كادردىڭ قادىرى ارتىپ تۇر

مەديتسينا

ەلەكتروندى ەڭبەك نارىعىن­داعى ۆاكانسيا سانىنا ءمان بەرەر بولساق, جۇمىسقا ورنالاسۋ تۋرالى 96,4 مىڭ ۇسىنىس جاريا­لانعان. ال تۇيىندەمەلەر سانى – 49,2 مىڭ. مامىر ايىمەن سالىستىرعاندا بوس ورىن سانى 28 پايىزعا, تۇيىندەمەلەر 6 پايىزعا وسكەن. ەلەكتروندى بيرجا­دا جاريا ەتىلگەن بوس ورىنداردىڭ ۇش­تەن ءبىرى تومەن بىلىكتىلىكتى تا­لاپ ەتەتىن كاسىپتەرگە جاتادى ەكەن. بۇل – شامامەن 30 مىڭ­عا جۋىق ادام. ودان كەيىن نا­رىق­قا اسا قاجەت بولىپ تۇر­عان مامان يەلەرى – ونەركاسىپ جۇ­مىس­شىلارى مەن كاسىبي مامان­دار. بيرجاعا قاراپ وتىرىپ اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرى­لىس جانە وزگە دە سالالاردا مامان تاپ­شى­لىعى بار ەكەنىن بايقايمىز.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­­مەت­تىك قورعاۋ مينيستر­لىگى­نىڭ حابارلا­ۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن قۇ­رى­لىستا ماۋسىمدىق جۇ­مىس­تاردىڭ جاندانۋىنا بايلانىستى ءبىر اي ىشىندە قوسالقى جۇمىسشىلارعا, كوگالداندىرۋ جونىندەگى جۇمىسشىلارعا, ءار­تۇرلى جۇمىستاردى ورىنداۋ­مەن اينالىساتىن جۇمىس­شى­لارعا دەگەن سۇرانىس كۇرت وس­كەن. ونەركاسىپ سالاسى تىگىنشى, سلەسار-جوندەۋشى, اۆتوسلەسار, ەلەكترومونتەرگە, قىزمەت كورسەتۋ مەن ساتۋ سالاسى كۇ­زەت­شى, اسپاز, تاربيەشى سياقتى مامان­دارعا مۇقتاج. جەكەلەگەن مامان­دىقتاردى قاراستىرا وتىرىپ, ماۋسىم ايىندا بىلىكتى كاسىپتەر اراسىندا كونسۋلتانت-ساتۋشىلار (323 تۇيىندەمە جانە 1581 بوس جۇمىس ورنى), اۆتوموبيل جۇرگىزۋشىلەرى (872 تۇيىندەمە جانە 1854 بوس جۇمىس ورنى) جەتىسپەيتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.

مەيىرگەرلەرگە دەگەن سۇرانىس تا ۇسىنىستان اسىپ ءتۇسىپ تۇر. نارىق 1 249 ما­ماندى قاجەت ەتەدى. ال مەديتسينالىق بىلىمىنە سۇيەنىپ جۇمىس ىزدەۋشىلەر سانى 700-گە دە جەتپەيدى. مەديتسينا دەگەننەن شىعادى, پاندەميا باس­تال­عالى دارىگەر تاپشىلىعىن قات­تى سەزىندىك.

2019 جىلعى دەرەك بو­يىن­شا ەلدە 74 مىڭ دارىگەر, 179,8 مىڭ مەديتسينالىق قىز­مەتكەر بولعان. 2020 جىلى دا­رىگەر تاپ­شىلىعى 5 مىڭ ادام­عا, مە­دي­تسينالىق قىزمەتكەر تاپ­­شى­لىعى 8 مىڭ ادامعا جەتكەن.

2018 جىلى قازاقستانداعى ونعا جۋىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتە 25 416 ستۋدەنت ءبىلىم الىپتى. «استانا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى» ءباسپاسوز قىزمە­تىنىڭ دەرەگىنشە, وقۋ ورنى جىل سايىن 1000 مامان دايارلاپ شى­عارادى. سولاردىڭ 97 پايى­زى ەڭ­بەككە ارالاسادى ەكەن. دارى­گەر­لەر دايارلاۋ بويىنشا جە­تە­ك­شى ءبىلىم ورداسى – سان­جار اسفەندياروۆ اتىنداعى قا­­زاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋني­­­ۆەر­سيتەتىن 2018 جىلى 1 485 تۇلەك ءبىتىرىپ, سونىڭ 553-ءى جۇ­­مىسقا ورنالاسقان. 2019 جى­­لى ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر سانى ازاي­عان – 1 314. تيىسىنشە جۇ­مىسقا تۇرعاندار سانى دا تومەن – 401 ادام. 2020 جىلى ءبىلىم ور­داسىن تامامداعان 1 271 تۇلەكتىڭ 815-ىنە جۇمىسقا ور­نالاسۋ بويىنشا ۋنيۆەرسيتەت ءوزى كومەكتەسسە, 452 ستۋدەنت ءوز بەتتەرىنشە جۇمىس تاۋىپتى. مينيسترلىك اقپاراتى بويىنشا وڭىرلەردە 616 انەستەزيولوگ-رەا­نيماتولوگ, 158 ينفەكتسيونيست, 60 ەپيدەميولوگ, 166 كارديولوگ, 68 پۋلمونولوگ, 84 رەابيليتولوگ جەتىسپەيدى.

