الەمدى ۆاكتسينا قۇتقارادى

الەم بويىنشا كوروناۆيرۋسقا قارسى ەكپە ەگۋدەن يزرايل كوش باستاپ تۇر. قازىرگى تاڭدا بۇل ەل تۇرعىندارىنىڭ 60 پايىزعا جۋىعى ۆاكتسينا العان. سونىڭ ناتيجەسى شىعار, كەيىنگى كەزدە كوروناۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى كۇرت ازايعان. ماسەلەن, سوڭعى اپتادا ناۋقاستار سانى 10-30 ادام ارالىعىندا.

بۇدان بولەك يزرايلدە 1 ماۋسىمنان باستاپ كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى بۇرىن ەنگىزىلگەن بارلىق شەكتەۋ الىنىپ تاستالدى. تەك جابىق جەرلەردەگى قوعامدىق ورىنداردا بەتپەردە كيۋ تالابى مەن ەلگە كەلگەندەرگە كارانتين كەزىندە قويىلاتىن تالاپتاردىڭ كۇشى جويىلعان جوق.

جينالىستارعا قاتىسۋشىلاردىڭ سانىنا قاتىستى دا بارلىق شەكتەۋ الىندى. بۇعان قوسا تۇرعىنداردىڭ بۇدان بىلاي ءبىر جەرگە كىرۋى ءۇشىن ۆاكتسينالاۋ نەمەسە كوروناۆيرۋستان ساۋىققانى تۋرالى قۇجات ۇسىنۋى قاجەت ەمەس. يزرايل بىرقاتار ەلدىڭ, ونىڭ ىشىندە قازىرگى ۋاقىت­تا ەپيدەميالىق قاۋىپ-قاتەر بويىن­شا «قىزىل اي­ماقتاعى» مەملە­كەتتەردىڭ ازامات­تارىنا ەل اۋما­عىنا كىرۋىنە سالىنعان تى­يىمدى العان جوق. يزرايلگە كەل­گەندەر مەم­لەكەت اۋماعىنا كىرۋ كەزىندە كورو­ناۆيرۋسقا تەست تاپ­سىرۋى, ۇشۋدان 72 ساعات بۇرىن جا­سالعان تاعى ءبىر تەستتىڭ ناتيجەلەرىن ۇسىنۋى كەرەك.

ۆاكتسينا سالۋ بويىنشا اقش تا جاقسى كورسەتكىشكە يە. قازىرگە دەيىن ەل حالقىنىڭ 41,2 پايىزى, ياع­ني 295 ملن ادام ەكپە العان. سونىڭ ناتيجەسىندە تاۋلىگىنە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 6-7 مىڭعا دەيىن ازايدى.

ەستەرىڭىزدە بولسا, ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىندا كۇنىنە 50-60 مىڭ ادام قاۋىپتى دەرتتىڭ تىرناعىنا ىلىگەتىن. ال قاڭتاردا 200 مىڭعا دەيىن ناۋقاس تىركەلگەن. جالپى, قازىرگە دەيىن اقش-تا 34 ملن ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان. سونىڭ 28 ميلليونى جازىلىپ شىقسا, 610 مىڭ ناۋقاس كوز جۇمعان.

ۇلىبريتانيادا دا ۆاكتسينالاۋ قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بۇگىنگە دەيىن 65 ملن دوزا بەرىلسە, 25,5 ملن ادام ەكى دوزانى دا قابىلداعان. وسىلايشا, حالىقتىڭ 38,3 پايىزىنا ەكپە سالىندى. ءسويتىپ ەلدەگى ەپيدەميالىق احۋال اجەپ­تاۋىر جاقسارىپ قالدى. قازىر ۆيرۋس جۇق­تىرعاندار سانى 2-3 مىڭنىڭ اينا­لاسىندا عانا. پاندەميا باستالعالى ەلدە 4,5 ميلليون ادام ناۋقاستانىپ, 127 مىڭى قايتىس بولعان.

دەگەنمەن, بوساڭسۋعا ءالى ەرتە. تۇماندى البيوندا كورونا­ۆيرۋستىڭ «ۇندىستاندىق» نۇسقا­سىنىڭ سالدارىنان پاندەميانىڭ ءۇشىن­شى تولقىنى باستالۋى مۇمكىن. كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كليني­كالىق ميكروبيولوگيا پروفەسسورى راۆي گۋپتانىڭ ايتۋىنشا, ءۇندىس­تاندا العاش رەت انىقتالعان «B.1.617.2» كوروناۆيرۋس مۋتاتسياسى ۆاك­تسينالاۋ ناۋقانىنىڭ ءساتتى بولۋى­نا جانە اۋرۋدىڭ تومەندەۋىنە قارا­ماستان, ۇلىبريتانياداعى ەپي­دە­ميا­لىق جاعدايعا قاۋىپ توندىرەدى.

