عارىش ءتۋريزمىنىڭ جاڭا ءداۋىرى

 «مەن بۇل ءساتتى بالا كەزدەن ارمان­دادىم. بىراق جەردى عارىشتان كورۋگە ەشتەڭە تەڭ كەلمەيتىنى انىق. مۇنىڭ ءبارى عاجايىپ ءتۇس سەكىلدى», دەيدى ميلليار­دەردىڭ ءوزى.

Unity عارىش كەمەسى 85 شاقىرىم بيىك­كە كوتەرىلدى. ونى ەكى ۇشقىش باسقارسا, كەمەدە برەنسوننان بولەك Virgin Galactic كومپانياسىنىڭ ءۇش قىزمەتكەرى بولعان. بۇل – تاجىريبەلىك ساياحات. جوسپار بو­يىنشا, كەلەسى جىلدان باستاپ كومپانيا تۋريستەردى عارىشقا تاسىمالداماق.

قازىردىڭ وزىندە 600-گە جۋىق ادام عارىش ساپارىنا قاراجات سالىپ قويعان. ءار بيلەتتىڭ باعاسى 250 مىڭ دوللارعا جە­تىپ تۇر.

جالپى, اسپان الەمىنە ساياحات ءبىر ساعات­قا سوزىلدى. ءبارى جوسپارداعىداي جۇزەگە اسىپ جاتسا, تۋريستەردىڭ ءبارى ءبىر ساعات­تىق ساياحاتقا شىعىپ, 5 مينۋت بويى سالماقسىزدىق كۇيدە يلليۋميناتوردان جەردى تاماشالاماق.

بۇل ساپار برەنسوننىڭ ومىرلىك ماق­ساتى بولعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ۇلىبريتانيالىق كاسىپكەردىڭ كومپانيا­سى 17 جىلدان بەرى وسى ساپاردى جوبالاۋمەن اينالىسىپ كەلگەن. العاش رەت 2004 جىلى ءوز جوسپارىمەن بولىسكەن-ءدى. كەيىنىرەك 2007 جىلى جوبالاۋعا كىرىستى. بىراق ءتۇرلى قيىندىقتارعا تاپ كەل­گەندىكتەن, جوبا بەرتىنگە دەيىن سوزىلىپ كەتتى. اقىرى ۇزاق ۋاقىت توككەن تەر جەمىسىن بەردى.

بۇل ساپاردىڭ ماڭىزى مىنادا. عا­رىش­قا تۋريستەر كوپتەپ ساپارعا شىقپاق. وسى باعىتقا برەنسوننان بولەك SpaceX كوم­پانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى يلون ماسك پەن Amazon-نىڭ باسشىسى دجەف بەزوس تا باسىمدىق بەرىپ وتىر.

عارىشقا ساپار تۇرعىسىنان العاندا, Virgin Galactic-ءتىڭ ازىرگە باسقالاردان شوق­تىعى بيىك بولىپ تۇر. كومپانيا تۋريس­تەردى جىبەرمەس بۇرىن تاعى ءبىر سىناق وتكىزبەك. سودان كەيىن عانا جولاۋشىلار جەتى قات كوككە ساياحاتتايدى.

دجەف بەزوس بىرنەشە كۇن بۇرىن عانا سۋبوربيتالىق عارىشتا كەمە ۇشى­رۋ تۋرالى مالىمدەمە جاسادى. «امازون» كومپانياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى زىمىران كوتەرگىشتەردى قايتا قون­دى­رۋعا تالپىنىپ جاتىر. سونداي-اق ول عارىشقا تۋريستەر اپارۋ جونىندەگى جوسپارىن جەتىلدىرۋ ۇستىندە. بۇل ماق­ساتتا «امازون» كومپانياسىنىڭ اكتسيالارىن ساتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ماۋسىم ايىندا Amazon كومپانياسى بەزوسپەن بىرگە عارىشقا ۇشۋ ورنىن ساتتى. اتالعان بيلەت 28 ميلليون دوللارعا ءوتتى. وسىلايشا, الەمدەگى ەڭ قىمبات بيلەت 7 مينۋتتىڭ ىشىندە ساتىلدى.

اۋكتسيون جەڭىمپازى بەزوس جانە ونىڭ ءىنىسى ماركپەن بىرگە باتىس تەحاستاعى Blue Origin عارىش ايلاعىندا ءۇش كۇندىك دايىندىقتان وتكەننەن كەيىن عارىشقا ۇشادى. Blue Origin كومپانياسى العاشقى ساپاردى شىلدەنىڭ ءۇشىنشى جارتىسىنا جوسپارلاپ وتىر.

New Shepard كەمەسىندە جولاۋشىلارعا ارنالعان كاپسۋلا بار. ساپار بارىسىندا جولاۋشىلار 10 مينۋت اسپان الەمىندە بولادى. كاپسۋلا جەردەن 104 كيلومەتر بيىكتىككە دەيىن كوتەرىلمەك. ال جالپى ساپاردىڭ ۇزاقتىعى 40 م­ي­نۋتقا سوزىلماق. تولىعىمەن اۆتومات­تاندىرىلعان كاپسۋلاعا 6 جولاۋشى سىيادى. جوسپار بويىنشا, New Shepard عارىش كەمەسى العاش رەت اسپان الەمىنە ادام الىپ شىقپاق بولعان. بىراق Virgin Galactic ولاردىڭ الدىن وراپ كەتتى.