مادەنيەت

مامان مادەنيەت سالاسىن­دا دا تاپشى. مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىم­قۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, اسىرە­سە اۋىلداردا مادەنيەت سالاسى­نىڭ مامانى جەتىسپەيدى. ء«تۇرلى ماماندىقتار – كىتاپحانا­شى, حورەوگراف, مادەني ۇيىمداس­تىرۋشى, ۆوكاليست, مۋزەي جانە اۋىل كلۋبىنىڭ قىزمەتكەرى بو­لىپ ىستەيتىن 1 200-دەي ادام جەتىس­پەي وتىر. جاس ماماندار­دى قولداۋعا باعىتتالعان باعدار­لامالار جۇمىس ىستەمەيدى. ماسە­لەن, «ديپلوممەن – اۋىلعا» جوباسى وڭىرلەردەگى كادر ماسەلەسىن شەشە الار ەمەس. مامانداردىڭ كەلۋىنە اۋىلداعى ءومىر ساپاسى اسەر ەتەدى. جۇمىس ىزدەۋشىلەر ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىن ءۇي مەن لايىقتى جالاقى دەڭگەيىنىڭ بولۋى, ءتيىستى الەۋمەتتىك قولداۋ شارا­لارىنىڭ قاراستىرىلۋى ماڭىزدى», دەيدى مينيستر.

ۆەدومستۆو باسشىسى ماسە­لەنىڭ شەشىمى رەتىندە – اۋىل­دار­داعى كوپفۋنكتسيونالدى ور­تالىقتار ءۇشىن جان-جاقتى قابىلەتتى مامانداردى دايارلاۋ دەگەن نۇسقانى اتايدى. بۇل رەتتە وڭىرلەردە مادەنيەت قىزمەت­كەرلەرى عانا ەمەس, مادە­نيەت نىساندارىنىڭ جەتىس­پەيتىنىن دە ايتا كەتۋ كەرەك. ۆەدومستۆو ەسەپتەۋىنشە 127 مادەنيەت ءۇيى, 113 كىتاپحانا, 85 اۋىل كلۋبى, 10 تەاتر, 8 مۋزەي سالىنۋدى قاجەت ەتەدى. اتالعان نىسانداردىڭ سالى­نۋىمەن سالاداعى كادر تاپ­شىلىعىنىڭ دا تاعى دا ەسەلەپ ارتا تۇسەرى اقيقات.

ەنەرگەتيكا

شارۋاسى شاتقاياقتاپ تۇر­عان ەنەرگەتيكا سالاسى دا كوپ مامانعا مۇقتاج. جىل سايىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن سۇرانىس وسەدى, بىراق سالاداعى قىزمەتكەرلەر جالاقىسى وس­پەيدى. سول سەبەپتى ەنەرگەتيك بولۋعا دا ەشكىمنىڭ قۇل­شى­نىسى جوق. رەسپۋبليكاعا ەنەرگيا تاراتىپ وتىرعان ەلەكتر ستان­سالارىنىڭ بارلىعى دەر­لىك وتكەن عاسىردىڭ 60-70 جىل­دارىندا جۇمىس ىستەۋدى باستاعان. قۇرىلعىلارى مەن تەحني­كالىق بازاسى تولىقتاي ەسكىر­گەن. ەسكىرگەندى ەسكەرىپ, ەسىركەپ جاتقان تاعى ەشكىم جوق. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن سەكتوردا 26 مىڭ ادام جۇمىس ىستەسە, قازىر ولاردىڭ سانى 20 مىڭنان ءسال اسادى. وسى سالادا جۇمىس ىستەي­تىن ازاماتتاردىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگەتيكتەردىڭ جالاقىسى وڭدەۋشى ونەركاسىپتە ىستەيتىن جۇمىسشىلار جالاقىسىنان 45 پايىزعا تومەن ەكەن. ارينە, مۇنداي سالاعا كاسىبي ماماندار كەلمەيدى. جالاقىنى كوتەرۋدىڭ جالعىز جولى – ءتاريفتى كوتەرۋ. ال ولاي ەتسە, حالىق شۋلايدى. وگىزدى ولتىرمەيتىن, اربانى سىندىر­مايتىن جولدى كىم ۇسى­نادى, جال­پى جاقىن ارادا ونداي ۇسىنىس بولا ما, جوق پا, ول دا كۇماندى. جاسىل ەنەرگيادان قۇلاش­تاپ قۋات الىپ وتىرعانداي بيلىك تە بۇل پروبلەماعا كەلگەندە ءۇنسىز قالۋىن جالعاستىرۋدا.

