شوقان ءۋاليحانوۆ بار-جوعى وتىز جىلدىق ومىرىندە ورتالىق ازيا مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ ءومىرىن, تاريحىن, تۇرمىسىن زەرتتەۋ ىسىندە باعا جەتپەس قۇندى ەڭبەكتەر قالدىردى. ولار بۇگىندە ءوزىنىڭ تاريحي ءمانىن ءالى جويعان جوق. سوندىقتان دا بولار, شوقاننىڭ قالدىرعان مۇرالارى تابىلىپ, بىزگە جەتكەندەرى كەيىنگى ەلۋ جىل ىشىندە عانا ەكى رەت بەس تومدىق شىعارمالارى ورىس تىلىندە جارىق كوردى. شوقانتانۋداعى تاعى ءبىر اسا ەلەۋلى جاڭالىق, بۇل عالىمنىڭ بۇدان ەكى جىل بۇرىن شىعارمالارىنىڭ التى تومدىعى ءتول تىلىمىزدە شىعارىلعاندىعى بولسا كەرەك.
شوقان ءۋاليحانوۆ بار-جوعى وتىز جىلدىق ومىرىندە ورتالىق ازيا مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ ءومىرىن, تاريحىن, تۇرمىسىن زەرتتەۋ ىسىندە باعا جەتپەس قۇندى ەڭبەكتەر قالدىردى. ولار بۇگىندە ءوزىنىڭ تاريحي ءمانىن ءالى جويعان جوق. سوندىقتان دا بولار, شوقاننىڭ قالدىرعان مۇرالارى تابىلىپ, بىزگە جەتكەندەرى كەيىنگى ەلۋ جىل ىشىندە عانا ەكى رەت بەس تومدىق شىعارمالارى ورىس تىلىندە جارىق كوردى. شوقانتانۋداعى تاعى ءبىر اسا ەلەۋلى جاڭالىق, بۇل عالىمنىڭ بۇدان ەكى جىل بۇرىن شىعارمالارىنىڭ التى تومدىعى ءتول تىلىمىزدە شىعارىلعاندىعى بولسا كەرەك.
شوقاننىڭ جان-جاقتى ونەر يەسى ەكەندىگىن ونىڭ كەز كەلگەن ەڭبەگىنەن وڭاي اڭعارۋعا بولادى. سونىڭ ءبىرى – جيناقى دا شىمىر شىعارماسى – «ىستىقكول ساپارى كۇندەلىگى».
شوقان بۇل ەڭبەگىن جازعاندا بار-جوعى 21 جاستا ەكەن. ەگەر ش.ءۋاليحانوۆتىڭ عىلىمي ءومىربايانىن جازىپ كەتكەن اكادەميك الكەي مارعۇلان دەرەگىنە سۇيەنسەك, بۇل جاستا شوقان ومبىداعى باتىس ءسىبىر گەنەرال-گۋبەرناتورلىعىن باسقاراتىن گەنەرال گ.ح.گاسفوردتىڭ اديۋتانتى, ياعني جەكە تاپسىرمالارىن ورىنداۋشى بولعان.
بارشاعا ايان, ۇلى ءجۇز قازاقتارى ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىنا تامان رەسەيگە كەشىرەك باعىنا باستادى. مىنە, وسى مەملەكەتتىك ماڭىزى باسىم بۇل ىستە پاتشا ۇكىمەتى ساق ساياسات جۇرگىزۋى قاجەت بولدى. ويتكەنى, ول كەزدە بۇل ايماققا قوقان حاندىعىنىڭ دا ىقپالى كۇشتى بولاتىن. اسىرەسە, وڭتۇستىكپەن ىرگەلەس ىلە سىرتى, ىستىقكول ماڭىندا ۇلكەن دە كۇردەلى ىستەر ءوز شەشىمىن كۇتىپ تۇردى.
