ءبىر زاماندارى تامىرى ءبىر مەملەكەتتىڭ يدەياسىنا بايلانىپ, ودان كەيىن ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ, توركۇل دۇنيەگە ءار قىرىنان تانىلىپ جاتقان دوستاستىق ەلدەرىنىڭ مۇعالىمدەرى مەن ءبىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۇڭعىش سەزىنىڭ ەكىنشى كۇنگى جۇمىسى نەگىزىنەن ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە, مۇعالىم دايىنداۋ ءىسىن جانداندىرۋعا باعىتتالدى. العاشقى ءسوزدى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اندرەي فۋرسەنكو الىپ, جاھاندانۋ زامانىندا ءبىلىم بەرۋ ءىسىن ءبىرلىكتە جۇرگىزۋدىڭ پايداسى ەرەكشە بولاتىنىن, بۇل حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم باسەكەلەستىگىنە كەڭ جول اشىپ, قابىلەتتىلىكتىڭ ارتۋىنا, مەملەكەتتەردىڭ ينتەللەكتۋالدىق, كاسىبي الەۋەتىنىڭ تۇراقتى وسۋىنە تيگىزەتىن سەپتىگىنە توقتالدى. ءاربىر ەلدەگى جاقسى جەتىستىكتى ءبىلىم ستاندارتىنا ساي قولدانۋدىڭ ەش ارتىقتىعى جوقتىعىن تىلگە تيەك ەتە كەلە, ول وسىدان ءبىراز جىل بۇرىنعى قيىندىقتار تۇسىندا دەموگرافيالىق احۋالدىڭ قۇلدىراپ كەتكەنىن, اۋىلدىق جەرلەردەگى شاعىن مەكتەپتەردە بالا سانى 10-15-تەن اسپاي قالعانىنا ناقتى مىسالدار كەلتىرىپ, مۇعالىمنىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە توقتالدى. مەكتەپتە حيميا, ماتەماتيكا, فيزيكا پاندەرىن جاقسى وقىتپاعان جەردە ەل ەكونوميكاسىن كوتەرەتىن ازاماتتاردىڭ شىقپايتىنىن, مىقتى ەكونوميستەر مەن ينجەنەردىڭ بولمايتىنىن, ول پاندەرگە جاۋاپتى مۇعالىم ەكەنىن ايتا كەلىپ, وسىدان 20-30 جىل بۇرىن كوشباسشى دا, ۇلگى الار, ونەگە كورسەتەر ادام مۇعالىم بولاتىن. قازىرگى مۇعالىمدەر سول دارەجەدە دەي الماساق كەرەك. سەبەبى, وسى كۇنگى وقۋشىلار ءپانگە قاتىستى دەرەكتەردى ينتەرنەتتەن, تەلەديدارلاردان, وزگە دە جەرلەردەن الادى. ەندەشە, وسىنداي زاماندا مۇعالىمنىڭ مارتەبەسىن قالاي كوتەرەمىز, – دەگەن مينيستر نيكولاي ءبىرىنشىنىڭ الەكساندر پۋشكينگە: رەفورمانى باستاماس بۇرىن نە ىستەگەن ءجون دەگەن سۇراق قويعانىن, سوندا اقىن ىركىلمەستەن ءبىلىمنىڭ ىرگەتاسىن مىقتى قالاماي ناداندىقتى جويا المايسىڭ, – دەگەنىن ايتتى. وسى ءتامسىلدى العا تارتا وتىرىپ, ول جاڭا زاماننىڭ مەكتەبى قالاي بولۋ كەرەك دەگەن ويعا جاۋاپ بەرىپ باقتى. جاڭا مەكتەپ – بارلىق ادامعا ورتاق, جاڭا مەكتەپتە – جاڭا زامانعا ساي ءبىلىم بەرەتىن ءبىلىمدى, بىلىكتى مۇعالىم بولۋى ءتيىس, جاڭا مەكتەپ – تەك مۇعالىم مەن بالانىڭ عانا ەمەس, اتا-انانىڭ, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ۇيىتقىسى, ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن ينفراقۇرىلىم, ەڭ باستىسى ءبىلىم ساپاسىنىڭ تۇعىرى ەكەنىن ەسكە سالدى. ال وقۋ باعدارلاماسى بۇرىنعىداي قاتىپ قالعان قاساڭدىقتان ارىلىپ, قاعازباستىلىقتان