنات بار, ولاردا 147 مىڭنان استام بالا تۇرادى. بۇل – كورۋ, ەستۋ قابىلەتى بۇزىلعان بالالارعا ارنالعان ارنايى ينتەرناتتار, مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەلەر جانە دارىندى بالالارعا ارنالعان ماماندانعان, سونداي-اق كوپ­بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان بالالارعا ارنالعان ينتەرناتتار, مەكتەپ جانىنداعى ينتەرناتتار, مەكتەپ-ينتەرناتتار.

كەڭەس توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى دينارا زاكيەۆا اتاپ وتكەندەي, 2019 جىلدىڭ اقپان ايىندا پارتيالىق تىڭ­داۋلاردا كەڭەس كەيبىر ينتەر­ناتتىق مەكەمەلەردەگى ادام شوشىر­لىق جاعداي تۋرالى ماسەلەنى كوتەرگەن بولاتىن. Nur Otan ارالاسقاننان كەيىن عانا 19 ينتەرنات جوندەلىپ, كارىز جۇرگىزىلدى, جيھاز بەن جاب­دىق جاڭارتىلدى. الاي­دا بۇل ماسەلە بارلىق ين­تەر­­ناتتىق مەكەمەلەردەگى بالا­لاردىڭ ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەر­تۋ جانە جاقسارتۋ ءۇشىن ۇنەمى نازار اۋدارۋدى جانە جۇيەلى جۇمىستى تالاپ ەتەدى.

ء«تيىستى دەپۋتاتتىق ساۋال وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا جولداندى. وسىعان قاراماستان, ءبىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان ەشقانداي جۇيە­لى ءىس-قيمىل اتقارىلمادى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ەلى­مىزدەگى بالالاردىڭ قۇ­قىق­تارىن قورعاۋعا جاۋاپتى ەكەنىن تۇسىنە مە؟ ءبىز وڭىر­لىك كەڭەستەردەن ينتەرنات­تار بويىنشا ءوز بەتىنشە جۇ­مىس جۇرگىزۋدى, ولاردىڭ ارقايسى­سىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ شەشىم قابىلداۋدى سۇرادىق. سودان كەيىن عانا ءبىزدىڭ قولى­مىزعا قانداي ينتەرناتتا كۇر­دەلى نەمەسە اعىمداعى جون­دەۋ جۇرگىزىلگەنى نەمەسە جۇر­گىزى­لە­تىنى, نە قاجەت ەكەنى تۋرالى ناقتى اقپارات ءتيدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جال­عاس­تىرامىز, ال وڭىرلىك كە­ڭەس­­تەر ءاربىر ينتەرناتتاعى جاع­­­دايدى جاقسارتۋ بويىن­شا مىندەتتىڭ ورىندالۋىن باقى­لاۋعا الادى. ءبىزدىڭ ماقساتى­مىز – ەلىمىزدەگى بارلىق ينتەرناتتى بالالاردىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى ەتۋ», دەدى ول.

كەڭەس مۇشەلەرى 534 ينتەرنات مەكەمەسىندەگى جاعدايدى زەرتتەگەن. د.زاكيەۆانىڭ ايتۋىنشا, بارلىق ينتەرناتتى كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزگەن جالعىز ايماق – پاۆلودار وبلىسى. سون­داي-اق بۇل ىستە قوستاناي وب­لى­سى دا الدا كەلەدى: وبلىس­تاعى 36 ينتەرناتتىق مە­كە­مەنىڭ 29-ى جوندەلگەن. سوڭ­عى 3 جىلدا ينتەرناتتارى مۇلدەم جوندەۋ كورمەگەن قىزىلوردا مەن ماڭعىستاۋ وب­لىس­تارىنداعى جاعداي بارى­نەن ناشار.

«الماتى وبلى­سىندا تەك 3 مەكەمەگە كۇر­دەلى جوندەۋ جۇرگىزىلسە, ال قال­عان مەكەمەلەردە ءتىپتى جوسپار­لان­باعان. تۇركىستان وبلىسىندا تەك 1 مەكەمەدە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى, بۇل – ءبىز بارىپ, ماسەلە كوتەرگەن ينتەرنات. بىراق وڭىردە بۇدان باس­قا 40 ينتەرنات بار. قارا­عان­دى­داعى №68 مەكتەپ-ينتەرناتتا جاتاق­حانا مەكتەپتىڭ ءبىرىن­شى قابا­تىندا ورنالاسقان, مۇن­دا ءبىر بولمەدە 15-تەن 25-كە دە­يىن بالا تۇرادى. وسى جاع­­داي­عا قاراعاندىداعى ارىپتەس­تەرىمنىڭ نازارىن اۋدارعىم كەلەدى», دەدى كەڭەس توراعاسى.

ينتەرنات مەكەمەلەرىندەگى جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن اقتوبە, قىزىلوردا, اقمولا جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا ءتيىستى جوسپار جوق. ءبىلىم جانە عىلىم ءبىرىن­شى ۆي­تسە-ءمينيسترى شولپان كاري­نوۆا­نىڭ ايتۋىنشا, بىرلەسكەن بۇي­رىق جوباسى ازىرلەنگەن. وعان سايكەس بالالاردىڭ, ونىڭ ىشىن­دە اتا-اناسىنىڭ قامقور­لى­عىن­سىز قالعان جەتىم بالا­لار­­دىڭ ءبىلىم الۋعا, تاماق­تانۋ­عا, تاسىمالداۋعا, دەما­لۋعا قۇقىقتارىن ساقتاۋ موني­تورينگى مەن باقىلاۋى جوس­پارلى تۇردە جۇرگىزىلەتىن بولادى. بۇدان باسقا, «اكىمشى­لىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسكە تەكسەرۋ قورىتىن­دىلارى بو­يىن­شا شىعارىلعان نۇسقا­ما­لاردى ورىنداماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتۋ قۇقىعىن بەرۋ بولىگىندە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.

وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا اتالعان كەڭەس ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنەن 2022 جىلى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ جوس­پارلانىپ وتىرعان مەكە­مەلەر­دىڭ ءتىزىمىن, سونداي-اق انىق­تالعان پروبلەمالاردى, ولار­دى شەشۋ مەرزىمدەرى مەن جول­دارىن كورسەتە وتىرىپ, ين­تەر­ناتتىق مەكەمەلەر موني­تو­رينگىنىڭ ناتيجەلەرى بويىن­شا ەسەپ بەرۋدى سۇرادى. سونى­مەن قا­تار كەڭەس مۇشەلەرى ين­تەر­نات­تىق مەكەمەلەر بويىنشا نور­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى­لەرد­ى قايتا قاراۋدى ۇسىندى.