ء«ار نارسەنىڭ ءبىر قايىرى بار», دەگەن ءسوزدىڭ شىندىعى باسىم ەكەن: الەمدى ابىگەرگە سالىپ قويعان پاندەميانىڭ ءوزى ەلىمىزدەگى ىشكى ءتۋريزمنىڭ ىلگەرى جىلجۋىنا كادىمگىدەي اسەرىن تيگىزدى. قالاي دەرىڭىز بولسا, ايتايىق: شەتەلگە شىعا الماعان ءبىزدىڭ ساياحاتشىلار قازاقستاندى شارلاپ, كۇندەلىكتى تىرلىكتىڭ كۇيبەڭىنەن تىنىعاتىن جەردى اينالا ىزدەي باستادى.
سايىپ كەلگەندە, مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلدەگى تۋريزم يندۋسترياسىنان ناپاقا تاۋىپ جۇرگەن جاندار ءۇشىن ۇلكەن ولجا بولدى. ساياحاتشىلارمەن بىرگە وسى سالاداعى كاسىپتىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتكەن قاراجات تۇرىندەگى تابىستىڭ كەلە باستاعانى دا راس ەدى.
مۇنداي جاعداي قاراعاندى وبلىسىندا دا قالىپتاستى. وڭىردەگى ەڭ ءىرى تۋريستىك كلاستەر بالقاش كولىنىڭ جاعاسى ەكەنى داۋسىز. سوڭعى جىلدارى تۋريزم تۋ تىككەن بۇل ايماققا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ايرىقشا نازار اۋدارا باستادى. مىسالى بالقاش تۋريستىك ايماعىن دامىتۋ ماقساتىندا بيۋدجەتتەن جانە جەكە ينۆەستيتسيا اياسىندا 30 ملرد تەڭگە مولشەرىندە قاراجات بولىنگەن. بىلتىردىڭ وزىندە بالقاش قالاسىنىڭ ماڭىنداعى شۇبارتۇبەك جانە توراڭعىلىق ەلدى مەكەندەرىندەگى جولدار جوندەۋدەن ءوتتى. ال قالانىڭ ءوز باسىندا كول جاعاسى كورىكتى كەيىپكە ەنىپ, اباتتاندىرىلا باستادى. مۇنداعى دەمالىس ورىندارى الا جازداي ادامنان بوسامادى.
ارقاداعى عاجاپ مەكەن قارقارالى- نىڭ دا ساياحاتشى قاۋىمدى قىزىقتىرار مۇمكىندىگى مول. كەيىنگى جىلدارى بۇل اۋداندا تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋعا قوماقتى قارجى سالىنىپ, سالادا تىڭ وزگەرىستەر ورىن الا باستادى. بۇگىندە تابيعاتى تاڭداي قاقتىرعان بۇل وڭىردە 25 دەمالىس ورنى بولسا, كەلەسى جىلى كاسىپكەرلەردىڭ كۇشىمەن تاعى دا بەس نىسان بوي كوتەرمەك.
كەيىنگى جىلدارى قارقارالى تۋريستىك ايماعىندا قىسقى دەمالىس قارقىندى تۇردە دامىپ كەلەدى. مىسالى, ساياحاتشىلاردىڭ سۇيسىنە كەلەتىن جەرىنىڭ ءبىرى – «شاحتەر» دەمالىس ءۇيى. «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسىنا قاراستى بۇل بازانىڭ جانىندا تاۋ شاڭعىسى كەشەنى بار. قىستىڭ قىزىعىن وسىندا كەلىپ كورگەندەر سامالكولدىڭ جاعاسىنا ورىن تەپكەن دەمالىس ءۇيىنىڭ اتاقتى شىمبۇلاقتان كەم ەمەسىن سەزىنەر ەدى. مىسالى, مۇندا دا 500 مەتر بيىكتىكككە شىعاراتىن اسپالى ارقانجول بار. مەجەلى بيىككە كوتەرىلگەننەن كەيىن شاڭعىمەن نەمەسە شانامەن قۇلديلايمىن دەسەڭىز, ەرىك وزىڭىزدە.
«شاحتەر» دەمالىس ۇيىنە كەلۋشىلەر مۇنداعى قوناتىن بولمەلەردىڭ جايلىلىعىن, تاماعىنىڭ دامدىلىگىن, جالپى, سەرۆيستىك قىزمەتتىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەندىگىن ايتادى. مۇنداعى باعا دا قولجەتىمدى: كىسى باسىنا تاۋلىگىنە 12 مىڭ تەڭگەدەن الىنادى. بۇل سومانىڭ ىشىنە جاتىن ورىن جانە ءتورت مەزگىل تاماق كىرەدى. ال قالعان قىزمەت تۇرلەرىنىڭ, مىسالى, ساۋناعا ءتۇسۋ, بيليارد ويناۋ, قىستا شاڭعى تەبۋ, جازدا قايىقپەن ءجۇزۋدىڭ اقىسىن ءتىپتى دە سۋ تەگىن دەۋگە بولادى.
بالقاش پەن قارقارالىدان كەيىنگى ءتۋريزمى تارتىمدى ءوڭىر – ۇلىتاۋ ايماعى. بۇل جەر تۇنىپ تۇرعان تاريح. مىسالى, ءبىر عانا جوشى حان كەسەنەسىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ ونىڭ جانىنداعى الاشا حان كەسەنەسى دە ءوزىنىڭ جۇمباق تاريحىمەن ادام بالاسىنىڭ ساناسىن باۋراپ الادى. بۇدان بولەك, توقتامىس حان, ەر ەدىگەنىڭ ماڭگىلىك تىنىس تاپقان جەرلەرى دە تاريحقا قۇمار ساياحاتشىلارعا تاپتىرمايتىن مەكەن.
