كەشە پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن مۇناي جانە گاز مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى بولدى. وندا ۆەدومستۆونىڭ 2013 جىلى اتقارعان جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى, سونداي-اق بيىلعا ارنالعان ماقسات-مىندەتتەر جونىندە مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ۇزاقباي قارابالين بايانداما جاسادى.
كەشە پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن مۇناي جانە گاز مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى بولدى. وندا ۆەدومستۆونىڭ 2013 جىلى اتقارعان جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى, سونداي-اق بيىلعا ارنالعان ماقسات-مىندەتتەر جونىندە مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ۇزاقباي قارابالين بايانداما جاسادى.
– وتكەن جىلى مۇناي ءوندىرۋ 81,8 ملن. توننانى قۇرادى. ال وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى 14,297 ملن. توننا ءونىم شىعاردى. نەگىزى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن ءوزىمىزدىڭ شيكىزاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى 3 بىردەي سالا زاۋىتى دا تۇپكىلىكتى جاڭارتىلىپ, جاڭعىرتىلىپ جاتىر. سونىمەن بىرگە, ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا ەلىمىزدە ءتورتىنشى بولىپ سالىناتىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا بايلانىستى تۇجىرىمدىق ماسەلەلەردى شەشۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنى ءمالىم. بۇل تاپسىرمانى ورىنداۋ شارالارىن قازىرگى كۇندە قىزۋ تالقىلاپ جاتىرمىز, – دەدى مينيستر.
جالپى, باياندامادان بىلگەنىمىز, اعىمداعى جىلى ەلىمىزدە 83 ملن. توننا مۇناي مەن 41 ملرد. تەكشە مەتر گاز ءوندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن. سونداي-اق, جوسپار بويىنشا 14,7 ملن. توننا مۇناي قايتا وڭدەلمەك. ال قورىتىندىلانعان جىلداعى شيكى مۇناي ءوندىرۋدىڭ كورسەتكىشى, بۇرناعى جىلمەن سالىستىرعاندا 103,2 پايىزدى قۇراپتى. گاز ءوندىرۋ كولەمى بىلتىر 42,3 ملرد. تەكشە مەترگە جەتكىزىلگەن. بۇدان كورەتىنىمىز, مۇناي ءوندىرۋ 3 ەسەگە ءوسىپ, تاۋلىگىنە 1,6 ملن. باررەلگە دەيىن, ال گاز شىعارۋ 5 ەسەدەن ارتىق ءوسىپ, جىلىنا 40 ملرد. تەكشە مەتر دەڭگەيىنە جەتىپتى.
ۆەدومستۆو باسشىسى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا رەسەيمەن بىرنەشە ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول قويىلعانىن دا تىلگە تيەك ەتتى. ناتيجەسىندە, باتىس ءسىبىردى مۇنايمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تاسىمال ءىسى العاش رەت جۇزەگە اسىرىلاتىن كورىنەدى. مينيسترلىك ەلدەگى الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ شارالارىنا دا اتسالىسقان.
مىسالى, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن ءوندىرۋشى ديقان قاۋىمىنا, كوكتەمگى جانە كۇزگى ماۋسىمدىق دالا جۇمىستارىن اتقارۋعا 811,8 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىن ءبولىپتى. بۇعان قاراماي, بىلتىر مۇناي جانە گاز كوندەنساتى ەكسپورتىنىڭ كولەمى 72,077 ملن. تونناعا جەتكىزىلىپتى. جان-جاقتى ۇتىمدى جۇمىستاردىڭ جەمىستى اتقارىلۋىنىڭ ارقاسىندا, وتكەن جىلى «اتاسۋ-الاشاڭقاي» باعىتىنىڭ وتكىزۋ قۋاتى 20 ملن. تونناعا دەيىن ۇلعايىپتى.
– وتكەن جىلى ەلىمىزدە گاز ءوندىرۋ ءىسى دە ىلگەرىلەگەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. شيكى گاز ءوندىرۋ 42,3 ملرد. تەكشە مەتردى قۇراسا, تاۋارلىق گازدى شىعارۋ كولەمى 22,8 ملرد. تەكشە مەترگە دەيىن جەتتى. ونىڭ 10,9 ملرد. تەكشە مەترىن ءوز رەسپۋبليكامىزدىڭ وبلىستارى تۇتىنىپ وتىر. وسى ارادا, گاز ەكسپورتى تۋرالى دا ايتىپ وتكەن ءجون. بىلتىر 8,6 ملرد. تەكشە مەتر تابيعي گاز شەتەلدەرگە شىعارىلدى. جالپى, ءبىزدىڭ ەلدىڭ اۋماعى ارقىلى 99,146 ملرد. تەكشە مەتر كولەمىندە گاز ءترانزيتى جۇزەگە اسىرىلدى, – دەدى ۇ.قارابالين.
بيىلعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى ەسەپتى جاعداي بويىنشا, ەلىمىزدىڭ جەراستى گاز قويمالارىندا تابيعي گاز قورىنىڭ كولەمى 0,9 ملرد. تەكشە مەتردى قۇراپتى. وتكەن جىلى 2,4 ملن. توننا سۇيىتىلعان كومىرسۋتەگى گازى ءوندىرىلىپ الىنعانى دا بايانداماشىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. بۇگىنگى تاڭدا, جامبىل وبلىسىنداعى امانكەلدى گاز كەن ورنىن يگەرۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاۋىپ جاتىر ەكەن. بىلتىر بۇل كەنىشتە 321,8 ملن. تەكشە مەتر گاز ءوندىرىلىپتى. حالىقتى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى دا مينيسترلىكتىڭ نازارىندا. وسى ۋاقىتتا ەلدەگى 14 وبلىستىڭ توعىزىنا گاز قۇبىرلارى جەتكىزىلگەن. ولاردا 940-تان اسا ەلدى مەكەندەر كوگىلدىر وتىندى پايدالانىپ وتىرعان كورىنەدى.
مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ەڭبەككەرلەرى مەن جالپى جۇرتشىلىققا وتكەن جىلدىڭ سوڭى جاقسى اياقتالدى. سەبەبى, كوپتەن كۇتكەن «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ «بوزوي – شىمكەنت» تەلىمىن ىسكە قوسۋ – باپتاۋ رەجىمىندە پايدالانۋعا بەرىلدى. وسى يگىلىكتىڭ ارقاسىندا, شىمكەنت پەن قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ 500-دەن استام ەلدى مەكەندەرى گازبەن جابدىقتالاتىن بولعان.
ەلىمىزدە مۇناي-حيميا سالاسى دا مىقتاپ قولعا الىنعان. ول تۋرالى مينيستر, 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما شەڭبەرىندە الەمدىك دەڭگەيدەگى مۇناي-حيميا وندىرىستەرىن قۇرۋدىڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالدى. ءبىرىنشى, اتىراۋ وبلىسىندا جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن مەن 800 مىڭ توننا پوليەتيلەن وندىرە الاتىن «ينتەگراتسيالانعان گاز-حيميا كەشەنىن, ەكىنشى, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەردى ءوندىرۋ كەشەنىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. ەكىنشى كەشەن جىلىنا 133 مىڭ توننا بەنزول مەن 496 مىڭ توننا پاراكسيلول وندىرەتىن بولادى ەكەن. بۇلاردىڭ الدىندا, اقتاۋ قالاسىنداعى بيتۋم زاۋىتى وتكەن جەلتوقسان ايىندا ىسكە قوسىلعانى بەلگىلى. بۇل جوبانىڭ جالپى قۇنى 290 ملن. دوللار بولىپتى. كاسىپورىن جىلىنا 400 مىڭنان استام بيتۋم مەن باسقا دا فراكتسيالار شىعارۋدى جولعا قويعان.
– مينيسترلىك جەر قويناۋلارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءىسىن دە ءجىتى باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا كومىرسۋتەك شيكىزاتى بولىگىندەگى جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان 199 كەلىسىمشارت تىركەلگەن. ونىڭ 85 پايىزدان استامىندا پايدالانۋ ءۇشىن ساندىق مىندەتتەمە بار. ال 14 پايىزدان استامىندا ول جوق. دەسەك تە, وسى كەزدە 20 شاقتى كەلىسىمشارتتىڭ شارۋالارىمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. بۇعان قوسا, ءبىزدىڭ جەردىڭ قويناۋىنداعى شيكىزاتتى ءوندىرۋشىلەردىڭ قاراجاتىمەن, مۇناي-گاز سالاسىنداعى ەڭ كوپ كەرەك بولاتىن تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا 4865 قازاقستاندىق مامانداردىڭ وقۋ اقىسىن قارجىلاندىرۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلدى, – دەدى مينيستر.
