اگروونەركاسىپتەگى ىلگەرىلەۋ مەن ىركىلىستەر

ءىس-شارانى اشقان نۇرلان ءابدىروۆ ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلە جاتقانىن, سوعان سايكەس الدا بىرقاتار ماڭىزدى مىندەت تۇرعانىن ايتتى.

«تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى  اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋ بويىنشا 10 باعدارلاما دايىندالدى, بۇل مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وسى سالاعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.

قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى­نىڭ الدىنا قويىلعان مىندەت كوپ. سونىڭ ءبىرى – اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن تۇراقتى دامى­تۋ, الەمدىك نارىقتا باسەكەگە قابى­لەتتى جانە ەكسپورتقا باعىتتالعان ونىم­دەر ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ, ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قا­ۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە 2022 جىلعا دەيىن وسى سالاداعى ەڭبەك ونىم­دىلىگىن 2,5 ەسە ارتتىرۋ», دەدى ن.ءابدىروۆ.

سەنات ۆيتسە-سپيكەرى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ تۋرالى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ 4 جىل ىشىندەگى ىسكە اسىرىلۋ مونيتورينگىنىڭ قورىتىندىلارى سالانى دامىتۋدىڭ وڭ ۇردىستەرىن ايعاقتايتىنىن جەتكىزدى.

«باعدارلاما شەڭبەرىندە قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا 2017-2020 جىل­دارعا 2,5 ترلن تەڭگە جوسپارلانعان بولاتىن. ءىس جۇزىندە 1,6 ترلن تەڭگە بولىنگەنىنە قاراماستان, كورسەتىلگەن كەزەڭدە اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 1,7 ەسە ءوستى.

ازىق-ت ۇلىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ ولشەمىنە سايكەس, ازىق-ت ۇلىكتىڭ بارلىق نەگىزگى تۇر­لەرى بويىنشا ىشكى تۇتىنۋداعى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسى 80 پايىزدى قۇراپ وتىر. الايدا ءوزىمىز وندىرەتىن كەيبىر ءونىم تۇرلەرى بويىنشا ەلىمىزدى قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 60 پايىزدى عانا قامتيدى. قالعان سۇرانىس يمپورت ەسەبىنەن ورىندالادى», دەدى ۆيتسە-سپيكەر.

بۇدان بولەك, ن.ءابدىروۆ اگرارلىق سالاعا تەرىس اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان جۇيەلى ماسەلەلەرگە دە نازار اۋداردى.

«وسى سالانى قازاقستان ەكونومي­كاسىنىڭ جەتەكشى كۇشىنە اينالدىرۋ ماق­ساتىندا سوڭعى ونجىلدىقتاردا اگرار­لىق ونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا ارنالعان بىرنەشە سالالىق باعدارلاما ازىرلەندى, قارجىلاندىرۋ تاسىلدەرى دە بىرنەشە مارتە وزگەردى. بىراق ايتارلىقتاي ناتيجە بولعان جوق. وعان مەملەكەتتىك قولداۋ قۇرالدارىنىڭ ناتيجەسىزدىگى, ءوندىرىس كورسەتكىشىنىڭ تومەندىگى, سونداي-اق اگروعىلىم مەن اگروونەركاسىپ اراسىنداعى الشاقتىق, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ جولعا قويىلماۋى سەكىلدى ماسەلەلەر سەبەپ بولىپ وتىر», دەدى نۇر­لان ءابدىروۆ. سونداي-اق اگرارلىق-ونەر­كاسىپتىك كەشەنىنىڭ دامۋىنا اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ماشينالارىن جاساۋ سالا­سىنىڭ دامىماۋى, ال ۇساق اگروقۇرىلىم­داردىڭ كوپتىگى مال شارۋاشىلىعى سالاسىنا تەرىس اسەرىن تيگىزەتىنىن اتاپ ءوتى.