قۇتىلىپ, مۇعالىمدەرگە ەركىندىك بەرىلۋى ءتيىس. بىراق بۇل اراداعى ەركىندىكتىڭ ارعى جاعىندا مۇعالىمنىڭ جوعارىدا ايتقان كوشباسشىلىعى, بىلىمدىلىگى, پاراساتى جاتۋى ءتيىس. ونداي بولماعان جاعدايدا بارلىق ءىس ءسوز جۇزىندە قالىپ قويادى. مۇعالىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ دەگەندە, ءبىرىنشى –مورالدىق جاعىنان, ەكىنشى – ماتەريالدىق جاعىنان جاقسى ءمۇمكىندىكتەر قاراستىرىلۋى كەرەك. ءبىز 2010 جىلدى رەسەي مۇعالىمدەرىنىڭ جىلى دەپ جاريالاپ وتىرمىز. تاعى ءبىر ايتارىم, تالانتتى مۇعالىم مەن تالاپتى بالاعا اركەز قامقورلىق كورسەتىپ وتىرۋ كەرەك, دەگەن ول ءبىلىم – تاربيە ورنىققان جەردە وقۋشىنىڭ بويىنا داريتىنىن ايتا كەلىپ, تاربيەنىڭ باسى رۋحاني قۇندىلىقتاردا جاتقانىن, ءوزىنىڭ جاستايىنان ەلدىڭ ارداقتى ۇلدارىن ۇلگى ەتىپ وسكەنىن, كۇنى بۇگىنگە دەيىن سول ءۇردىستى جالعاستىرىپ كەلە جاتقانىن, اسىرەسە وتانىن سۇيۋدە باۋىرجان مومىش ۇلىنا دەگەن ءىلتيپاتىنىڭ ەرەكشە ەكەنىن ءبىلدىرىپ, الەكساندر بەكتىڭ “ۆولوكولامسك تاس جولى” پوۆەسىن, قازاقتىڭ قاس باتىرىنىڭ “ارتىمىزدا ماسكەۋ”, ت.ب. شىعارمالارىن اتاپ ءوتتى.
ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ماحمەتقالي سارىبەكوۆ “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جوعارى پەداگوگيكالىق ءبىلىمدى جاڭارتۋ” دەگەن تاقىرىپ بويىنشا وي قوزعاپ, ەلىمىزدەگى جاسالىپ جاتقان ءبىلىم رەفورماسى, مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ, ءبىلىم مازمۇنىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە دە توقتالىپ, سونداي-اق وسى سالاداعى جاڭا ءبىلىم تەحنولوگياسى تۋرالى دا مالىمەت بەردى.
سەزد دەلەگاتتارى بىرنەشە سەكتسيادا جۇمىس ىستەدى. وندا ءبىلىم ساپاسىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋشى فاكتور رەتىندە قاراۋ, ءبىلىم ۇيالارىن نورماتيۆتىك, وقۋ ءادىستەمەلىك جاعىنان تولتىرىپ وتىرۋ, وقۋلىقتار مەن وقۋ ادىستەمەلەرىن ازىرلەۋ, جەتىلدىرۋ, كادر الەۋەتىن ارتتىرۋ جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر پىكىر بولىسۋگە ارقاۋ بولدى.
سول سەكىلدى قۇرىلتايدا پەداگوگيكالىق ىنتىماقتاستىقتى زەرتتەپ, زەردەلەۋ, ينتەللەكتۋالدى تۇلعانى قالىپتاستىرۋداعى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تاجىريبە, قازىرگى زامانعى وقىتۋ تەحنولوگيالارى مەن ەلەكتروندى ءبىلىم رەسۋرستارىنىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ, كوپ تىلدىلىك پەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا جەتۋ جايى دا جان-جاقتى ءسوز بولدى. سونداي-اق وقۋلىق پەن وقۋ ادىستەمەلەردى ءار ەلدىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي جازۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالعان جوق. ونىڭ كەيبىر ۇلگىلەرى كورمەدەن كورىنىس تاپقانىنا كۋا بولدىق.