گەرمانيادا حالىقتىڭ 43 پايى­زى نەمەسە 35,75 ملن ادام سovid-19-عا قارسى ۆاكتسينانىڭ  ءبى­رىنشى كومپونەنتىن الدى. تۇر­عىنداردىڭ 17,7 پايىزى, ياعني 14,6 ملن ادام ەكپەنىڭ ەكى كوم­پونەنتىن دە سالدىرعان. روبەرت كو­ح ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, گەرمانيادا ءبىر كۇن بۇرىن 270 927 ادام ۆاكتسينا سالدىرعان.  گەر­ما­نيادا ەكپە ەگۋ 2020 جىلعى جەل­توقسان ايىنىڭ سوڭىندا باستالدى. قازىرگى ۋاقىتتا BioNTech/Pfizer, AstraZeneca, Moderna جانە Johnson & Johnson ۆاكتسينالارى قولدانىستا. ناتيجەسىندە, ەلدە كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋ دەڭگەيى تومەندەپ كەلەدى. ينفەكتسيانى جۇقتىرعاندار كورسەت­كىشى­نىڭ كۇندەلىكتى ءوسىمى 1 978 جاع­دايدى قۇرادى. بۇل ءبىر اپتا بۇرىنعى كورسەتكىشكە قاراعاندا 704 جاعدايعا كەم. حالقىنىڭ سانى 84 ميلليوندى قۇرايتىن گەرمانيادا پاندەميا باس­تالعاننان بەرى كوروناۆيرۋستىڭ 3 681 126 وقيعاسى انىقتالدى. ىن­دەتتەن 88 442 ادام كوز جۇمدى.

سونداي-اق گەرمانيادا پاندەميا باستالعاننان بەرى كوروناۆيرۋستى جۇقتىرۋدىڭ بىردە-ءبىر جاعدايى تىركەلمەگەن اۋىل انىقتالدى. ول – ەل­دىڭ باتىسىنداعى رەينلاند-پفالتس جەرىندە ورنالاسقان 400 تۇرعىنى بار ليگ اۋىلى. بۇل اۋىلدا 14 اي بويى كو­روناۆيرۋس ىندەتى تىركەلمەگەن.

فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرون دا سovid-19 ۆيرۋسىنا قارسى ەكپە سالدىردى. مەملەكەت باس­شىسى وتانداستارىن ۆاكتسينا الۋعا شاقىردى. فرانتسۋز ليدەرى قانداي ەكپە سالدىرعانىن ناقتىلاعان جوق. ول كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن 2020 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا جۇق­­تىرعان بولاتىن. 67 ملن حالقى بار فرانتسيادا 25,3 ملن ادام ۆاكتسينانىڭ كەم دەگەندە ءبىر دوزاسىن الدى.

ء«ۇش جولاقتى ەلدە» ۆاكتسينالاۋ شارالارىنا قاتىستى ەنگىزىلگەن قوسىمشا شەكتەۋلەر الىنىپ تاس­تال­دى. دۇيسەنبىدەن باستاپ فران­تسيا­نىڭ كەز كەلگەن ەرەسەك تۇرعىنى ەش شەكتەۋسىز ەكپە الۋعا جازىلا الادى. بۇل ەلدە ءتىپتى ءاربىر ءدارىحانادا دا ەكپە سالدىرۋعا مۇمكىندىك بار.

ەۋروپادا جاسوسپىرىمدەردى كورو­نا­ۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قارسى يم­مۋنداۋعا رۇقسات ەتىلدى. ەۋروپا­لىق وداق ەلدەرى 12 جاستان اسقان بالا­لاردى Covid-19-عا قارسى ۆاكتسي­نالاۋدى باستاۋى مۇمكىن. بۇل با­عىت­تا Biontech/Pfizer پرەپاراتىن قول­دانۋ ۇسىنىلادى. ەۋروپالىق كوميس­سيا ەۋروپالىق دارىلىك زاتتار اگەنت­تىگىنىڭ (EMA) شەشىمىن راستاپ, جاس­وسپىرىمدەرگە ەكپە سالۋعا رۇقسات بەردى.

يسپانيادا حالىقتىڭ 39 پايى­زى كەمى ءبىر دوزا ەكپە السا, 20 پا­يىزى تولىقتاي ۆاكتسينا قابىل­دادى. سونداي-اق ەل بيلىگى تۋريستىك ورىن­دارداعى كارانتيندىك تالاپ­تاردى جەڭىلدەتۋدى باستادى. ماي­وركا ارالىندا 7 ايعا سوزىلعان كو­مەندانتتىق ساعات توقتاتىلدى. بۇعان قوسا اشىق اۋادا 15 ادامعا دەيىن, ال جابىق جەرلەردە 10 ادامعا دەيىن كەزدەسۋگە رۇقسات ەتىلەدى. ال كوشەدە مىندەتتى تۇردە ماسكا كيۋ قاجەت. جاڭا ەرەجەلەر 20 ماۋسىمعا دەيىن كۇشىندە بولادى.

