ءسىز بىلەسىز بە؟..

اڭىز با, اقيقات پا؟

حەمينگۋەيدىڭ ەڭ قىسقا اڭگىمەسى بارشا الەم وقىرمانىنا ءمالىم: «For sale: baby shoes, never worn» («بالالارعا ارنالعان اياقكيىم ساتىلادى. كيىلمەگەن»). جازۋشى دوستارىمەن التى سوزدەن تۇراتىن شىعارما جازاتىنىنا ءباس تىگىپ, 10 دوللاردان ۇتىپ الدى دەسەدى. اقيقاتىندا, حەمينگۋەيدىڭ جازۋشىلىق مانسابىنىڭ باستالۋىنا دەيىن امەريكالىق گازەتتەردە بالالار اياق­كيىمى نەمەسە اربا تۋرالى وسىنداي حابارلاندىرۋلار ءجيى شىعاتىن. مۇنداي حابارلاندىرۋلار تۋرالى ءتۇرلى اۆتورلار ماقالا جازىپ, ولاردى «قىسقا اڭگىمەلەر» دەپ اتادى. ال حەمينگۋەيدىكى دەلىنەتىن بۇل اڭگىمە تەك 1990 جىلدارى ءباسپاسوز بەتتەرىندە پايدا بولدى. حەم اعاي اياقكيىم تۋرالى اڭگىمەنىڭ نەگىزىن قايدان العانىن بولجاي بەرىڭىز...

وقىرمان-يت

رومانتيك اقىن ۋيليام ۆوردسۆورت تابيعاتتى ىڭكارلىك پەن كۇلكى-قۋانىشتىڭ, شابىت پەن قولداۋ كورسەتۋدىڭ كوزى دەپ ساناعان. سوعان شىن سەنگەن. سونداي-اق ونىڭ تانىمىنداعى تابيعات ەرەكشە قىزىق. ماسەلەن, اقىننىڭ شىعارمالارىنا  ءبىرىنشى ءيتى كۋا بولعان. ول وعان ءوز پوەمالارىن وقىپ بەرگەن. ەگەر ءيتى ءۇرىپ, مازاسىزدانىپ كەتسە, قالامىن قايتا الىپ, الگى شىعارماسىن وڭدەپ شىعاتىن بولعان. «يت – ادامنىڭ دوسى» دەگەن ءتامسىلدىڭ تاعى ءبىر مىسالى وسى شىعار.

ءبىرتۇرلى عادەت

اعىلشىن جازۋشىسى چارلز ديككەنس مايىتحا­ناعا بارۋدى جاقسى كورىپتى. «كوزگە كو­رىنبەيتىن بەيمالىم ءبىر كۇش مەنى مايىتحاناعا تارتادى دا تۇرادى», دەپ جازادى ديككەنس. قاي قالاعا بارسا دا, ءبىرىنشى مايىتحاناعا سوعىپ, ونداعى سۋىپ قالعان دەنەلەردىڭ اراسىندا بىرنەشە ساعات ۋاقىت وتكىزىپ, ولىلەرگە «سۇيسىنەدى» ەكەن. بويىنداعى ءبىر ءتۇرلى عادەتتى ءوزى «جيىركەنىش تارتىلىسى» دەيدى.

جالعىزدىق – جان سەرىگى...

ايگىلى اڭگىمەشى روالد دال جالعىز جۇمىس ىستەۋدى قۇپ كورگەن. ول اۋلاسىنىڭ الدىنداعى ساراي ىشىندە مايىسقان ورىندىعىنا جايعاسىپ, سارى بلوكنوتىن تىزەسىنە قويىپ, قارىنداشپەن جازاتىن بولعان. ءبىر قىزىعى, ساراي ىشىندە بىردە-ءبىر ۇستەل جوق. روالد دال بۇل ادەتىن سۋىق كۇندەرى دە تاستاماعان. ساراي ىشىندە جاۋراپ قالماۋ ءۇشىن ول ۇيقى قاپشىعىندا وتىرىپتى.

كۇلگىن سيا

مودەرنيست جازۋشى ۆيردجينيا ۆۋلف: «ەگەر ايەل جازعىسى كەلسە, وعان كەرەك-جاراقتار مەن جەكە بولمە قاجەت», دەگەن وي ايتادى. ونىڭ ەندى ءبىر ويى تۇسكە بايلانىستى: ۆۋلف جۇمىس بارىسىندا ءتۇرلى-ءتۇستى سيا ساۋىتتارىن پايدالانعان.  جاسىل, كوك, قىزىل, ت.ب. اسىرەسە, كۇلگىن ءتۇستى ەرەكشە ۇناتىپتى. سونداي-اق «ميسسيس دەللوۋەيدىڭ» اۆتورى تىك تۇرىپ جازاتىن بولعان. وعان ول ارنايى جاسالعان مولبەرتتى پايدالانىپتى.

كافكا نە دەدى؟

جوعارىدا ايتىپ وتكەن ۆۋلفتىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى سياسىنىڭ سىرىن فرانتس كافكا اشادى. بىردە  وعان ءبىر زامانداسى اقىن ەرنست لەدەرەردىڭ ءوز ولەڭدەرىن اشىق-كوك سيامەن ەرەكشە قاعازعا تۇسىرەتىنىن ايتىپتى. كافكا ەش تاڭعالماستان, اقىننىڭ بۇل ارەكەتىن بىلاي دەپ تۇسىندىرەدى: ء«ار سيقىرشىنىڭ ءوز ءداستۇرى بار. ماسەلەن, گايدن مەيرامداعىداي باسىنا جالعان شاش قويىپ, بەتىنە وپا جاعىپ الىپ مۋزىكا شىعاراتىن بولعان. جازۋ – ءوز تابيعاتىندا رۋحتاردى ارباۋ بولىپ سانالادى». راسىندا, جازۋشىلاردىڭ «وعاش» مىنەزدەرى مەن ارەكەتتەرىنىڭ سىرى كافكانىڭ وسى انىقتاماسىنا سىيىپ تۇرعانداي.

دايىنداعان

مارجان ءابىش,

«Egemen Qazaqstan»