«وندىرۋشىلەر مەن ساتىپ الۋشىلار اراسىنداعى سەنىمسىزدىك پەن تۇراقسىز قاتىناستار, نارىق پەن قارجىلىق رەسۋرس­تار تۋرالى سەنىمدى اقپاراتتىڭ بولماۋى دا تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ الەۋەتتى نارىققا قول جەتكىزۋىنە تەرىس اسەرىن تيگىزەدى.

دامىعان ەلدەردە ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمي-تەحنيكالىق سالالاردىڭ ىشكى جال­پى ءونىم كولەمىنە قوساتىن ۇلەسى قوماق­تى. الايدا جەكە كومپانيالار قارجى­لان­دىراتىن عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتىنىڭ ۇتىم­دى ۇيلەسىمدىلىگى, شەتەلدەگى وزىق تاجى­ري­بەلەردى ترانسفەرتتەۋ ماسەلەلەرى ءالى دە شەشىلمەي وتىر», دەدى ن.ءابدىروۆ.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى باياندادى. سونداي-اق مينيستر اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ءۇشىن قابىلدانعان شارالارعا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ساقتاندىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ەنگىزىلگەنىن, تۇقىم شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ قولعا الىنعانىن, ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ قارقىنى ارتا تۇسكەنىن ايتتى.

«بىلتىر ەلىمىزدىڭ بۇكىل ەكونوميكاسى, سونىڭ ىشىندە اگروونەركاسىپتىك كەشەن ءۇشىن كۇردەلى بولدى. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى, سونداي-اق 2020 جىلى قابىلدانعان داعدارىسقا قارسى شارالار كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى كۇردەلى جاعدايلاردا وتاندىق اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ماسەلەن, جالپى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمى 5,7 پايىزعا ارتىپ, 6,3 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. بۇل – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ ۇلكەن ءوسىم. ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى 4 پايىزعا ءوستى», دەدى س.وماروۆ.

ۆەدومستۆو باسشىسى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيالار كولەمى 15 پايىزعا, تاماق ونىمدەرى وندىرىسىنە قۇيىلعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 13,5 پايىزعا وسكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 677,2 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, جوسپارلانعان مەجەدەن 154,2 ملرد تەڭگەگە اسىپ ءتۇستى.

«سالانىڭ جىل سايىن تولىق قارجىلان­دىرىلماۋىنا قاراماستان, داعدارىسقا قارسى شارالاردى ەسكەرە وتىرىپ, وتكەن جىلى سۋبسيديالاۋ كولەمى 366 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىلدى. بۇل 2016 جىلعى دەڭگەيدەن 1,6 ەسە كوپ. سۋبسيديالاۋ بارىن­شا جەڭىلدەتىلىپ, تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلدى.  وسىلايشا سۋبسيديا بەرۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك تۋىندادى. سۋبسيديالاۋعا قويىلاتىن تالاپتارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى شاعىن جانە ورتا فەرمەرلەردى سۋبسيديامەن قامتۋ اۋقىمى كەڭەيتىلدى», دەدى س.وماروۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى بارلىق سۋبسيديا بىرىڭعاي قاعيدالارعا بىرىكتىرىلدى. وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىن سۋبسيديالاۋ كەڭەيتىلدى. ەندى گەربيتسيدتەر عانا ەمەس, پەستيتسيدتەردىڭ باسقا دا تۇرلەرىنە سۋبسيديا بەرىلەدى. سۋبسيديالاردى كۇنتىزبەلىك جىل اياسىندا ەمەس, تۇقىم, تىڭايتقىش, پەستيتسيد ساتىپ الىنعان كۇننەن باستاپ 12 اي ىشىندە الۋ مۇمكىندىگى باستى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.