تمد مەملەكەتتەرى مۇعالىمدەرى مەن ءبىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇل سەزىندە ءبىلىم بەرۋدىڭ تولعاقتى ماسەلەلەرى قوزعالىپ, اسىرەسە, جاراتىلىستانۋ ءپاندەرىن وقىتۋ, ورتاق وقۋلىقتار شىعارۋ جايى دا قوزعالدى. وقۋلىق تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا بىردەن ايتايىق, ءبىز وزگە مەملەكەتتەردىڭ, ونىڭ ىشىندە رەسەيدىڭ وقۋلىقتارىن باياعىداعىداي كوشىرىپ الۋ دەگەن ويدان مۇلدە اۋلاقپىز. ءبىزدىڭ عالىمدار مەن جاڭاشىل مۇعالىمدەر رەسەي, وزگە دە ەلدەردىڭ وقىمىستىلارى ءبىرلەسە وتىرىپ, وتانىمىزدىڭ ءبىلىم باعدارلاماسىنا, وقۋ ستاندارتىنا ساي جازىلاتىن بولادى, دەگەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترى جانسەيىت تۇيمەباەۆ قۇرىلتايدا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بولاشاقتا ءوز شەشىمىن تاباتىنىنا سەنىم بىلدىرە كەلىپ, وقۋلىققا ارنالعان مۇنداي باسقوسۋ الداعى ۋاقىتتا ارمەنيا نە بەلارۋس ەلىندە وتەتىنىن, ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا قازاقستان مەن ارمەنيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا, سول سەكىلدى قازاق ەلىنىڭ بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ينستيتۋتى مەن رەسەيدىڭ بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ اكادەمياسى اراسىندا دا ىنتىماقتاستىققا قول قويىلعانىن, وزگە دە مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ تۋرالى قۇجاتتار قابىلدانعانىن العا تارتتى.
سونىمەن جيىرما ەكى جىلدان كەيىن باس قوسقان دوستاستىق ەلدەرىنىڭ مۇعالىمدەرى مەن ءبىلىم قىزمەتكەرلەرى القالى جيىنعا ارقاۋ بولعان ءبىلىم بەرۋ مەن ۇرپاق تاربيەسى, مۇعالىم جاۋاپكەرشىلىگى, وقۋلىق جازۋ, ءادىستەمەلەر شىعارۋ, جاڭا ءبىلىم تەحنولوگياسىن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ناقتى ۇسىنىس-پىكىردى ايتىپ قانا قويماي, ونى الداعى ۋاقىتتا بىرلىكتە جۇزەگە اسىرۋعا كەلىستى.
سۇلەيمەن مامەت, اراي ۇيرەنىشبەكقىزى,
مۇعالىم ءوز قىزمەتىن ءبىلۋى كەرەك
قانيپا بىتىباەۆا, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, “قۇرمەت” وردەنىنىڭ يەگەرى:
ەكى كۇن ىشىندە كوپتەگەن ۇسىنىس-پىكىرلەر ايتىلدى. سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى م.سارىبەكوۆتىڭ “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جوعارى پەداگوگيكالىق ءبىلىمدى جاڭعىرتۋ”, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.فۋرسەنكونىڭ “قازىرگى زامانعى مەكتەپتىك ءبىلىم تمد كەڭىستىگىندەگى بىرىكتىرەتىن فاكتور رەتىندە” دەگەن باياندامالارىنداعى ايتىلعان تىڭ يدەيالار ماعان قاتتى ۇنادى. ويتكەنى, ەكەۋىندە دە مۇعالىم تۋرالى, ولاردىڭ دايىندىعى تۋرالى وتە جاقسى پىكىرلەر قوزعالدى. بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپتە مۇعالىمنەن بالا ءبىلىمدى بولىپ كەلەدى. ينتەرنەت, باق دەگەندەردەن جان-جاقتى سۋسىندايتىن بالالار قاشاندا بىلۋگە قۇشتار كەلەدى. سوندىقتان دا وسى جەردە مۇعالىمنىڭ دە ءاردايىم وزدەرىن جەتىلدىرۋگە اسىققاندارى جاقسى.