بۇل جاۋاپتى جۇمىستىڭ باسىن ەرتەلى-كەش قايىرا بەرۋ ماقساتىمەن باتىس ءسىبىر گەنەرال-گۋبەرناتورى گ.ح. گاسفورد 1856 جىلى كوكتەمدە پاتشا ۇكىمەتىنىڭ ۇيعارىمىنا وراي, ىستىقكول ايماعىنا عىلىمي-اسكەري ەكسپەديتسيا شىعارۋعا بۇيرىق بەرەدى. ەكسپەديتسيا جەتەكشىلىگىنە ۇلى ءجۇز قازاقتارىنىڭ سول كەزدەگى پريستاۆى جانە الاتاۋ وكرۋگىنىڭ باستىعى, پولكوۆنيك م.م.حومەنتوۆسكي تاعايىندالدى. ەكسپەديتسيانىڭ ماقساتى – قىرعىز حالقىمەن جاقىنىراق بولسا دا تانىسۋ جانە ىستىقكول ايماعىن كارتاعا ءتۇسىرۋ ەدى. قۇرامى جۇزگە تارتا ادامداردان تۇراتىن ەكسپەديتسياعا شوقان دا ەنگىزىلدى.
شوقاننىڭ بۇل ەكسپەديتسياعا ەنگىزىلۋىنىڭ دە سالماقتى سەبەبى بار. جاس وفيتسەر بۇدان ءبىر جىل بۇرىن عانا, ياعني 1855 جىلى سول گەنەرال گاسفوردپەن بىرگە ورتالىق قازاقستان, جەتىسۋ, تارباعاتاي ساپارىنا قاتىسىپ قايتقان ەدى. وسى ساپار كەزىندە ول گەنەرال گاسفوردتىڭ نازارىنا ەرەكشە ءىلىنىپ, بولاشاق ىستىقكول ەكسپەديتسياسى ءۇشىن جەرگىلىكتى ادامداردىڭ ىشىنەن وڭايشىلىقپەن تابىلماس مامان دەگەن تۇجىرىم قالىپتاسقان ەدى.
شىنىندا وسىلاي بولدى دا. ءسىبىردىڭ سول كەزدەگى ەڭ جوعارعى اسكەري وقۋ ورنى دەپ اتالاتىن ءسىبىر كادەت كورپۋسىن سەگىز جىلدىق وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا ۇزدىك بىتىرگەن شوقان بىلىمىمەن, زەرەكتىگىمەن ماڭايىنداعىلاردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارا ءبىلدى. سوندىقتان دا بولار, گاسفوردتىڭ جەكە جارلىعى بويىنشا ومبىدان سەمەيگە, ودان ءارى اياگوز ارقىلى 1856 جىلدىڭ ساۋىرىندە شوقان سول زاماننىڭ ەڭ جۇردەك كولىگى – تارانتاس ارقىلى ءۇش اپتا ىشىندە ۆەرنىي بەكىنىسىنە جەدەل جەتكىزىلىپ, ەكسپەديتسياعا قوسىلدى.
ارينە, بۇگىنگى بىزدەر ءۇشىن ۇلى عالىم كۇندەلىگىندەگى سول كەزدەردەگى دەرەكتەر اسا قىمبات. بۇل ورايدا, ەسكەرەر ءبىر جاي, شوقان ومبىدان سەمەيگە دەيىنگى جول ءجۇرىسىن قاعازعا تۇسىرمەگەن. ول سەمەيدەن شىققان ساتتەن باستاپ كۇندەلىك جازۋدى قولعا العان. كۇندەلىكتەگى سەمەي مەن اياگوز ارالىعىنداعى جولدىڭ سۋرەتتەلۋى تىم قىسقا بولسا دا بارىنشا نۇسقا.
شوقان 20 ءساۋىر كۇنى تۇندە اياگوزگە جەتەدى. «اياگوز شاعىن ستانسا, وندا نايمان رۋلارىن باسقاراتىن وكرۋگتىك پريستاۆ بار». ساياحاتشىنىڭ ءۇش اي بويى جۇرگىزگەن كۇندەلىگىنىڭ جەلى تارتىپ, ورلەۋى دە ءدال وسى سويلەمدەردەن كەيىن باستالادى. شوقان سيپاتتاعان اياگوز ول كەزدە قازىرگى اياگوز قالاسىنان سەگىز شاقىرىم جەردەگى قازىرگى مامىرسۋ اۋىلىنىڭ ورنىندا بولعان. ىرگەسىنەن اياگوز وزەنى اعىپ جاتقان وسى جەردە 1831 جىلى كىشكەنتاي قىستاقتىڭ ورنى قالانىپ, جاڭادان قۇرىلعان وكرۋگتىڭ ورتالىعى بولدى.