اگروونەركاسىپ كەشەنى سۋبەكتىلەرى ءۇشىن جەتكىلىكتى كەپىل بازاسى بولماعان جاعدايدا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ كرەديتتەرىنە كەپىلدىك بەرۋدىڭ جاڭا تەتىگى قولجەتىمدى بولماق. مۇنداي قادام اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

«2020 جىلدان باستاپ رەسپۋبليكادا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى ەرىكتى ساقتان­دىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. جاڭا جۇيەدە ساقتاندىرۋ سىياقى­لارىن 50 پايىز كولەمىندە سۋبسيديا­لاۋ تۇرىندەگى مەملەكەتتىك قولداۋ كوزدەلدى. جۇيەگە ساقتاندىرۋ جاعدايلارى باس­تال­عان كەزدە تولەمدەردىڭ كەپىلدىگىن قامتا­ماسىز ەتەتىن حالىقارالىق قايتا ساقتان­دىرۋ كومپانيالارى تارتىلدى. بارلىق ساقتاندىرۋ پروتسەستەرى تولى­عىمەن اۆتوماتتاندىرىلعان. وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا ساقتاندىرۋ ونىمدەرى جانە العاش رەت مال شارۋاشىلىعىندا ءىرى قارانى ساقتاندىرۋ بەكىتىلدى», دەدى س.وماروۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلعى كوكتەمگى دالا جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا استىق ەگەتىن التى وڭىردە 115 مىڭ گەكتار ءداندى جانە مايلى داقىلدار ساقتاندىرىلدى. ساقتاندىرۋ جاعدايلارى ناتيجەسىندە 518,2 ملن تەڭگە تولەندى. مال شارۋاشىلىعىندا 2 117 باس ءىرى قارا ساقتاندىرىلدى.

سەناتور دۇيسەنعازى مۋسين مەم­لەكەتتىك باعدارلامانىڭ كورسەتكىشتەرىن ورىنداۋ كەزىندەگى پروبلەمالارعا نازار اۋداردى.

«ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى باع­دار­لامانىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا جۇرگىزگەن مونيتورينگتىڭ قورىتىن­دى­لارىنا سۇيەنسەك, 2020 جىلى 8 نىسانالى ينديكتورعا جانە 45 ناتيجەلى كور­سەتكىشكە قول جەتكىزۋ, سونداي-اق 111 ءىس-شارا وتكىزۋ كوزدەلگەن. الايدا قولداعى دەرەك­تەرگە سايكەس, بىلتىر تەك 3 نىسانالى ين­ديكاتورعا قول جەتكىزىلگەن جانە جوسپار­لانعان ءىس-شارالاردىڭ وتكىزىلۋى تەك 45 پا­يىزدى قۇراعان», دەدى دۇيسەنعازى مۋسين.

سونداي-اق دەپۋتات 2015 جىلمەن سالىس­تىرعاندا, ەڭبەك ونىمدىلىگى, جالپى ءونىم­نىڭ كولەمى, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاماق ونىمدەرى وندىرىسىندەگى  نەگىزگى كاپي­تالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەم يندەكستەرى جانە ەكسپورت-يمپورت كورسەت­كىشتەرى سەكىلدى ماڭىزدى ينديكاتورلار ورىندالماعانىنا نازار اۋداردى.

سەناتورلار مەملەكەتتىك باعدار­لامانى تولىق ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى زاڭنامالىق بازا قالىپتاسقانىن ايتىپ, ەندى مەكەمە­ارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى ارت­تىرۋ قا­جەت­تىگىن جەتكىزدى. ودان بولەك, دەپۋتاتتار اتالعان مەملەكەتتىك باع­دار­لاما اياسىندا جوسپارلانعان نىسانالى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋ ماقساتىندا تۇبەگەيلى شارالار قابىلداۋ كەرەكتىگىن دە تىلگە تيەك ەتتى.

ءىس-شاراعا ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ, بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ جانە عىلىمي مەكەمەلەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. «ۇكىمەت ساعاتىنىڭ» قورى­تىندىسى بويىنشا ۇسىنىمدار ازىرلەنىپ, ۇكىمەتكە جولداندى.