ادام بالاسىن ءبىر-بىرىنەن الشاقتاتقان ىندەتتىڭ جاڭا تۇرىنە بىرتىندەپ بەيىمدەلىپ, ۇيرەنە باستاعانىمىزدى بايقايسىز با؟ ءجۇز جەردەن نارازى بولىپ, ءتۇرلى بولجامدار جاساپ, الىپقاشتى اڭگىمە, دالەلى جوق داقپىرتتار توڭىرەگىندە داۋلاسىپ, ءدۇدامال وي كەشسەك تە, ءومىرىمىزدىڭ وزگەرگەنى ءسوزسىز. كوزىقاراقتى جاندار قازىرگى تاڭدا كۇندەلىكتى مەديتسينالىق اقپاراتتاردى وقىپ, سارالاپ وتىر. ءتىپتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسىنەن حابارى بولماعان جانداردىڭ ءوزى دە وسى سالا بويىنشا مالىمەتتەردى مۇقيات قاداعالايدى.
ال مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كۇن ءتارتىبى قالاي وزگەرگەنى تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟ بۇل تۋرالى الماتى قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى ناريمان تابىنباەۆ تومەندەگىدەي ماسەلەلەردى العا تارتتى.
حاي-فلوۋ تەراپياسىنىڭ ءمانى نەدە ەكەنىنە توقتالماس بۇرىن, ەلىمىزدەگى ىندەتكە قارسى ءىس-قيمىل شەڭبەرىندە بارلىق اۋرۋحانالاردى زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلسە, قازىر الماتىداعى جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحانالارىنىڭ بارلىق قارقىندى تەراپيا بولىمشەلەرى مەديتسينالىق جابدىقتارمەن 100% قامتاماسىز ەتىلگەنىن ايتا كەتەلىك. مەديتسينالىق وتتەگىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى جابدىقتارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. ويتكەنى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى ەڭ الدىمەن تىنىس الۋ ورگاندارىنا اسەر ەتەتىنى بارىمىزگە بەلگىلى. مەديتسينالىق مەكەمەلەردى, ەڭ الدىمەن جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحانالارىن, كوپبەيىندى اۋرۋحانالار مەن پەرزەنتحانالاردى وتتەگىمەن قامتاماسىز ەتۋ باعدارلاماسى قابىلداندى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن وكپەنى جاساندى تىنىستاندىرۋ اپپاراتتارى ء(وجت) ساتىپ الىندى جانە بۇكىل الەمدە COVID-19 ۆيرۋسى كەزىندە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن جوعارى اعىندى حاي-فلوۋ (High-flow) وتتەگى تەراپياسىنىڭ جاڭا تەحنولوگياسى ەنگىزىلدى. كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن جانە ونىڭ اسقىنۋلارىمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى ەمدەۋدە 19 قالالىق ەمحاناعا وسىنداي 250 اپپارات ساتىپ الىندى.
– جوعارى اعىندى وتتەگى تەراپياسى – دۇرىس تىنىستاي المايتىن ناۋقاستارعا قولدانىلاتىن وتتەكتى قولداۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگياسى, ول پاندەميا كەزىندە وكپەسى زاقىمدانعان ناۋقاستاردى ەمدەۋدە الەمدە كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى كەزىندە كەڭ تارالعان.
مىسالى, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ءوز ۇسىنىستارىندا ستاندارتتى وتتەكتى قولداۋمەن سالىستىرعاندا, high-flow تەراپياسى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ ۇزاقتىعىن تومەندەتەتىنىن, اۋرۋ اعىمىنىڭ بولجامىن جاقسارتاتىنىن جانە ينتۋباتسياعا, ياعني وكپەنى جاساندى تىنىستاندىرۋعا اۋىستىرۋ قاجەتتىگىن ەداۋىر تومەندەتىپ, مۇنىڭ ءبارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءوجت-داعى ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشتەرى تۋرالى بىرنەشە رەت پايدا بولعان ماقالالاردان كەيىن مۇنداي جاعدايدان اۋلاق بولا باستاعانىن كورسەتەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, كوبىنەسە ءوجت اپپاراتى – ناۋقاستىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋدىڭ جالعىز مۇمكىندىگى, ال ءولىمنىڭ جوعارى دەڭگەيى وعان قوسىلعان ناۋقاستاردىڭ اۋىر جاعدايىن عانا كورسەتەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون, – دەيدى ن.تابىنباەۆ.
