قازاقتا اش جۇرسەڭ دە, توق جۇرسەڭ دە تۋعان جەردەن ىرگە اجىراتپاي, حالىقپەن بىرگە بولۋعا ۇندەيتىن, ءوز ەلىڭنىڭ شوتىن شاۋىپ, شارۋاسىندا ءجۇرۋىڭ ءۇشىن نامىسىڭدى قايراپ, جىگەرىڭدى جانيتىن «وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا, ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» نەمەسە «يت تويعان جەرىنە, ەر تۋعان جەرىنە» دەگەن سىندى ناقىلدار بارشىلىق. الايدا بۇگىنگى قوعامىمىزدا مۇنداي ناقىل سوزدەرگە قۇلاق اسا قويمايتىنداردىڭ قاتارى جىل سايىن ءوسىپ بارا جاتقانداي.
«ەگەمەندە» بۇل تاقىرىپ ءجيى كوتەرىلىپ, ەلدەن كەتۋشىلەردىڭ مەملەكەتىمىزگە تيگىزىپ وتىرعان ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك تەرىس اسەرلەرى ايتىلىپ كەلەدى. ال ەندى بۇگىن ءبىز شەتكە كەتكەندەردىڭ سەبەبىنەن قوعامىمىزعا ءتيىپ وتىرعان الەۋمەتتىك-رۋحاني زارداپتار جونىندە از-كەم ءسوز ەتۋدى ءجون كوردىك.
قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن وتانداسىمىز شەكارا اسىپ, شەتەلدەرگە ۋاقىتشا نەمەسە تۇراقتى تۇرۋعا لەك-لەگىمەن كەتىپ جاتىر. ماقساتتارى – سول جاققا بارىپ جۇمىس ىستەۋ, مول تابىس تابۋ. «ىزدەسەڭ قازاقستاندا دا جۇمىس بار, ءوز ەلىڭنەن دە ەكى ۇرتىڭدا مايلاۋعا جارار قارجى تابۋعا بولادى», دەسەڭ الگىلەردىڭ ايتاتىن ۋاجدەرى دايىن: «قازاقستاندا تاپقان ناپاقاڭ جۇمىرىڭا جۇق بولمايدى, مۇندا ءبىر اي ىستەپ ءجۇرىپ العان اقىڭدى شەتەلدە ءبىر-اق كۇندە قالتاڭا باساسىڭ» نەمەسە «شەتەلگە كەتۋ-كەتپەۋ – مەنىڭ جەكە شارۋام».
الايدا اركىمنىڭ وسىنداي جەكەلەگەن ماسەلەسى جينالىپ كەلىپ قوعامدىق ورتاق ءتۇرلى تۇيتكىلدى تۋىنداتاتىنى, مەملەكەتتىڭ دامۋىنا تەرىس اسەرىن تيگىزەتىنى قيىن. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, سول ەلدەن كەتۋشىلەردىڭ باسىم بولىگى شەتەلدە «كوز تۇندىرار قازىنا» ىزدەپ ءجۇرىپ ءوز ومىرلەرى, ءوز وتباسىلارى ءۇشىن ماتەريالدىق بايلىققا قاراعاندا الدەقايدا ماڭىزدى رۋحاني اسىل دۇنيەلەرىن جوعالتىپ الاتىنىن ۇعا بەرمەيدى. ازاماتتارىمىزدىڭ الگى جوعالتقان رۋحاني دۇنيەلەرى ولاردىڭ ءوز وتباسىلارىنا, ودان ءارى بۇكىل قوعامعا ءتۇرلى زاردابىن تيگىزەتىنى, ونىڭ سالماعى اينالىپ كەلىپ ەل-جۇرتقا تۇسەتىنى ەشكىمدى ويلاندىرىپ وتىرعان جوق. ول قانداي زارداپ؟ بۇل بىلاي...