بۇرىن اقش-تا ناسا-نىڭ داۋرەنى جۇرسە, قازىر SpeceX-تىڭ ايدارىنان جەل ەسىپ تۇر. يلونعا يلانعاندار 15 جىل ىشىندە كومپانيانى الەم تانيتىن دەڭ­گەيگە جەتكىزدى. ي.ماسكتىڭ عارىشقا قاتىستى وزىندىك كوزقاراسى قالىپتاسقان. ول اقش-تا وتكەن كونفەرەنتسيادا «بىزگە قاي­تادان عارىشتى يگەرۋگە جارىسۋ قاجەت», دەپ مالىمدەگەن. ي.ماسكتىڭ پىكى­رىنشە, مۇنداي قادام ادامزاتتى ءتۇرلى اپات­تاردان جويىلىپ كەتۋدەن قورعاپ, مارس پەن ايعا قونىس تەبۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

SpaceX كومپانياسى Falcon Heavy دەپ اتالاتىن زىمىرانىن سىناقتان تابىستى وتكىزىپ, بىرتىندەپ قولدانىسقا ەنگىزە باس­تادى. ونىڭ كوتەرگىشتەرىن قايتا پايدالانۋ زىمىران جاساۋعا جۇمسالاتىن شىعىندى ازايتادى. ي.ماسك ەندى راكە­تانىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى كوتەرگىشىن باسى ءبۇتىن كۇيىندە جەرگە قوندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇدان بولەك, ول مارسقا ەكسپە­ديتسيا جىبەرىپ, پلانەتاعا قونىس اۋدارۋدى ماقسات ەتكەن.

يلون ماسك بۇل باعىتتاعى جۇمىستى دا باستاپ كەتكەنى ءمالىم. ونىڭ جوسپارى بويىنشا, SpaceX كومپانياسى 2024 جى­لى ءبىر نە ەكى عارىشكەردى قىزىل پلانەتاعا ۇكىلەپ اتتاندىرماقشى. ولار 2025 جىلى مەجەلى جەرگە جەتۋى ءتيىس. جوسپارعا سۇيەنسەك, عارىشكەرلەر مارس­تاعى تۇڭعىش بازانىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا كىرىس­پەك.

كەيىنگى ۋاقىتتا عارىش سالاسى ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. ماسەلەن, بيىل ناسا ۇشىرعان «پەرسەۆەرانس» روۆەرى مارس پلانەتاسىنىڭ بەتىنە قوندى. روبوتتىڭ مىندەتى – «قىزىلجۇلدىز» بەتىنەن تىرشىلىك كوزىن ىزدەۋ.

پەرسەۆەرانس الداعى ۋاقىتتا «ەزەرو» كراتەرىنىڭ ماڭىندا باستى ميسسياسىن ورىنداۋعا كىرىستى. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا, 3-4 ميلليارد جىل بۇرىن قىزىل پلانەتادا سۋ بولعان. ال سۋدىڭ تىرشىلىك ءنارى ەكەنى بەلگىلى. ەندەشە, سول كەزەڭدە مارستا قانداي دا ءبىر ءتىرى ورگانيزم ءومىر ءسۇرۋى مۇمكىن. روۆەر كراتەردىڭ ماڭايىندا تىرشىلىك كوزدەرىنىڭ قالدىقتارىن ىزدەمەك.

قىزىل پلانەتاعا كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ءۇش «سالەمدەمە» جەتتى. بۇعان دەيىن پلانەتانىڭ وربيتاسىنا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى مەن قىتايدىڭ عا­رىش كەمەلەرى ۇشىپ جەتكەن-تۇعىن. ءۇش اپپارات تا جەردەن 2020 جىلدىڭ شىل­دەسىندە اتتانعان. ءباا-ءنىڭ سپۋتنيگى مارستىڭ اتموسفەراسىنا كىرمەي, اينالا ۇشىپ ءجۇرىپ زەرتتەۋ جاساماق. ال قى­تايدىڭ تيانۆەن-1 اپپاراتى پلانەتانى تەرەڭىرەك زەرتتەمەك.

وكىنىشكە قاراي, مارستى يگەرۋ قيىن ماقساتقا اينالاتىنى ءسوزسىز. وعان جەتۋ ءۇشىن كەمى 225 ميلليون شاقىرىم جول ءجۇرۋ كەرەك. مۇنداي قاشىقتىققا ەكىنىڭ ءبىرى توزە بەرمەيدى. ءارى وسىنشالىق الىس جولدى جالعىز ۇشىپ ءوتۋ كەز كەل­گەن عارىشكەرگە وڭاي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە, اشىق كەڭىستىكتەگى رادياتسيا دا ۇل­كەن قاۋىپ توندىرەدى. بۇدان بولەك, قىزىل پلانەتانىڭ قاھارلى سۋىعى مەن قولاي­سىز اۋا رايىنا دا بەيىمدەلۋ قيىن.

عارىشتى يگەرۋ تالپىنىسىنىڭ بەلسەن­دىلىگىن مىنادان دا بايقاۋعا بولادى. 2017 جىلى وسى سالاداعى ستار­تاپ­تاردىڭ كولەمى 2,8 ميلليارد دوللار­عا جەتكەن ەكەن. ال ايعا اپپارات قون­دىرۋدى جوسپارلاعان iSpace جوباسى ءبىر جىل ىشىندە 90 ميلليون ينۆەستيتسيا تارت­قان.

ارينە, مارستى دا, عارىشتى دا يگەرۋ وڭايعا سوقپايدى. بىراق اسپان الەمىنە ادام تاسىپ, جەتى قات كوكتەن جەردى تاماشالاۋ بۇعان جاسالعان كوپ قادامنىڭ ءبىرى بولماق. قورىتا ايتقاندا, عارىش سالاسى دا, ادامزات تا ۇلكەن وزگەرىستىڭ الدىندا تۇر.