مۇعالىم ءوز قىزمەتىن ءبىلۋى كەرەك. قۇرىلتايدا كوتەرىلگەن باستى ماسەلە دە وسى بولدى. ءبىلىم سالاسى دەپ جاتىرمىز, وسىنىڭ ءبارى مۇعالىمنىڭ دايىندىعىنا تاۋەلدى. ءار مۇعالىم الدىندا وتىرعان بالاعا ۇلتتىڭ بولاشاعى, ەلدىڭ ەرتەڭى دەپ قاراسىن. ۋنيۆەرسيتەتكە, ينستيتۋتقا مۇعالىمدىك ماماندىققا تالاپكەرلەردى قابىلداپ جاتامىز. سول تالاپكەرلەردىڭ بالا تاربيەلەۋگە, ساباق وقىتۋعا قابىلەتى بار ما, جوق پا, بۇل ەسكەرىلمەيدى. مۇنداي جاعدايدا ءبىلىمدى مۇعالىم قايدان شىعادى؟ تالاپكەردىڭ ءبىلىمىن ادام ارقىلى ەمەس, ء“ولى تەست” ارقىلى باعالايتىن بولدىق. مەن – مۇنى قولدامايتىن اداممىن. مۇعالىم دايارلاۋدى تۇبىرىمەن وزگەرتۋىمىز كەرەك. سوندا عانا مۇعالىمنىڭ بەدەلى ارتادى. وسى ماماندىققا دەگەن ۇمتىلىس, ياعني تالاپكەرلەر كوبەيەدى. قازىر ءار وبلىس وزدەرىنشە ينستيتۋت اشىپ, مۇعالىمدەردى قايتا دايارلاپ جاتادى. سونىڭ بارىندە جۇمىس ساپالى جۇرەدى دەگەنگە مەن سەنە قويمايمىن. مۇنداي ينستيتۋتتىڭ بەدەلىن كوتەرۋ كەرەك. بەدەلى جوعىن, تەك اقشا جاساپ وتىرعاندارىن جاۋىپ, ىرىلەندىرۋ قاجەت. ءسويتىپ, مۇعالىم ماماندىعىن جەتىلدىرەتىن مىقتى ۋنيۆەرسيتەتتەر اشىپ, وندا مىقتى عالىمدار, جاڭاشىل ۇستازدار ءدارىس وقۋى ءتيىس.
روبوت جاساۋدان دا باسەكەگە تۇسەتىن كۇن الىس ەمەس
الەكساندر جۋربەنكو, سەمەي قالاسىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدى مەكتەبى فيزيكا ءپانىنىڭ وقىتۋشىسى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى اسا كوڭىل اۋداراتىن ءارى زور تابىس الىپ كەلەتىن ول جاراتىلىستانۋ پاندەرىن وقىتۋدى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى تاڭدا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ ارالاسپايتىن سالاسى مۇلدەم جوق دەسە دە بولادى. سوندىقتان دا بۇل پاندەردى تەرەڭ وقىتساق بولاشاقتا باسەكەگە توتەپ بەرە الامىز. سونىڭ ىشىندە كەنجەلەپ قالعان روبوت جاساۋدى قولعا الۋ كەرەك. كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي, كورمەگە قويىلعان 4 روبوتتىڭ ءبارىن ءوزىمىز وقۋشىلارمەن بىرگە جاساپ شىقتىق. روبوت جاساۋ تەحنيكاسىنىڭ كۋرستارى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدى مەكتەبىندە بەسىنشى سىنىپتان باستاپ وقىتىلادى. اپتا سايىن پراكتيكالىق دارىستەر جۇرگىزىلەدى. وسى سالاعا بەيىمدەلگەن وقۋشىلاردىڭ تاراپىنان قىزىعۋشىلىق وتە جوعارى دەڭگەيدە. ءبىلىم بەرۋ بارىسىندا وقۋشىلار روبوت قۇرىلىمدارىن ۇيرەنەدى. ولار قاراپايىم تاپسىرمالاردى ورىنداي الاتىن روبوتتاردى جاسايدى. روبوت ول جاي عانا تەمىر-تەرسەكتەردەن جاساي سالعان ويىنشىق ەمەس, ول ادام جۇمىسىن جەڭىلدەتەتىن, كومەكشى. روبوتتى باعدارلاي الاتىن مامان ول – ناعىز باسەكەگە قابىلەتتى ادام. سول سەبەپتى دە بۇگىنگى تاڭداعى كوكەيتەستى ماسەلەگە زور ىقىلاس اۋدارعانىمىز ءجون. مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋلار بولاتىن بولسا, روبوت جاساۋدان ءبىز دە باسەكەگە تۇسەتىن بولامىز.
