ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ باستى ءبىر وزگەشەلىگى مەن باعا جەتپەس قۇندىلىعى – قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ جوعارى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنان ورىن الۋى جونىندەگى تۇجىرىمدامانىڭ جاسالعانى. سونىمەن بىرگە, ونىڭ ۇزاق-مەرزىمدى باسىمدىقتارىنىڭ تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىن بەلگىلەنگەنى. مۇنداي باسىم باعىتتار حالقىمىز ءۇشىن كيەلى دەپ ەسەپتەلەتىن جەتى سانىمەن بەلگىلەنىپ, جەتى باعىتتان تۇرادى. سونىڭ ەڭ ءبىرىنشىسى يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ ترەندىن تۇزەۋگە جانە كۇشەيتە تۇسۋگە ارنالعان.
بۇعان دەيىن ەلىمىزدە 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ويداعىداي ىسكە استى دەپ وي تۇيۋگە تولىق نەگىز بار. بىراق ءبىز مۇنى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى دەپ اتاماعان بولاتىنبىز. جولداۋدان كەيىن بۇل بىتكەن ءىس ءدال وسىنداي اتاۋمەن جاڭا ءداۋىرىمىزدىڭ تاريحىنا ەنەتىنىنە كوز جەتكىزىپ وتىرمىز.
بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكىمەتكە 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى جوباسى جونىندە بىرقاتار تاپسىرمالار بەردىم. سونىمەن, 2050-گە دەيىنگى قالعان جىلدار جەتى بەسجىلدىققا بولىنەدى. ولاردىڭ ارقايسىسى ءبىر ماقسات – دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ماسەلەسىن شەشەدى دەپ اتاپ كورسەتتى. ءارى ەلباسى وسى بەسجىلدىقتاردىڭ ارقايسىسىندا قانداي ناقتى جۇمىس اتقارىلاتىنىن دا كورسەتىپ بەردى. سونىڭ نەگىزگى بولىگى قازاقستان بيزنەسىن, اسىرەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ بولماق.
بۇل ەڭ الدىمەن رەسپۋبليكا وڭىرلەرىنە جاۋاپتى مىندەتتەر جۇكتەيدى. ولارعا ءداستۇرلى ءوندىرۋشى سەكتورلار تيىمدىلىگىن كوتەرۋگە قاتىستى تىڭ جوبالار مەن ۇسىنىستاردى ومىرگە اكەلۋ قاجەتتىلىگىن كورسەتەدى. ءبىر ءسوزبەن ايتقاندا, يندۋستريالاندىرۋ ترەندىن تۇزەيمىز دەسەك, وعان كادىمگىدەي شىعارماشىلىق تۇرعىدان كەلە ءبىلۋ قاجەتتىگىن كورەمىز.
– ءبىز بۇل ورايدا, ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءداستۇرلى ءوندىرۋشى سەكتورلارعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ارينە, بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ مەن رەتتەۋدىڭ بىرنەشە جولدارى مەن تاسىلدەرى بار. سونىڭ ىشىندە ءبىز يندۋستريالىق ايماق قۇرۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. ونىڭ اۋماعىنا قۇرىلىس يندۋسترياسى, ماشينا جاساۋ, مۇناي-حيميا كەشەنى جانە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى كومپانيالار ورنالاسپاق, – دەپ مالىمدەدى گازەت تىلشىسىنە باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات كارىموۆ.
ءيا, قالاي دەگەندە دە, وڭ ينۆەستيتسيالىق احۋال ەلىمىزدىڭ جاقسى دامىعان الەمدەگى 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋىندە شەشۋشى فاكتوردىڭ ءبىرى بولا الاتىنى تالاس تۋعىزبايدى. سوندىقتان دا وسى احۋالدى تۇبەگەيلى قالىپتاستىرۋ مەن جاقسارتۋ, وڭىرلەرگە ينۆەستورلار مەن ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ماسەلەلەرى جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ ۇدايى نازارىندا بولعانىن قالار ەدىك. ەلباسى جولداۋىنداعى باستى تالاپتاردىڭ ءبىرى دە وسىنداي كەمەل ويدان تۋىندايدى.
بۇگىنگى تاقىرىپتىڭ باستى نىسانىنا اينالىپ وتىرعان اقجايىق ايماعىندا بۇل ماقساتتا قولعا الىنعان ىستەر دە قۇپتاۋعا تۇرارلىقتاي. سونىڭ ەڭ باستىسى اقپاراتتىق تالداۋلار مەن ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەر ۇيىمداستىرۋعا باعىتتالعان. بۇعان قوسا يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىزدەستىرۋ مەن جۇزەگە اسىرۋدىڭ وڭتايلى تاسىلدەرى ىرىكتەلىپ, سۇزگىدەن وتكىزىلىپ الىنعان.
سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ ءىسى دە اتالعان جوبالار شەڭبەرىندە قاراستىرىلعان. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باستىعى اسلان جاقىپوۆ بىزگە «ورال الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اق بازاسىندا ءومىر مەن وندىرىسكە جول تارتقان يننوۆاتسيانى قولداۋ جانە ينۆەستيتسيانى تارتۋ ورتالىعى وسى ماقساتتا قۇرىلعانىن ايتىپ بەردى. سونىمەن قاتار, كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋدىڭ تاعى ءبىر ءتاسىلى رەتىندە سوڭعى جىلدارى ورال وڭىرىندە حالىقارالىق بيزنەس-فورۋمدار وتكىزۋ تاجىريبەسى دە تيىمدىلىك پەن ۇتقىرلىق تۇرعىسىنان العاندا ءوزىن تولىعىمەن اقتاپ كەلەدى.
