قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاقىندا داۆوستا الەمدىك كوشباسشىلارمەن وتكىزگەن كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە ەۋروپالىق باعىتتا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىمەن جالعاسقان ەۋروپالىق تۋرنەسى اياسىندا ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ ماجارستان رەسپۋبليكاسىندا بولىپ قايتتى.
بۋداپەشت قالاسىندا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا «ءارىپتەستىكتى نىعايتۋ: قازاقستان رەسپۋبليكاسى-ەۋروپالىق وداق» اتتى حالىقارالىق سەمينار جۇمىسىنا قاتىستى. دەلەگاتسيا قۇرامىندا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى, ونىڭ ىشىندە كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا, ءبىلىم جانە عىلىم, قورعانىس, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىكتەرى, سونىمەن قاتار, قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى, شىعىستانۋ ينستيتۋتى, ەۋروپالىق اقپاراتتىق ورتالىق, ت.ب. وكىلدەرى بولدى.
اتالعان سەمينار تاراپتاردىڭ ءوزارا قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىرعان ىنتىماقتاستىقتىڭ ەڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ باسىمدىقتارى مەن ۇستانىمدارىن انىقتاۋ جانە ءوزارا ارەكەتتەسۋدىڭ جاڭا الەۋەتىن اشۋ ماقساتىمەن ۇيىمداستىرىلدى. قازاقستان-ەۋروپا ارىپتەستىگىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى ءۇش نەگىزگى پانەلدى پىكىر الماسۋ تاقىرىپتارىندا كورىنىس تاپتى: قر-ەو ءوزارا ارەكەتتەسۋدىڭ جالپى ماسەلەلەرى (كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم, قازاقستان اۋە كومپانيالارى ءۇشىن «ەۋروپا اسپانىن» اشۋ, قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ), ايماقتىق قاۋىپسىزدىك (جاڭا سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەر, حالىقارالىق كواليتسيا اسكەرلەرىن اۋعانستاننان شىعارۋ) جانە ەنەرگەتيكا (قازاقستان ەكونوميكاسىن «جاسىلداندىرۋ», تەحنولوگيا ترانسفەرى, ەكسپو-2017).
سەمينارعا ەۋروپا تاراپىنان ءبىر توپ مامان مەن رەسمي ادامدار قاتىستى, ونىڭ ىشىندە ەو-نىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ارنايى وكىلى پاتريتسيا فلور, ەۋرووداقتىڭ سىرتقى ىستەر قىزمەتىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەرى, ماجارستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى يانوش مارتوني جانە ماجارستان ۇكىمەتىنىڭ باسقا مينيسترلەرى بولدى.
ە.ىدىرىسوۆ ءوزىنىڭ سوزىندە بۇل كەزدەسۋدىڭ قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەۋرووداق قازاق ەلىنىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەسى بولىپ تابىلادى, ونىڭ ۇلەسىنە قازاقستاندىق سىرتقى ساۋدانىڭ جارتىسىنا جۋىعى تيەسىلى. 2012 جىلعى ساۋدا اينالىمىنىڭ كورسەتكىشتەرى ىنتىماقتاستىق تاريحىنداعى ەڭ جوعارى مەجەگە جەتىپ, 53 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى, ال وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارى ارالىعىندا 46 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. قازاقستان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ 47%-ى ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ ۇلەسىندە.
تالقىلانعان ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى كەڭەيتىلگەن ءارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم بولدى. بۇل قۇجات قازاقستان – ەو ارىپتەستىگىن قازىرگىدەن دە ءبىرشاما سەرپىندى كەزەڭگە وتۋگە قۇقىقتىق نەگىز قالاۋى ءتيىس. «كەڭەيتىلگەن كەلىسىمنىڭ شىن مانىسىندە جاڭا پەرسپەكتيۆالار اشۋى بىزدەر ءۇشىن قاعيداتتى تۇرعىدا ماڭىزدى, اتاپ ايتساق, قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەۋروپالىق ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ, عىلىم مەن تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيا سالالارىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ءتيىمدى. باسقاشا ايتقاندا, كەلىسىم ازاماتتاردىڭ, عىلىم مەن بيزنەستىڭ جاقىنداسۋى جولىنداعى جاساندى توسقاۋىلداردى جويۋعا مۇمكىندىك تۋدىرۋى ءتيىس.
ماجارستان سىرتقى ىستەر مينيسترى يا.مارتوني جاۋاپ سوزىندە قازاقستان ءوز ەلى ءۇشىن «شىعىسقا كوپىر» بولىپ تابىلاتىنىن, ال ماجارستان قازاقستان ءۇشىن «باتىسقا كوپىر» بولۋعا دايىن ەكەنىن العا تارتتى. «ءبىزدى ءسىزدەرمەن ورتاق تاريحىمىز بەن ورتاق تامىرلارىمىز بىرىكتىرەدى. كوپتەگەن زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, ماجارلاردىڭ تاريحي وتانى قازىرگى قازاقستان اۋماعى بولىپ تابىلادى», دەدى ماجار ديپلوماتياسىنىڭ باسشىسى. سونىمەن قاتار, ول جانە ونىڭ ۇكىمەتتەگى ارىپتەستەرى قازاقستان مەن ەو-نىڭ ودان ءارى جاقىنداي تۇسۋىنە بارىنشا كومەك كورسەتۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن جانە اتالعان سەميناردىڭ ءدال بۋداپەشتتە ءوتۋى وسىعان دالەل بولاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى.
سەمينار بارىسىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق ارىپتەسى رەتىندەگى ءرولىنىڭ ماڭىزى اتالىپ ءوتتى. قازاقستان مۇناي ەكسپورتىنىڭ 70%-ىن ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنە, مىسالعا, يتاليا, نيدەرلاند كورولدىگى, فرانتسيا, اۆستريا, رۋمىنياعا شىعارادى. قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى يننوۆاتسيالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىق تاقىرىبى دا جان-جاقتى تالقىلاندى.
سونىمەن بىرگە, بۋداپەشتكە ساپارى بارىسىندا ە.ىدىرىسوۆ ءوزىنىڭ ماجارلىق ارىپتەسى يا.مارتوني مەن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى ميحاي ۆارگامەن جانە اۋىلشارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءمينيسترى شاندور فازەكاشپەن ەكىجاقتى پىشىندە كەزدەسۋ وتكىزدى. ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر اياسىندا تاراپتار قازاقستاندىق-ماجارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاي-كۇيى مەن بولاشاعىن, قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ءۇستىمىزدەگى جىلعا جوسپارلانىپ وتىرعان ۆەنگرياعا ساپارىنىڭ دايىندىعىن جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق, اۋىلشارۋاشىلىق, سونداي-اق, ءبىلىم سالالارىنداعى ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ جاعدايىن تالقىلادى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.