اياگوز 1860 جىلى سەرگيوپول دەپ وزگەرتىلدى دە, سودان كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا عانا ءتۇركسىب تەمىر جولىنىڭ بويىندا ىرگە تەپكەن جاڭا قالانىڭ اتاۋى بولىپ ومىرگە قايتا ورالدى. سەرگيوپول كەزىندە ساۋدا كەرۋەن جولدارىنىڭ وتىندە تۇرعاندىقتان ءبىراز ءوسىپ ۇلعايادى. تەرىسكەيىندە سەمەي, تۇستىگىندە ورتالىق ازيا شاھارلارى, شىعىسىندا شاۋەشەك, قۇلجا قالالارى, باتىسىندا اتاقتى قوياندى جارمەڭكەسىنەن تارتىلعان ساۋدا جولدارىنىڭ ناعىز تۇيىسكەن تۇسىندا ورنالاسقان وعان سان بۇيىمدار ارتقان كەرۋەندەر كەلىپ-كەتىپ جاتاتىن.
سەمەيدەن بەرى قاراي سۋسىز, جالاڭاش دالامەن ءجۇرىپ كەلگەن شوقان اياگوز ايماعىندا تابيعات كورىنىسىنىڭ بىردەن وزگەرگەنىن بايقايدى. «شىنىندا دا ماڭايداعى شولەيتتى سۋسىز دالامەن سالىستىرعاندا اياگوز جەرۇيىق سەكىلدى», دەپ تەگىن جازباسا كەرەك. ادىلىندە شوقان بۇل جەردەن تابيعاتتىڭ ءدۇر سىلكىنىپ, جاڭعىرار شاعى كوكتەمدە وتكەن-ءدى. ول بۇكىل جول بويى ماساتى كوككە قىمتانعان دالاعا, ەندى عانا جاپىراق جارعان تال, توبىلعى, قاراعاندارعا سۇيسىنە كوز سالۋمەن بولعان.
شوقان اياگوزدەن ۆەرنىيعا قاراي قايتا جولعا شىققاننان-اق, ودان 90 شاقىرىمداي جەردە وسى اتتاس وزەننىڭ ار جاعىندا ورنالاسقان حالقىمىزدىڭ تاماشا ماحاببات داستانىنىڭ كەيىپكەرلەرى قوزى كورپەش پەن بايان سۇلۋدىڭ زيراتىن كورۋگە مىقتاپ بەكىنگەن ەكەن. سوندىقتان شوقان كۇندەلىگىنىڭ العاشقى بەتتەرىندە-اق: «مەن اياگوزدى مەيلىنشە ءسۇيىپ, وعان تاڭدانامىن. مۇمكىن, بۇل جايىندا وسى وزەن جاعاسىندا دۇنيەگە كەلگەن سۇلۋ باياننىڭ التىن ايدارلى قوزى كورپەشكە عاشىق بولۋى جايىنداعى پوەتيكالىق عاجاپ اڭىزدىڭ دا سەبەبى بار شىعار. ءبىز بۇل داستانمەن جاقسى تانىسىپ, زەرتتەگەن ەدىك. ەندىگى ويىمىز – ول جەرگە تاڭ الدىندا, ەرتەڭگى تاڭ شاپاعى تەرەكتەر مەن سۋدى نۇرعا مالىندىرىپ, بوزتورعايلار اندەرىنە باسقاندا, زيرات قاسىندا ءتاتتى ويلارعا بەرىلە وتىرىپ شاي ءىشۋ ەدى», دەپ جازۋى تەگىن ەمەس.
بىراق, اتباسىن ادەيى بۇرعىزعانىمەن كوكتەمگى وزەن سۋىنىڭ قاتتى تاسۋىنان شوقان زيرات باسىنا جەتە الماعاندىعى دا بەلگىلى. ونى دا شوقان كۇندەلىگىنىڭ ءوزى باياندايدى. ەندەشە, تاعى دا كۇندەلىككە كوز جۇگىرتەلىك.