ءبىلىم ساپاسى – ادامزات دامۋ پروگرەسىنىڭ ەڭ ۇزدىگى
ناسىپقالي داۋلەتوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, “قۇرمەت” وردەنىنىڭ يەگەرى.
– بۇل سەزدىڭ ماڭىزى وتە جوعارى. سوڭعى 15-20 جىلدا قاي ۇلت, قاي ەل, قاي رەسپۋبليكا قانداي جاڭالىقتار تاپتى, ءوزدەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە ساي اعارتۋ جۇيەسىن دامىتۋدا قانداي يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتار اشىلعانىن ەستىپ بىلدىك. زامان تالابى ءاربىر ادامنىڭ, ءاربىر وقۋشىنىڭ جەكە تۇلعا رەتىندەگى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل دەگەنىمىز, ءبىلىم يننوۆاتسياسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتى. كەڭەس مەكتەبىندە قالىپتاسقان اعارتۋ جۇيەسىنە ءبىز ۇلكەن جاڭالىقتار, تاباندى رەفورمالار جاساي الماي وتىرمىز. ال ەندى رەفورما جاساۋ ءۇشىن, جاڭالىقتار ەنگىزۋ ءۇشىن, وزگە ەلدەردىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن كورىپ تالداي الۋىمىز كەرەك. ارينە, بىزدە ۇلكەن جاڭالىقتار بار. بەيىندى ءبىلىم بەرۋ وسى باعىتتىڭ باستاماسى بولىپ وتىر. بەيىندى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا اسىرەسە مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەبى, ليتسەي-گيمنازيالار وتە جوعارى دەڭگەيدە تاجىريبەلەر جيناقتادى. ەكىنشى قول جەتكەن جاڭالىعىمىز, ول – الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە سايكەس كەلەتىن جاڭالىق – تەستىك مودەلدىڭ ءبىزدىڭ اعارتۋ جۇيەمىزگە ەنۋى. تەستىك مودەل ءوزىنىڭ وقۋشىعا قوياتىن تالابى جاعىنان, مەملەكەتتىك ستاندارتتىڭ ورىندالۋ دەڭگەيى قانشالىقتى دارەجەدە ءجۇرىپ جاتقاندىعىن انىقتاۋدا ۇلكەن ءرول اتقارىپ وتىر.
ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ءبىلىم ساپاسىن ءبىز تەك قانا “التىن بەلگى” نەمەسە “گرانت” يەگەرىنىڭ سانىمەن ەسەپتەيتىن بولساق, وندا ءبىلىم جۇيەسى ۇلكەن قاتەلىككە ۇشىرايدى. ساپا – ەڭ الدىمەن عىلىمدا فيلوسوفيالىق تۇسىنىك. ءبىز سول ارقىلى ءاربىر وقۋشىنىڭ قانداي دارەجەدە ءبىلىم العاندىعىن انىقتاي الامىز. ءبىلىم ساپاسى دەگەندە ەكى نارسەنى ەسكەرۋىمىز كەرەك. ءبىرىنشىسى ءاربىر بالانىڭ ءوز قابىلەتىنە جانە قابىلەتىنىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيىنە سايكەس ءبىلىم بەرىلۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, ول ءبىلىم قازىرگى قوعامنىڭ قويىپ وتىرعان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىندەي بولۋى ءتيىس.
