COVID-19 اقشا اعىنىن تەجەي العان جوق

بىلتىرعى اقشا اۋدارىمدارىنىڭ 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 8 ملرد دوللارعا قىسقارۋىن پايىزبەن ەسەپتەر بولساق, وندا تەك 1,6 پايىزعا عانا تومەندەگەن. 2009 جىلعى الەمدىك قارجى داعدارىسى كەزىندە اقشا اۋدارىمى 4,8 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. ساراپشىلاردىڭ 1,6 پايىزدى تۇك تە ەمەس دەپ, جايباراقات بولۋى سوندىقتان شىعار. اقشا اۋدارىمىنىڭ ازايۋى بىلتىرعى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەس­تيتسيالار كولەمىنىڭ قىسقارۋىنان دا از. شەتەلدىك ينۆەستيتسيا 2020 جىلى 30 پايىزدان دا تومەندەپ كەتتى. ناتيجەسىندە, وتكەن جىلى تابىسى ورتا جانە تومەن دەڭگەيلى ەلدەردەگى اقشا اۋدارىمىنىڭ كولەمى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ جيىنتىق كولەمىنەن (259 ملرد دوللار) جانە دامۋ ماقساتىنداعى شەتەلدىك كومەكتەن (179 ملرد دوللار) اسىپ ءتۇستى. دۇنيەجۇزىلىك بانك دەرەگىنشە, اقشا اعىنىنىڭ تۇراقتى دەڭگەيدە قالۋىنا بيۋدجەت-سالىقتىق ىنتالاندىرۋ باستاماسى اسەر ەتكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە ميگرانتتاردى قابىلداۋشى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى بۇرىن كۇتكەندەگىدەن دە جاقسارا تۇسكەن. سونىمەن قاتار قولما-قول تولەمنىڭ ازايىپ, ونلاين اۋدارىمنىڭ كوبەيۋى, مۇناي مەن ۆاليۋتا كۋرسىنىڭ ۇدايى وزگەرىسكە ءتۇسۋى دە اقشا اعىنىنا بەلسەندى اسەرىن تيگىزگەن.

«بەيرەسمي جانە رەسمي اقشا اۋدارىمدارىنىڭ جالپى قوسىندى كولەمى ۇسىنىلىپ وتىرعان رەسمي دەرەكتەن الدەقايدا كوپ ەكەنى تۇسىنىكتى. بىراق COVID-19 پاندەمياسىنىڭ رەسمي ەمەس اقشا اۋدارىمىنىڭ كولەمىنە قانشالىقتى اسەر ەتكەنى بەلگىسىز», دەپ جازادى بانك.

اقشا اۋدارىمدارىنىڭ ۇلعايۋى لاتىن امەريكاسى مەن كاريب باس­سەينىندە (6,5 پايىز), وڭتۇستىك ازيا­دا (5,2 پايىز), تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكادا (2,3 پا­يىز) بايقالادى. بۇل رەتتە شىعىس ازيا, تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى اق­شا اۋدارىمدارى – 7,9, ەۋروپا مەن ورتالىق ازيادا – 9,7 جانە اف­ريكا ەلدەرىندە 12,5 پايىزعا دەيىن قىس­قار­عان. بانكتىڭ باعالاۋىنشا, 2021 جانە 2022 جىلدارى الەمدىك ەكونومي­كا ءوسىمى قالپىنا كەلە باس­تايدى. بۇل ورايدا تابىسى تومەن جانە ورتا­دان اسپايتىن ەلدەردەگى اقشا اۋدا­رىم­دارىنىڭ كولەمى 2,6 پايىزعا, ياعني 553 ملرد دوللارعا, ال 2022 جىلى 2,2 پايىزعا, دەمەك 565 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايادى.

«تابىسى جوعارى كوپتەگەن ەلدەر حالقىن ۆاكتسينالاۋ بويىنشا جاقسى تابىسقا جەتتى. الايدا ءىرى دامۋشى ەلدەردىڭ بىرقاتارىندا ىندەتتىڭ تارالۋ كورسەتكىشى ءالى جوعارى كۇيدە قالىپ وتىر. سوندىقتان اقشا اۋدارىمدارىنا بايلانىستى احۋالدىڭ پەرس­پەكتيۆاسى جايلى كەسىپ ايتۋ قيىن. 2020 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا الەمدىك ورتاشا اۋدارۋ قۇنى 200 دوللاردى قۇراپ, 6,5 پايىز دەڭگەيىندە ساقتالدى. بۇل تۇراقتى دامۋ ماقسات­تارىنا سايكەس قول جەتكىزىلەتىن 3 پايىزدىق كورسەتكىشتەن ەكى ەسە كوپ. اۋدارىمداردىڭ ەڭ تومەنگى ورتاشا قۇنى وڭتۇستىك ازياعا تيەسىلى (4,9 پايىز), ال ەڭ جوعارىسى – ساحارانىڭ كۇنگەيىندەگى افريكا ەلدەرىندە (8,2 پايىز). اقشا اۋدارىمدارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ جانە ونىڭ ۇزدىكسىز اۋدارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءىس-شارالارعا ونىڭ قۇنىن تومەندەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ جاتادى», دەپ جازادى بانك.

Ranking دەرەگى بويىنشا, بيىل I توقساندا قازاقستان اۋماعىنداعى اقشا اۋدارىمدارىنىڭ كولەمى 14,8 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل 2020 جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ايلارىمەن سالىستىرعاندا 38,6 پايىزعا جوعارى. اقشا اۋدارىمدارىنىڭ باستى ۆاليۋتاسى – تەڭگە. بارلىق اۋ­دا­­رىمداعى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ۇلەسى 78,3 پايىزدى قۇرايدى. بۇل تۇر­عى­دا دا ءوسىم بار. تەڭگەنىڭ ۇلەسى 2020 جىلى 71,6 پايىزبەن شەكتەلگەن ەدى. دوللارمەن جاسالاتىن اقشا اۋدا­رىم­دارى ءبىر جىل ىشىندە 26-دان 19,9 پايىزعا, ەۋرومەن جاسالاتىن اۋدا­رىم­­دار 0,9-دان 0,3 پايىزعا ءبىر-اق تومەن­دەگەن.

ال جىل باسىندا بىزدەن باسقا ەل­دەرگە 115,1 ملرد تەڭگە كەتسە, وزگە ەل­­دەر­دەن قازاقستانعا كەلگەن اقشا كولە­مى – 41,2 ملرد تەڭگە. ءبىزدىڭ اقشا اۋدا­رىمدارىمىز نەگىزىنەن تۇركيا (28 ملرد تەڭگە), رەسەي (27,7 ملرد تەڭگە), قىرعىزستان (22 ملرد تەڭگە), وزبەكستان (19,5 ملرد تەڭگە) ەلدەرىنە باعىتتالعان.

بىزگە اقشا جىبەرۋ بويىنشا رەسەي كوش باستايدى. كورشى ەلدىڭ قازاقستانعا جاساعان اقشا اۋدارىمىنىڭ كولەمى – 8,3 ملرد تەڭگە (قاڭتار-اقپانداعى كورسەتكىش). ودان كەيىنگى ورىنداردا وزبەكستان (7,4 ملرد), وڭتۇستىك كورەيا (6,3 ملرد), قىرعىزستان (5,4 ملرد) جانە تۇركيا (1,7 ملرد) تۇر.