«ادام جوبالاسا دا, قۇداي شەشەدى. ءتۇنى بويى جاڭبىردىڭ ءىرى تامشىلارى تارانتاستىڭ شاتىرىنا تارسىلداۋدان تىنبادى. باتپاققا تولارساقتاعان اتتار اياڭعا ارەڭ جاراپ كەلەدى. ءبىر داۋىسپەن سورعالاعان جاۋىننىڭ دىبىسىن تەك شىبىرتقىنىڭ ىسىلى مەن قالجىراعان اتتاردىڭ پىسقىرىنۋى, كوشىردىڭ جەكي شىققان داۋىسى عانا بولەدى.
ءتۇن تىپتەن ناشار بولدى, ءجۇرىس تە وڭبادى. ويلاعان جوسپارىمىز جۇزەگە اسپاي قالا ما دەپ قاۋىپتەنەمىن. كوشىردەن الدەنەشە رەت: «كۇن اشىلار ءتۇرى بار ما؟» – دەپ سۇرادىم. قارا باقايىنا دەيىن مالشىنعان كوشىر مۇندايدا «جوق» دەپ قوڭق ەتە قالادى دا ەتەگىنە جينالعان سۋدى سىلكىپ تاستاپ: «قۇدايدىڭ كۇنى-اي», – دەپ تاعدىرىنا نارازى بولعانداي ءۇن قاتادى. ەگەردە جىلدام جۇرگەندە بەكەتتىڭ پەشىنە شىعىپ, الدەقاشان ۇيىقتاپ جاتاتىن كوشىردى ايايمىن. بىراق, سۇلۋ باياننىڭ دا ارۋاعىن قيا المايمىن.
وسىلايشا ءبىز ءبىر ساعاتتاي جۇردىك.
– مارتەبەلىم, – دەدى كوشىر, – مولا انە تۇر! مەن باسىمدى تارانتاستان شىعاردىم. كۇن تۇنەرىڭكى بۇلتتىڭ ارجاعىنان ازەر بايقالادى. اسپاندى تۇگەلدەي بىلعانىش بۇلتتار قاپتاپ الىپتى. جاڭبىر بۇرىنعىشا توگىپ تۇر. اق كوبىك بولعان اتتار سورتاڭ لايمەن ازەر جىلجيدى, ول جاقتاعى وزەننىڭ ارعى بەتىندەگى تەرەكتەردىڭ باستارىنان اسىپ بەيىتتىڭ ءسۇيىر مۇناراسى كورىنەدى, جىراقتان ول قىزىل قىشتان قالانعانداي بايقالادى. مۇنداي اۋا رايىندا شاي ءىشۋ, قازاقتىڭ كونە ەسكەرتكىشىن مۇقياتتاپ قاراۋ جايلى ويلاۋدىڭ قاجەتى جوق ەدى.
– شاماسى, وزەن تاسىپ جاتقان سەكىلدى, مارتەبەلىم, وتكەل بەرە قويماس, – دەدى كوشىر مەنىڭ ويىمدى جورامالداعانداي.
– ىلگەرى تارتا بەر, قايتار جولدا قارايمىز, – دەدىم دە مەن تونىمدى قىمتانىپ, قالعىپ الۋ ماقساتىمەن وڭ جاعىما قيسايا كەتتىم...».
شوقان كۇندەلىگىنەن بۇل ۇزاق ءۇزىندىنى ادەيى بەرىپ وتىرۋىمىزدىڭ دا ءوز سىرى بار. ونىڭ قالامىنان ورىسشا شىققان وسى جولداردى وقىپ وتىرعاندا, بىزگە ناق ءبىر ءحىح عاسىرداعى ورىس پروزاسىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرى كولدەنەڭ تارتىلعانداي اسەر بەرەتىنى انىق. بۇل ساليقالى سۋرەتتەردى جازعان كەزدە ول نەبارى جيىرمادان جاڭا عانا اسقان جىگىت بولاتىن. جانە بۇعان ءسىز وسىدان توعىز جىل بۇرىن عانا ونىڭ ءبىر اۋىز ورىسشا بىلمەگەندىگىن قوسىڭىز.
قوزى كورپەش پەن بايان سۇلۋ بەيىتىن بۇل جولى جاقىننان كورە الماعانىمەن, شوقان شاماسى وعان سول جىلى كۇزدە قۇلجاعا بارعان ساپارىنان قايتار جولدا سوققان بولۋى كەرەك. مۇنى 1856 جىلى بەيىت جانىندا تۇرعان ءتورت تاس ءمۇسىندى بەينەلەگەن سۋرەتى دالەلدەيدى.