قۇرىلىس

قۇرىلىسشىلار وداعىنىڭ باسشىسى تالعات ەرعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, كادر جەتىسپەۋشىلىگى سال­دارىنان قازاقستان جىل سايىن 1,4 ترلن تەڭگە جوعالتادى. بۇل ورايدا وداق ەڭبەك جانە حالىق­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيستر­­لىگىنىڭ ەسەبىن جوققا شىعارادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, نارىق ۆەدومستۆو جاريالاپ وتىر­عانداي 148 500 ەمەس, 630 000 ادامدى قاجەت ەتىپ تۇر.

ء«وندىرىستىڭ ەكونوميكانى العا جىلجىتاتىن ۇلكەن كۇش ەكەنى بەلگىلى. ال وندىرىسكە ەڭبەك رەسۋرسى كەرەك. ەگەر قول كۇشى جەتىسپەيتىن بولسا وندا بيۋدجەتكە سالماق تۇسە باستايدى. بۇرىن كادر تاپشىلىعىن مامان­دىق بەدەلىن كوتەرۋ, فاكۋلتەت قۇرۋ, جالاقىنى كوتەرۋ سياق­تى ءداستۇرلى ادىسپەن شەشۋدى قالاي­تىن. پراكتيكا مۇنداي ءتاسىل­دىڭ قاتە ەكەنىن كورسەتتى. قازىر بۇكىل الەمدە ادامدار قول كۇشىن قاجەت ەتپەيتىن جەڭىل مامان­دىقتارعا اۋىسىپ جاتىر. تەك قۇرىلىس سالاسىنىڭ ءوزى مامان تاپ­شىلىعى سالدارىنان ءبىر جىل­دا 468 ملرد تەڭگەدەن ايىرىلادى», دەيدى ت.ەرعاليەۆ.

وداق وڭىرلەردەگى فيليالدارى ارقىلى 5 500 كومپانيا اراسىندا زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ناتي­جەسىندە 242 مىڭ ادام تاپشى ەكەنىن انىقتاعان. «مەملەكەتتىك ورگاندار رەالدى جاعدايعا اركەز كوز جۇمىپ قارايدى. كادر تاپ­شىلىعىن دا سولاي ەلەمەي وتىر. الەمدىك تاجىريبەنى زەردەلەپ, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەك­تو­رىنداعى ويىنشىلار پى­كىرى­مەن ساناسۋ قاجەت. سوندا عانا پروبلەمانى شەشۋگە بولادى», دەيدى ول.

ءتۇيىن

ادام كاپيتالىنا بايلانىس­تى ءتۇرلى زەرتتەۋلەرمەن اينا­لىساتىن امەريكالىق Korn Ferry كومپانياسىنىڭ مالىمەتى بو­يىنشا, 2030 جىلعا تامان كادر تاپشىلىعى بۇكىل جاھاندى جايلايدى. «سول كەزدە الەم 85,2 ملن بىلىكتى كادرعا ءزارۋ بولۋى ىقتيمال. بۇل ءوز كەزەگىندە 8,452 ترلن دوللار تابىستى جوعال­تۋعا الىپ كەلەدى. بۇل گەرما­نيا مەن جاپونيانىڭ ءىجو-ءسىنىڭ جيىنتىق مولشەرىمەن تەڭ» دەلىنەدى زەرتتەۋ ماتىنىندە. اسا ماڭىزدى سالالار بويىنشا مامان تاپشىلىعىن شەشە الماي وتىرعان قازاقستان مۇنداي جاھاندىق قاۋىپتى ۇدەرىسكە قازىردەن دايىن بولعانى ءجون. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگى بويىنشا, ەلدەگى ەكونو­ميكالىق بەلسەندى حالىق سانى – 9,2 ملن. 2020 جىلى بۇل سان 0,5 پايىزعا ازايعان.