روبوت جاساۋ مەن ءۇشىن قيىن ەمەس
تەمىرلان جۇمانوۆ, استانا قالاسىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەكتۋالدى مەكتەبىنىڭ 8-سىنىپ وقۋشىسى.
كومپيۋتەردىڭ, سونىڭ ىشىندە باعدارلاۋدىڭ ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەن ادام ءۇشىن روبوت جاساۋ قيىن ەمەس. ءبىزدىڭ مەكتەپتە 5 سىنىپتا وقيتىن وقۋشىنىڭ ءوزى قاراپايىم روبوتتاردى ەمىن-ەركىن جاساپ بەرە الادى. ءبىز شەتەلدەرگە شىعىپ, وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ جاڭا يدەيالارىمىزدى قوسىپ, بۇگىندە كۇردەلى قيمىلداردى ورىندايتىن 10-عا جۋىق روبوتتى جاسادىق. العاشقى كەزدە روبوتتاردى ءبىز شەتەلدەردەن ساتىپ الىپ كەلىپ, جەتەكشىلەرىمىزبەن بىرگە ونىڭ قۇرىلىمدىق ەرەكشەلىكتەرىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, ۇيرەنۋگە كىرىستىك. كوپ ۇزاماي ءوزىمىز دە ونى جاساۋعا بەيىمدەلدىك. روبوتتى باعدارلاۋ بارىسىندا ونىڭ امالدارىنا اسا مۇقياتتىلىقپەن قاراعان ابزال. ويتكەنى, روبوتقا دۇرىس باعدارلاما ەنگىزبەسە, ول ادامنىڭ ومىرىنە قاۋىپتى قيمىلداردى دا ورىنداۋى ىقتيمال.
ۇلتتىق جوبا – ءار ەلدىڭ ماقتانىشى بولۋى ءتيىس
الەكساندر الەسيMنوك, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى.
ءار ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە وزىندىك ۇلتتىق جوبالارى بولادى. ۇلتتىق جوبانى قالىپتاستىرۋدا ەكى باستى فاكتوردى ەسكەرۋىمىز كەرەك. بىرىنشىدەن, ءار ەلدىڭ ءوندىرىسىنىڭ, شارۋاشىلىعىنىڭ, مەنتاليتەتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس وقۋ-اعارتۋ جۇيەسى بولادى. ياعني, ءبىلىم بەرۋدە ءار ۇلت ءوزىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ ءبىلىم ساپاسىن جەتىلدىرۋى كەرەك. ال ەكىنشىسى, دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدە ەكونوميكانىڭ, ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەردىڭ دامۋىنا جاۋاپ بەرە الاتىنداي ءبىلىم بەرۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار, ءبىلىم بەرۋدەگى اسا كوڭىل اۋداراتىن نارسە, ول ۇستازداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى. قوعامدا ۇستاز مارتەبەسىن قالاي بيىكتەتە الامىز دەگەن سۇراق توڭىرەگىندە ويلاناتىن بولساق, ەڭ بىرىنشىدەن, وقىتۋشىلاردى تولىق كاسىبيلىك تۇرعىدان دا, الەۋمەتتىك جاعىنان دا قولداپ, جالاقىلارىن مەيلىنشە جوعارىلاتۋ كەرەك. ماسەلەن, كوپتەگەن باتىس ەلدەرىندە مۇعالىمنىڭ جالاقىلارى شەنەۋنىكتەردىڭ, ءتىپتى مينيسترلەردىڭ تابىستارىنان دا جوعارى. مىنەكي, ولاردىڭ ەڭبەكتەرىنە وسىلايشا ءىلتيپات كورسەتىلەتىن بولسا, سوندا عانا ۇستازداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى, وقۋشىلارعا ۇلكەن تالاپ قويا بىلەدى.