مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» دەپ اتالاتىن حالىققا ارناعان جولداۋىندا «اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتپاي, باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋ مۇمكىن ەمەس», دەگەن بولاتىن. ياعني اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا پرەزيدەنت پارمەن بەرىپ وتىر.
سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا, سونىڭ ىشىندە ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا ءتيىمدى شارتپەن نەسيە بەرۋ جانە سول نەسيەلەردى كەپىلدەندىرۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن يگى ءىس. «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنىڭ قۇرامىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا بەرەتىن نەسيەسىن كەپىلدەندىرەدى. وسى ءبىر قولداۋ مەحانيزمى جونىندە كەڭىرەك توقتالايىق.
ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋعا بەل بايلاعان «شاڭىراق ر» جشس قوردىڭ كەپىلدىگىنە قول جەتكىزىپ, وننان استام قاجەتتى زاماناۋي تەحنيكا ساتىپ الىپتى. اقمولا وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ەگۋمەن اينالىساتىن سەرىكتەستىكتىڭ ەگىس كولەمى ءاۋ باستا 5 مىڭ گەكتار بولعان ەكەن. قازىر 50 مىڭ گەكتارعا جەتىپ قالعان. وسىنشاما جەردەن الىنعان ارپا, زىعىر, كۇنباعىستاردى ءتىپتى ەكسپورتتاپ تا جاتىر.
«20 جىلدان بەرى ەگىنشىلىكپەن اينالىسىپ كەلەمىز. «حالىق بانكتەن» 1,4 ملرد ينۆەستيتسيالىق نەسيە راسىمدەدىك. الايدا كەپىلدىككە قوياتىن م ۇلىگىمىزدىڭ قۇنى جەتپەدى. سول ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنا جۇگىندىك. قور العان نەسيەمىزدىڭ 700 ملن تەڭگەسىن كەپىلدەندىردى. سونىڭ ارقاسىندا 6 كومباين, 2 تراكتور, تاعى دا باسقا كەرەك تەحنيكالاردى ساتىپ الدىق», دەيدى جشس ديرەكتورى ءۋالي راحمەتوۆ.
نەسيە سوماسىنىڭ 85 پايىزىنا دەيىن كەپىلدىك بەرۋ كاسىپكەرلەر ءۇشىن كەرەمەت كومەك بولىپ تۇر. قور وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, كەپىلدەندىرۋ شارتىنا سايكەس بانكتەن الاتىن نەسيە 5 ملرد تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس جانە جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 17 پايىزدان جوعارى بولماۋ كەرەك. ايتا كەتەيىك, نەسيە 10 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە بەرىلەدى.
«باسىم ينۆەستيتسيالىق جوبالار ىسكە قوسىلعانشا كەپىلدەندىرۋ مولشەرى 85 پايىزعا دەيىن بولادى. جوبا تولىق ىسكە قوسىلعاننان كەيىن 50 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى», دەيدى قوردىڭ كەپىلدەندىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى تىلەۋجان سەرىكمۇحامەتوۆ.
كاسىبىن كەڭەيتۋ ءۇشىن قارجى بەرەتىن مۇمكىندىك تاپقانىمەن, سول قارجىعا كەپىلدىگى – جەتپەگەن جاڭاارقا اۋدانىنداعى Ali bolysy شارۋا قوجالىعى. قوجالىق باسشىسى ءومىرجان كوپبوسىن 54 باس اسىل تۇقىمدى جىلقى ساتىپ العىسى كەلگەن.
«مەملەكەتتىك كومەكتىڭ ارقاسىندا قاجەت قارجىعا قول جەتكىزدىك. تەز ارادا كەرەك قۇجاتتاردى جيناپ, ءبىر اپتانىڭ ىشىندە اقشا قولعا ءتيدى. ساتىپ الىنعان مال باسىنا سۇرىپتاۋ جاسايمىز دەپ وتىرمىز. ءبىز جىل بويىنا تەبىندەپ جايىلۋعا بەيىم مۇعالجارلىق تۇقىمىن ساتىپ الدىق. نەسيە ەسەبىنەن مال باسىن كوبەيتتىك, ءتىپتى العاشقى تولدەرىن دە الىپ جاتىرمىز. ارينە, مۇنىمەن توقتاپ قالمايمىز. جاڭا باعىتتاردى يگەرۋ ءۇشىن تاعى دا قورعا ءوتىنىش جاساۋ ويىمىزدا بار», دەيدى ءومىرجان كوپبوسىن.