«الىستان اربالاعانشا, جاقىننان دوربالاۋدى» ءجون كورمەي, شەتكە كەتكەن اعايىننىڭ قاتارى قالىڭ, قۇرامى ارقيلى. مىنە, وسى جاماعاتتىڭ, ياعني سىرتقا جۇمىس ىزدەپ كەتۋشىلەردىڭ ەداۋىر بولىگى وتباسىلى, بالالى-شاعالى ازاماتتار (تۇيتكىل وسى جەردەن تۇرلەنەدى). بۇلاردىڭ كوبىسى باسىندا از عانا ۋاقىتقا شەتەلگە بارىپ اقشا تاۋىپ كەلەمىن دەپ ويلايدى (ارالارىندا وتباسىنا باس-كوز بولۋدى كۇيەۋىنە تاپسىرىپ كەتكەن ايەلدەر دە كوپ). سودان دىتتەگەن جەرىنە جەتىپ العان سوڭ باستاپقى جوسپار بۇزىلادى. بەس-التى ايعا كەلگەن الگى ادام تاپقانىنا كوڭىلى كونشىسە («تاۋعا بارسا وتىن جوق, قايتىپ كەلسە قاتىن جوق» دەپ زار جىلاپ جۇرگەندەر دە كەزدەسەدى) بارعان ەلىندە ۇزاق ۋاقىتقا قالىپ قويادى. وسىلايشا, ەل امان, جۇرت تىنىشتا كەشەگى ىنتىماقتى وتباسى ەكىگە جارىلادى. اجەپتاۋىر قارجى ۇستاپ, وتباسىنىڭ اجەتىن شىعارىپ جۇرگەنىنە الگى شەتتەگى ادام ءماز. بىراق وكىنىشتىسى سول, وسىلايشا اكە تاربيەسىنسىز ۇل, شەشە تاربيەسىنسىز قىز وسەدى. مۇنداي قادامدار تالاي ۇل مەن قىزدىڭ ساناسىندا اتا-انا تۇلعاسىن تەك ماتەريالدىق قاجەتىن وتەپ بەرۋشى وكىل دەڭگەيىنە ءتۇسىرىپ جىبەرەدى.
«قارا سۋ مەن قارا نان جەپ وتىرساق تا ءتورت كوزىمىز تۇگەل كۇيدە ءوز ۇيىمىزدەن كىرىپ-شىعىپ جۇرگەنگە ەشتەڭە جەتپەيدى» دەپ ويلامايتىن مۇنداي اتا-انالار ءوز بالالارىن قولدان «جەتىم» ەتىپ, اكەنىڭ بالكىم شەشەنىڭ تاربيەسىن كورمەي وسكەن ءوز پەرزەنتىنىڭ ازابىن كۇنى ەرتەڭ تارتپاسىنا ەشكىم كەپىل بولمايتىنىن تۇسىنبەيدى. ال مۇنى تۇسىنەتىنى, تۇسىنۋگە تىرىساتىنى ۋاتساپتاعى بەينە بايلانىس ارقىلى بالاسىمەن سويلەسكەنىنە, ءبىر-ءبىرىن بەينە بايلانىس ارقىلى وبەكتەگەنىنە توقمەيىلسىپ, ءوزىن جۇباتادى. ال ۋاتساپتىڭ ەكى جاعىنداعى ءومىر مۇلدە باسقاشا جاعدايدا ءوربىپ جاتۋى دا مۇمكىن.
شەتەلگە ءبىر كىرىپ, ءبىر شىعۋ وڭاي ەمەسىن بىلەتىن تالايلار ءوز وتباسىنان جىراقتا ءجۇرۋىن جالعاستىرا بەرەدى. كوپ جىل بولەك, ەكى جاقتا عۇمىر كەشىپ جاتقان ەرلى-زايىپتىلار قانشاما. ولاردىڭ نەكەلىك قاتىناسى قالاي وربىمەك؟ ولار اراعا جىلدار سالىپ قايتا قاۋىشقاندا بۇرىنعى, ياعني بىرگە جۇرگەندەگى كوڭىل كۇي, قاتىناس دەڭگەيىن ساقتاپ قالا الا ما؟ ماسەلە كوپ. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەكى بولەك تۇرۋى اينالىپ كەلگەندە بالا تاربيەسىنە, وزدەرىنىڭ جەكە قاتىناستارىنا زاردابىن تيگىزبەي قويمايدى. بۇل ءبىر عانا وتباسىنىڭ عانا ەمەس, قازاقستاندىق مىڭداعان وتباسىنىڭ پروبلەماسى. اتالعان ماسەلە ۇرپاق تاربيەسىن اقساتادى, اجىراسۋشى وتباسىلار قاتارىن ارتتىرادى, مۇنىڭ ءبارى جينالىپ كەلىپ قوعامعا سالماق تۇسىرەدى. تاربيەگە جارىماعان ۇرپاق ەرتەڭگى قىلمىسكەر, قوعامدى كەرى تارتۋشى, اجىراسقان ەرلى-زايىپتى ەلدىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنا جۇك, اينالىپ كەلگەندە ءبارى مەملەكەتتىڭ بەلىنە تۇسەتىن سالماق. سوندىقتان بۇگىنگى قازاق ماتەريالدىق بايلىقتىڭ سوڭىنان ەس-ءتۇسسىز ەرەمىن دەپ, ءومىردىڭ رۋحاني جاعىن, وتباسىن, بالا-شاعاسىنىڭ تاربيەسىن ۇمىتپاۋى كەرەك. وسى ورايدا قازاقستاندىقتاردىڭ شەتكە كەتپەي ءوز وتانىندا جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ءتيىمدى شارالار قابىلداۋ قاجەت-اق.