جاسىراتىنى جوق, ۇلىتاۋداعى تۋريستىك ينفراقۇرىلىم ۇزاق جىلداردان بەرى دامۋدى قاجەت ەتىپ كەلگەن ەدى. ال ەندى, سوڭعى جىلدارى اتالعان وڭىرگە دەگەن كوزقاراس وڭىنان وزگەرىپ, بۇل باعىتتا كوپتەگەن يگى جوبالار جۇزەگە اسا باستادى. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنعان ۆيزيت-ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى. بۇل ورتالىقتان ساياحاتشى قاۋىم ءۇشىن « ۇلىتاۋ», «جەزقازعان- ۇلىتاۋ (اۋليەتاۋ)», «جوشى», «تەرەكتى اۋليە» كەشەنى, «جەزقازعان-قورعاسىن» سياقتى بەس تۋريستىك باعىت بويىنشا ەكسكۋرسيا ۇيىمداستىرىلادى.
ايرىقشا اتاپ وتەتىن جايت, بيىل جوشى حان كەسەنەسىنىڭ ماڭىندا «جوشى حان» تاريحي-مادەني كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. بۇل جەردە تۋريستەر ءۇشىن دەمالاتىن 20 ورىندىق 10 جايلى بولمە بولادى.
تۋريستىك نىساندارعا باستايتىن جول ماسەلەسى دە بىرتە-بىرتە شەشىمىن تاۋىپ جاتىر. مىسالى, بۇگىندە اتالعان كەشەن باسىنا الىپ باراتىن كۇرە جول قۇرىلىسىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنگەن. ياعني كەلەسى جىلى جالپى قۇنى 6,7 ملرد تەڭگە بولاتىن جول قۇرىلىسى باستالادى دەپ جوسپارلانعان.
بۇدان بولەك, نۇر-سۇلتان, قاراعاندى جانە الماتى قالالارىنان جەزقازعان وڭىرىنە Qazaq Air كومپانياسى اۋە رەيسىن جولعا قويۋى مۇمكىن دەگەن جاعىمدى جاڭالىق تا بار.
جالپى, ۇلىتاۋ وڭىرىندە كەيىنگى جىلدارى ەتنوتۋريزم ەكپىندى تۇردە دامىپ كەلەدى. مۇندا جىل سايىن وتەتىن Kokmaisa fest فەستيۆالىنە شەت مەملەكەتتەردەن تاريحىمىزعا, سالت-داستۇرىمىزگە قىزىعۋشىلىق تانىتقان كوپتەگەن تۋريست كەلىپ جاتادى. ولاردىڭ اراسىندا يۋنەسكو, National Geographic, Discovering Kazakhstan ۇيىمدارىنىڭ دا وكىلدەرى بار.
جوعارىدا اتالعان ءۇش تۋريستىك كلاستەردەن وزگە ساياحاتشىنى ءوزىنىڭ تابيعي سيقىرىمەن اربايتىن سۇلۋلىقتار دا بار ارقا توسىندە. سونىڭ ءبىرى – وساكاروۆ اۋدانىنداعى «بۇيراتاۋ» ۇلتتىق پاركى. بۇل وڭىردە جاعاسىن جاسىل جەلەك كومكەرگەن ءاجىباي جانە بوزايعىر وزەندەرى بار.
جالپى, بۇيراتاۋ پاركى ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا ماقساتتى باعىت العان. ناقتىراق ايتقاندا, بىرنەشە جىل بۇرىن وساكاروۆ اۋدانىندا اۋماعى 400 گەكتار بولاتىن دالالىق سافاري پاركى اشىلعان بولاتىن. ياعني بۇل تەرريتوريا تەمىر تورمەن قورشالىپ, ونىڭ ىشىنە اسىل تۇقىمدى مارالدار جىبەرىلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا وسى مارالداردان ورگەن ءتول پارك اۋماعىنا جەرسىنىپ, جەرگىلىكتى ەكوتۋريزمنىڭ اۋىز تولتىرىپ ايتار نەگىزگى ماقتانىشىنا اينالعان.
بۇيراتاۋعا ات تەرلەتىپ كەلگەن تۋريستەر وسى مارالداردى, سونىمەن قاتار ارقار, بۇلان, ەلىك, قابان, تۇلكى, قويان, قارساق, سىلەۋسىن جانە جانات تەكتەس يت سياقتى جانۋارلار ءتۇرىن تابيعي ورتادا سىرتتاي باقىلاپ, ءتىپتى سەلفي جاساپ سۋرەتكە دە تۇسە الادى. سونداي-اق ولاردىڭ تابيعات اياسىنا شاتىر تىگىپ, ءاجىباي مەن بوزايعىر وزەنىنە قارماق سالىپ, بالىق اۋلاۋىنا دا بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇيراتاۋدىڭ ۇقساتا بىلسە, ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ ساياحاتشىلار ءسۇيىپ كەلەتىن مەكەنىنە اينالار ءتۇرى بار.
نەگىزىندە, تۋريزم كلاستەرىن دامىتۋدىڭ بيۋدجەتكە پايدا اكەلىپ, ەكونوميكانىڭ وسۋىنە وڭ اسەر ەتەتىنى ءوز الدىنا, ول ەڭ الدىمەن, ۇلتىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن دارىپتەۋگە, تابيعاتىمىزدى تاني تۇسۋگە جانە تاريحىمىزدى تەرەڭ ۇعىنۋعا دا ءوزىنىڭ يگى ىقپالىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.
قاراعاندى وبلىسى