بۇگىنگى كۇندەرى عالىمدارىمىزدىڭ قازاقستانداعى يسلام داۋىرىنە دەيىنگى V-ح عاسىرلارىندا ساۋلەت ونەرىنىڭ ءبىر ۇلگىسى رەتىندە اتاپ جۇرگەن قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ بەيىتى عىلىم الەمىندە تالايدان بەرى بەلگىلى بولىپ كەلەدى. بۇل رەتتە گەنەرال ۆ.ب.برونەۆسكي جازعان مالىمەت اسا قۇندى. بەيىتتى 1825 جىلى كورگەن برونەۆسكي ول تۋرالى: «بالقاش كولىنە قۇياتىن اياگوز وزەنىنىڭ جاعاسىندا قازىردىڭ وزىندە جاقپار تاستاردان قالانعان پيراميدا امان تۇر. وندا تاستان قاشالعان ءبىر ەركەك, ءۇش ايەل ءمۇسىنى بار», دەگەندى ايتقان.
ال 1858 جىلى قاپالعا بارا جاتقان جولىندا وسى بەيىتكە سوققان, قوزى مەن بايان جايلى داستاندى ەل اۋزىنان جازىپ العان ءسىبىر گەنەرال-گۋبەرناتورلىعىنىڭ چينوۆنيگى ن.ابراموۆ ونى: «مازاردىڭ بيىكتىگى التى سارجىن, ءتورت بۇرىشتى, ەسىگى تۇستىكتەن, تەرەزەسى بار, ءوزى تاستان قالانعان. قاسىندا اق تاستان قاشالعان ءتورت بەينە-ءمۇسىن جاتىر. ءبىرى – بايان, ءبىرى – قوزى, ءبىرى – ايعىز, ەندى ءبىرى – قىز جەڭگەسى», دەپ جازعان.
وسى جازباداعى مۇسىندەر جايلى ءسوزدىڭ شىندىققا جاقىندىعى بار. ونى ءبىز شوقان سالعان سۋرەتتەن دە انىق بايقايمىز. سۋرەتتە ءۇش ايەلدىڭ جانە ءبىر ەركەكتىڭ (باسى جوق) بەينەسى بار.
ال ەندى, وسى تاس مۇسىندەردىڭ كەيىنگى تاعدىرى قالاي؟ كەزىندە كوپتەگەن عالىمدار ولاردىڭ كونە قازاق رۋلارى ونەرىنىڭ مۇراسى ەكەنىن ۇعىپ, ونى ورتالىق قالالارداعى مۇراجايلارعا جەتكىزۋگە ىقىلاستانادى. ايتسە دە, بۇل وي جۇزەگە اسا الماي جاتقان. ماسەلەن, ولاردى ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىندا موسكۆانىڭ تاريحي مۇراجايىنا جەتكىزۋگە تالپىنعان گراف ا.س.ۋۆاروۆ وكىمەت تاراپىنان كومەك الماعان كورىنەدى. 1898 جىلى بەيىتتى زەرتتەگەن تۇركىستان ولكەسى ارحەولوگتار ۇيىرمەسىنىڭ مۇشەسى ن.پانتۋسوۆ ول مۇسىندەردىڭ تەك بىرەۋى عانا سىنباي ءبۇتىن تۇرعانىن ايتادى. شوقاننىڭ تولقۇرداسى گ.ن.ءپوتانيننىڭ تاپسىرۋىمەن ولاردى سوڭعى رەت زەرتتەگەن ا.ن.بەلوسليۋدوۆ: «قوزى كورپەش ەسكەرتكىشىنىڭ قاسىندا ەكى رەت بولدىم. بىراق مەن ەشقانداي تاس مۇسىندەردى كورە المادىم... ولاردىڭ ەكەۋىن گەرمانياعا الىپ كەتىپتى», دەپ جازادى. وسى ءسوز شىنىندا دا راس بولۋى كەرەك. ءبىر دەرەكتە ولاردى سول ءحىح عاسىردىڭ سوڭعى كەزىندە افريكاداعى گەرمان گۋبەرناتورى ۆيسسامان اكەتكەن دەگەن دە اڭگىمە بار.