شۆەيتساريا كارانتين تالاپ­تارىن جەڭىلدەتتى. ەلدە مەيرامحانا زالدارى اشىلىپ, اۋديتوريالارداعى ستۋ­دەنتتەر سانى بويىنشا شەكتەۋ­لەر الىنىپ تاستالدى. سون­داي-اق شەكتەۋلەر ەنگىزىلگەن سالا­لار ءۇشىن قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ رە­جىمى جويىلدى. الايدا بەرن بي­لىگى جۇمىس بەرۋشىلەرگە قىزمەت­كەر­لەردىڭ ۇيدە جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىن­دىك بەرۋدى ۇسىنادى. كورونا­ۆي­رۋسقا قارسى ۆاكتسينانى العان ەل تۇر­عىن­دارى ەپيدەميالىق قاۋىپ دەڭگەيى جوعارى ەلدەردەن ورالعاننان كەيىن وقشاۋلانۋعا مىندەتتى ەمەس.

تۇركيادا كارانتيندىك شارالار جەڭىلدەتىلدى. ەل پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعان 1 ماۋسىمنان باستاپ ەلدەگى كومەندانتتىق سا­عاتتىڭ قىسقارعانىن جاريالادى. ءدامحانالار مەن مەيرامحا­نالار كەلۋشىلەردى بۇگىننەن باس­تاپ قابىلدايدى. مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ ايتۋىنشا, كومەندانتتىق ساعات جۇمىس جانە سەنبى كۇندەرى ساعات 22:00-دەن 05:00-گە دەيىن, جەك­­­سەن­بىدە تاۋلىك بويى كۇشىندە بو­لادى.

وڭتۇستىك كورەيادا حالىقتىڭ 10,5 پايىزىنا كوروناۆيرۋسقا قارسى ەكپە ەگىلدى. وتكەن تاۋلىكتە عانا ەلدە 163 457 ادام ۆاكتسينا الدى.

جاپونيا بيلىگى پتر تەست انىق­تاماسى بار جانكۇيەرلەردى توكيو­دا وتەتىن وليمپيا مەن پارا­ليمپيادا ويىندارىنا كىرگىزۋگە نيەتتى. ەكپە سالدىرعان ازاماتتار دا ءتيىستى قۇجاتتى ۇسىنۋى شارت. پتر زەرتتەۋ ستاديونعا كەلگەنگە دەيىن جەتى كۇن بۇرىن جاسالۋى كەرەك. ستاديونعا كىرەر الدىندا ماماندار كو­رەرمەندەردىڭ تەمپەراتۋراسىن تەك­­سەرىپ, بەتپەردەنىڭ بولۋىن قا­دا­عا­لايدى. ال وليمپياداداعى جان­­كۇيەرلەردىڭ سانىن شەكتەۋگە قاتىس­تى ماسەلە ماۋسىم ايىندا شەشىلمەك.

سينگاپۋر سovid-19 تارالۋ قار­قىنىن تومەندەتۋ ءۇشىن بالالاردى ۆاكتسينالاۋدى باستاماق. پرەمەر-مينيستر لي سيان ءلۋننىڭ مالىم­دەۋىنشە, وسى اپتادا 12 جاستان اسقان وقۋشىلارعا ەكپە سالۋ باستالدى. 1 ماۋسىمنان باستاپ وقۋشىلار ۆاك­تسينا سالدىرۋعا الدىن الا جازى­لىپ, 3 ماۋسىمدا الا باستايدى. وقۋ­شىلاردى يممۋنداۋدان كەيىن ۆاكتسينا 39 جاسقا دەيىنگى باسقا تۇرعىندارعا سالىنباق.

رەسمي كاير كارانتين تالاپ­تارىن جەڭىلدەتەدى. مىسىر بيلىگى ءدام­حانالار, مەيرامحانالار, دۇكەندەر مەن ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ جۇ­مىسىنا قويىلعان شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. تاماقتانۋ ورىندارى مەن دۇكەندەر جازعى جۇمىس رەجىمىنە ورالىپ, تۇنگى ساعات 00:00-گە دەيىن جۇمىس ىس­تەي الادى. مىسىرلىق ۇكىمەت شەكتەۋ­لەردى جەڭىلدەتۋمەن قاتار, حۋرگا­دا مەن شارم-ەش شەيح سياقتى تۋريس­تەر اراسىندا ەڭ تانىمال ەكى كۋرورت­تىڭ بارلىق تۇرعىندارىن ۆاكتسي­نالاۋعا نيەتتى ەكەندىگىن حابارلادى.

قورىتا ايتقاندا, قازىرگە دەيىن الەم حالقىنىڭ 10 پايىزى عانا ۆاكتسينانىڭ ءبىر دوزاسىن سالدىرسا, تولىقتاي ەكپە العاندار سانى 5 پا­يىزدان اسپاي تۇر. وكىنىشكە قا­راي, دامىعان ەلدەردەگى جاعداي جاق­سى بولعانىمەن, دامۋشى مەملە­كەت­تەردەگى احۋال كۇردەلى.