مۇناي جانە گاز مينيسترلىگىنىڭ جىلدىق قورىتىندىسى مەن العا قويعان جوسپارلارىنا وراي وتكەن القا ءماجىلىسىن ۇكىمەت باسشىسى س.احمەتوۆ تۇيىندەدى. «مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە ەل ەكونوميكاسىن تۇراقتى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. ال ونىڭ جەمىستى اتقارىلۋى تىكەلەي مۇناي-گاز سالاسىنىڭ باياندى جۇمىسىنا بايلانىستى ەكەنىن بىلەمىز. سوندىقتان, مۇناي-گاز سالاسىنداعى ءاربىر شارۋا ءجىتى نازارىمىزدا. قازىر قازاقستان مۇنايدى ەڭ كوپ ءوندىرۋشى 20 ەلدىڭ قاتارىندا. بۇيىرتسا, الدىن الا بولجام بويىنشا, 2020 جىلدان كەيىن ەلىمىزدە مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيى تاۋلىگىنە 2 ملن. باررەلگە جۋىق بولادى», دەدى پرەمەر-مينيستر. راسىندا, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان دالەلدەنگەن مۇناي قورى توپ-15 ءىرى يەگەرلەردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, گاز قورى بويىنشا ءبىرىنشى جيىرمالىققا كىرىپتى.
وتكەن جىلدىڭ ەلەۋلى جەتىستىكتەرى قاتارىندا, س.احمەتوۆ تشو كەڭەيتۋ جوباسى شەڭبەرىندە ۇكىمەت پەن «تەڭىزشەۆرويل» اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعانىن, قازاقستان قۇبىرى جۇيەسى بويىنشا رەسەي مۇنايىن قىتايعا تاسىمالداۋ سالاسىنداعى ارىپتەستىك تۋرالى ۇكىمەتارالىق ۋاعدالاستىقتى, سونداي-اق, «بوزوي – شىمكەنت» جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى بيتۋم زاۋىتىنىڭ ىسكە قوسىلعانىن اتادى.
«بۇل ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا. سوندىقتان, تۇتاستاي العاندا, وتكەن جىلعى جاسالعان دايىنداما مۇناي-گاز سالاسىن دامىتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى دەپ ايتۋعا بولادى», دەدى س.احمەتوۆ.
سونىمەن بىرگە, پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە, مۇناي-گاز سالاسىنداعى باسقارۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن دايىنداۋ قاجەتتىگىنە, سونداي-اق, مۇناي مەن گاز وندىرۋدەگى تۇپكىلىكتى مۇمكىن ستسەناريلەردى انىقتاۋعا نازار اۋداردى.
«بۇل شارا كەشەندى شەشۋدى تالاپ ەتەتىن كەڭ اۋقىمدى جۇمىس. بۇل جەردە بارلىق مۇددەلى تاراپتاردى, عىلىمي ۇيىمداردى, ءىرى تابيعي پايدالانۋشىلاردى تارتۋ ماڭىزدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
پرەمەر-مينيستر ەڭبەك كيكىلجىڭدەرىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. «مۇندا ءىرى-ۇساق ماسەلە دەگەن بولماۋى ءتيىس. جۇمىسشىلاردى ءوز ورىندارىندا لايىقتى ەڭبەك جاعدايىمەن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردىڭ تۇرمىس-جاعدايىن ۇيىمداستىرۋ, تاماق ساپاسى ماسەلەلەرىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ قاجەت. بۇل ماسەلەلەر كومپانيا باسشىلىعى ءۇشىن باسىمدىقتى بولۋعا ءتيىس. ۇكىمەت تاراپىنان قاتاڭ مونيتورينگ بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى س.احمەتوۆ.
كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن بارلاۋ مەن ءوندىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى, ۇكىمەت باسشىسى بارلىق ينۆەستورلار ءۇشىن تەڭ جاعداي قۇرۋ قاجەتتىگىن دە ەسكەرتتى. «ءبىزدىڭ ەرەجەلەر ينۆەستورلار ءۇشىن اشىق ءارى تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك. ءبىز ولاردى شەتەلدىك, وتاندىق دەپ بولمەۋىمىز قاجەت. بارلىعىنا جاعداي بىردەي بولۋى ءتيىس. ينۆەستورلار ءۇشىن جاعداي جاساۋدا تۇراقتىلىق بولۋى كەرەك, بۇل ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى», دەدى س.احمەتوۆ.
ءسوزىن تۇيىندەي كەلە, س.احمەتوۆ مينيسترلىكتىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى ورىنداۋدا سالانىڭ عانا ەمەس, تۇتاستاي قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بولاشاعى دا مۇددەلى, دەپ اتاپ كورسەتتى.
س.احمەتوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ مۇناي-گاز سالاسىن دامىتۋ بويىنشا العا قويعان مىندەتتەرىنە قول جەتكىزۋدە ماقساتتى جۇمىستار قاجەت ەكەنىنە ايرىقشا نازار اۋدارتتى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».