جوعارىدا ايتىلعانداي, يننوۆاتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا قاتىستى جۇرگىزىلگەن العاشقى تالداۋلاردىڭ ءبىرى – وڭدەۋ ونەركاسىبى قاتارىنا كىرەتىن كاسىپورىنداردىڭ جاي-كۇيىنە ارنالعان ەكەن. ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا اتالعان وندىرىستىك نىسانداردا پايدالانىلماي تۇرعان مۇمكىندىكتەر مەن بوس ءوندىرىس ورىندارى بار ەكەنى انىقتالعان. ءسوز جوق, مۇنداي رەزەرۆات قۇر كەڭىستىك كۇيىندە قالىپ قويماۋى كەرەك. بۇل رەتتە اتالعان ماسەلەگە وراي قۇر, جالاڭ تالداۋلار جاسالىپ قانا قويماي, ناقتى شەشىمدەر الىنعانى ۇلكەن مەرەي. ايتالىق, وسىنداي پايدالانىلماي تۇرعان مۇمكىندىكتەر ورال قالاسىنداعى «ومەگا» پريبور قۇرۋ زاۋىتى» اكتسيونەرلىك قوعامىندا كەزدەسكەن بولسا, وسى كاسىپورىننىڭ نەگىزىندە ورال ترانسفورماتور زاۋىتىن تۇرعىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعان. بۇل ومىرشەڭ جوبا جىلىنا بەس مىڭ دانا ترانسفورماتور شىعارۋعا لايىقتالعان.
ءيا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا بارىنشا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ – ونى وركەندەتۋدىڭ باستى كىلتى. وسى ورايدا ورال وڭىرىندە سوڭعى جىلدارى ۇلگى-ونەگە تۇتارلىقتاي ىلكىمدى ءىستىڭ قولعا الىنعانىن ايتپاي كەتۋ شىندىققا قيانات. مۇندا بيزنەسىن جاڭادان باستاعان ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا يننوۆاتسيالىق گرانتتار بەرۋ جۇيەسى قولعا الىنعان. مۇندا ءوز بيزنەسىن قۇرۋعا بولىنگەن سوما مولشەرى ءۇش ميلليون تەڭگە كولەمىندە. ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورىندا جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان گرانتتاردى يەلەنۋ تىزىمىنە جاس كاسىپكەرلەرمەن قوسا ايەلدەر مەن مۇگەدەك جاندار دا ەنگىزىلگەن. ولارعا بۇعان دەيىن بەرىلگەن گرانتتار جارىق بەرەتىن اسپاپتار ءىسىن جولعا قويۋعا, كۇمبەزدى ۇيلەر قۇرىلىسىن تۇرعىزۋعا, اەروبوتتار ءوندىرىسىن وركەندەتۋگە جانە فوتوكىتاپتار شىعارۋعا جۇمسالعان.
ءسوز سوڭىندا وبلىستا يننوۆاتسيالىق جوبالارعا قاتىستى جۇرگىزىلگەن تالداۋلاردىڭ تاعى ءبىر تولقىنىمەن وقىرمانداردى تانىستىرا كەتكەندى ءجون كورەمىز. مىسالى, ايماقتا وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وتىز ءبىر ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلعان بولسا, ونىڭ جيىرما ەكىسى ەلۋ پايىزدان استام جوبالىق قۋاتقا شىققان. ارينە, پايدالانۋعا بەرىلگەن وندىرىستىك نىسانداردىڭ ءبارى بىردەي تەز ارادا تولىق جوبالىق قۋاتىمەن جۇمىس ىستەپ كەتۋى مۇمكىن دە ەمەس شىعار. بۇعان بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعى قاجەت ەكەندىگىمەن دە كەلىسۋگە تۋرا كەلەدى. ادەتتە, تولىق جوبالىق قۋاتقا جەتۋ ءۇردىسى ءبىر كۇندە, ءبىر ايدا ەمەس, كەزەڭ-كەزەڭمەن ءجۇزەگە اسىرىلاتىنى دا ايان. سولاي بولعان كۇننىڭ وزىندە دە جوعارىدا اتالعان دەرەك ءسۇيىنشى سۇراۋعا تۇراتىنداي جوعارى كورسەتكىش دەۋگە كەلىڭكىرەمەيدى. دەگەنمەن, بارىنە ۋاقىت تورەشى. ال مۇنداي كىدىرىستىڭ باستى سەبەپتەرى نەدە دەگەن ساۋالعا كەلسەك, ونىڭ ءتۇپ-توركىنى اينالىم قۇرالدارى مەن تاپسىرىستاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن تۋىندايدى.
ءتۇيىپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ ترەندىن تۇزەۋ مەن كۇشەيتە ءتۇسۋدىڭ باستى جولى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى كاسىپورىنداردىڭ يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىگىنە بايلانىستى ەكەنى انىق. وسىنداي بەلسەندىلىكتىڭ ورال وڭىرىندەگى كەيبىر مىسالدارىن اڭگىمەلەپ بەرۋ ارقىلى ترەند تۇزەۋدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ سالا جاناشىرلارىنىڭ ءتول مىندەتى بولىپ قالا بەرەدى دەگىمىز كەلەدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.