ال شوقان كۇندەلىگىندەگى: «ءبىز داستانمەن جاقسى تانىس ەدىك», – دەيتىننىڭ دە وزىندىك سەبەبى بار. حالقىمىزدىڭ ءجاۋھار جادىگەرى بولىپ تابىلاتىن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» جىرىمەن شوقان سوناۋ كادەت كورپۋسىندا وقىپ جۇرگەندە-اق تانىسسا كەرەك. 1851 جىلى (بۇل كەزدە شوقان 16 جاستا) ءوز اكەسى شىڭعىسپەن قۇسمۇرىندا وسى جىردىڭ وزدەرى ەستىگەن نۇسقاسىن تۇڭعىش رەت قاعازعا تۇسىرگەن. ال بۇدان كەيىن دە شوقان بەلگىلى جىرشى جاناقتان وسى جىردىڭ ەكىنشى نۇسقاسىن جازىپ العان. سونداي-اق, 1864 جىلى شوقان چەرنياەۆتىڭ ەكسپەديتسياسىنا اتتانار الدىندا بۇل اڭىزدىڭ تاعى ءبىر ءۇشىنشى نۇسقاسىن اقىن شوجەنىڭ ايتۋى بويىنشا جازىپ الۋعا مۇمكىندىك تاپقان.
شوقان ىستىقكول ساپارىندا ءۇش جارىم اي بولدى. وسى قىسقا مەرزىم ىشىندە ول ىستىقكول مەن جەتىسۋ تابيعاتىن, جەرىنىڭ ويى-قىرىن, وسىمدىكتەرى مەن حايۋاناتتارىن ادەمى سۋرەتتەپ جازىپ قالدىردى.
ورايى كەلگەندە ايتا كەتكەن ءجون, شوقان اياگوزدە ءوزىنىڭ قىسقا ومىرىندە ءبىر ەمەس, ءۇش رەت بولعان. مۇنىڭ ءبىرىنشىسى جوعارىدا تولىق باياندالدى. ال شوقاننىڭ بۇدان كەيىندە اياگوزدە ەكى رەت بولۋىن بىرەۋ بىلسە, ەندى بىرەۋلەر بىلە بەرمەيدى. ەكىنشى رەت شوقان اياگوزدەن 1858 جىلى باتىس قىتاي ايماعىنداعى قاشقاريانى زەرتتەۋ جاسىرىن جۇرگىزىلەتىندىكتەن سول جاققا باراتىن ساۋدا كەرۋەنىندە ءالىمباي دەگەن اتپەن وتكەن. سوڭعى رەت شوقان اياگوزدە 1864 جىلى بولعان. ءدال وسى جىلدىڭ كوكتەمىندە شوقان قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ايماعىن رەسەيگە تۇبەگەيلى قوسۋ ءۇشىن اسكەري قيمىلدار جاساپ جاتقان گەنەرال چەرنياەۆتىڭ ەكسپەديتسياسىنداعى تىلماشتىق مامىلەگەر توبىن باسقارۋ ءۇشىن تاعى دا ومبى – سەمەي – اياگوز – ۆەرنىي ارقىلى اۋليەاتاعا جەتكىزىلگەن. بۇل تۋرالى دەرەك شوقاننىڭ 1864 جىلى 23 ناۋرىزدا ءوزىنىڭ دوسى ك.ك.گۋتكوۆسكيگە جولداعان حاتىندا انىق باياندالعان. (قاراڭىز: چ.ۆاليحانوۆ. سوبرانيە سوچينەني ۆ پياتي توماح. توم 5. ا-اتا, «ناۋكا», 1985, ستر.161).
اشىپ ايتارىمىز, بۇگىنگى اياگوز اۋدانىنىڭ ورتالىعى اياگوز قالاسىندا شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ وسى وڭىردە بولۋىن ارقاشان حاباردار ەتەر ءبىر بەلگى – ەسكەرتكىش تۇعىر ورناتىلسا دەگەن ۇسىنىستى كوپشىلىكتىڭ ەسىنە سالۋ.
عابيت زۇلحاروۆ,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
اياگوز قالاسى.