كەپىلدىك الۋ ءۇشىن الدىمەن بانك رۇقساتى قاجەت جانە سالىق بويىنشا كەشىكتىرىلگەن قارىزى بولماۋى كەرەك. قارجىلىق جانە بانكتىك ۇيىم الدىنداعى وتەلمەگەن قارىزىنىڭ بولماۋى دا ەرەكشە ماڭىزعا يە. نەسيە ۇيىمى نەسيە راسىمدەۋگە رۇقسات بەرگەننەن كەيىن قۇجاتتار قورعا جىبەرىلەدى. قور كەپىلدىك ۇسىنۋعا كەلىسىم بەرگەن جاعدايدا بانك, فەرمەر مەن قور اراسىندا ۇشجاقتى كەلىسىمشارت جاسالادى.
اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنىڭ كومەگى ارقاسىندا ەگىس ناۋقانىن ءساتتى ءتامامداپ, قىسقا ۋاقىت ىشىندە قاجەتتى تەحنيكاعا قول جەتكىزىپ ۇلگەرگەندەردىڭ ءبىرى – قوستاناي وبلىسىنداعى «اقساي» جشس.
– «بيىل اقپان ايىنان باستاپ بانككە بارىپ نەسيە الۋعا تالاپتاندىق. الايدا قاجەتتى سومانى الۋ ءۇشىن كەپىلگە قويار مۇلكىمىز جەتپەدى. سول كەزدە بىزگە اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنىڭ قوستاناي وبلىسىنداعى فيليالى كومەكتەستى. كاسىپورىن جۇمىسىنا ەكونوميكالىق تالداۋ جاساۋعا ءبىر اپتاداي ۋاقىت كەتتى. قولداۋ كورسەتكەندەرىنە العىسىمىز شەكسىز. قور تەك كەپىلدىك ۇسىنىپ قانا قويعان جوق, ماماندار قۇجاتتاردى راسىمدەۋگە باستان-اياق كومەكتەسىپ, نەسيە العانعا دەيىن جانىمىزدا بولدى. ناتيجەسىندە, ءساۋىر ايىندا تەحنيكالارىمىز تۇگەندەلىپ, ەگىن ەگۋگە تولىق دايىن بولدىق. سونىڭ ارقاسىندا بيىل ەگىس ناۋقانىن مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتادىق», دەپ ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى شارۋاشىلىق باسشىسى عاليا ەرمەكباەۆا.
قوردىڭ قوستانايداعى فيليالىنىڭ ديرەكتورى ماقسات قاسىمبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, «اقساي» جشس-نە بەرىلگەن 411 ملن تەڭگە نەسيەنىڭ 205,5 ميلليون تەڭگەسى كەپىلدەندىرىلگەن. شارۋاشىلىق وسىمەن سەگىزىنشى جىل قاتارىنان 14 مىڭ گەكتار ەگىس القابىنا بيداي, زىعىر, جاسىمىق ەگىپ كەلەدى. ەلۋ ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. سەرىكتەستىكتىڭ ءوزى وبلىس ورتالىعىنان 100 شاقىرىم جەردەگى شاعىن عانا بوركي اۋىلىندا ورنالاسقان. اۋىلداعى 80 ءۇيدىڭ حالقىنا وسى «اقساي» سەرىكتەستىگى جۇمىس بەرىپ وتىر. شارۋاشىلىق اۋىل جۇرتىنا جالاقى تولەۋدەن بولەك, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن دە شەشەدى. جىل سايىن ەڭبەك ونىمدىلىگى دە ارتىپ جاتقانىن ايتادى شارۋاشىلىق وكىلدەرى. ماسەلەن, بىلتىر گەكتارىنا 15 تسەنتنەردەن ءونىم العان.
قور بانك نەسيەلەرىنەن بولەك, كاسىپكەرلەردىڭ «ەڭبەك» باعدارلاماسى ارقىلى نەسيە سەرىكتەستەرى مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنان العان شاعىن نەسيەلەرىن دە كەپىلدەندىرەدى. ماسەلەن, ەندى باستاعان كاسىپكەرلەر نەسيە سوماسىنىڭ 85 پايىزىنا دەيىن كەپىلدىك السا, كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىنان شىققانداردىڭ نەسيەسى 95 پايىزعا دەيىن كەپىلدەندىرىلەدى. كەپىلدەندىرۋ سوماسى 8000 اەك كولەمىندە بولادى. بۇل – 23 ملن تەڭگە قارجى.
ەڭ باستىسى, اۋىل كاسىپكەرلەرىنە قولداۋ كورسەتۋگە دايىن اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى بار. قوردىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا شارۋالار ەگىس القاپتارىن ۇلعايتىپ, مال سانىن كوبەيتەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋىل جۇرتىنىڭ تابىسى ارتىپ, تۇرمىسى تۇزەلەدى.