ول بەلگىلى ءبىر كورسەتكىشتەردەگى جوعارى اعىندى وتتەگى تەراپياسى ەۋروپانىڭ, اقش پەن اۋستراليانىڭ كوپتەگەن ەلىنىڭ كلينيكالىق حاتتامالارىنا ەنگىزىلىپ, سونىمەن قاتار رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دە ۇسىنعانىن ايتادى. سونىمەن جوعارى اعىندى وتتەگى تەراپياسى قازاقستاندىق COVID-19 ينفەكتسياسىن ەمدەۋ حاتتامالارىنا ەنگىزىلدى, ال 2020 جىلدىڭ كۇز مەزگىلىندە وكپەسى زاقىمدالعان ناۋقاستاردا جوعارى اعىندى وتتەگى تەراپياسىنىڭ تيىمدىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, COVID-19 ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا بارلىق اۋرۋحانالاردى High-flow اپپاراتتارىمەن جابدىقتاۋعا بۇيرىق بەردى.
اتالعان تەحنولوگيا قازاقستاندا پايدا بولعاننان كەيىن, ونى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ورتالىق قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ جانساقتاۋ بولىمشەسى قولدانا باستادى. بۇل COVID-19 كەزىندە وكپەسىنە اۋىر زاقىم كەلگەن ناۋقاستاردا High-flow پايدالانۋ ارقىلى جاقسى ناتيجە كورسەتتى. سوندىقتان الماتى قالاسى اكىمدىگى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ ادىستەمەسىن قولدانۋعا ۇسىنىستار بەرىلدى. ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاۋدان كەيىن باسقارما باسقا ەمدەۋ مەكەمەلەرى ءۇشىن جوعارى تەحنولوگيالىق High-flow جابدىعىن ساتىپ الۋ قاجەتتىگى تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
حاي-فلوۋ تەراپياسىنىڭ مانى نەدە؟
ناۋقاسقا مۇرىن كاننۋلاسىنىڭ كومەگىمەن وڭتايلى تەمپەراتۋرا مەن ىلعالدىلىققا دەيىن (مينۋتىنا 60 ليترگە دەيىن) قىزدىرىلعان جانە ىلعالدانعان اۋا-وتتەگى قوسپاسىنىڭ جوعارى اعىمى بەرىلەدى. قىزدىرىلعان جانە ىلعالدانعان اۋا اعىنى ناۋقاسقا ىڭعايلى جانە شىرىشتى قاباتتارعا زاقىم كەلتىرمەيدى, ال اعىننىڭ جوعارى جىلدامدىعى وكپەنى «اشادى», كومىرقىشقىل گازىن سىلتىلەۋ ارقىلى ءولى كەڭىستىكتىڭ كولەمىن ازايتادى جانە الۆەولالاردىڭ ءبىر-بىرىنە جابىسىپ قالۋىنا جول بەرمەي, تىنىس الۋدى جەڭىلدەتەدى. قۇرىلعى وتتەگى ماسكاسىنىڭ ورنىنا جابدىقتالعان مۇرىن كاننۋلاسى قوزعالىستى شەكتەمەيدى, بەت تەرىسىن قۇرعاتپاي, ناۋقاس ەش كەدەرگىسىز تاماق پەن سۋ قابىلداي الادى, بۇل پسيحولوگيالىق جانە فيزيكالىق جاعدايعا وڭ اسەر ەتىپ, قالپىنا كەلۋىن تەزدەتەدى.
– كوپ ناۋقاستاردا جوعارى حاي-فلوۋ تەراپياسىن قولدانعان كەزدە ساتۋراتسيا بىرنەشە مينۋت ىشىندە كوتەرىلەدى, ەنتىگۋ ازايىپ, ناۋقاس بىرقالىپتى جاعدايدا بولادى. ناۋقاستاردىڭ كوپ بولىگىندە (60-80%) وسىنداي وتتەگى تەراپياسى جەتكىلىكتى, ناتيجەسىندە ءوجت-عا قوسىلۋ قاجەتتىگى قاۋپى ەداۋىر تومەندەپ, اۋرۋ اعىمىنىڭ بولجامى جاقسارادى, ەمدەۋگە جاتقىزۋ ۇزاقتىعى ازايادى, – دەيدى مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ن.تابىنباەۆ.
ءوجت اپپاراتىنىڭ حاي-فلوۋ اپپاراتىنان ايىرماشىلىعى, ياعني ءوجت اپپاراتىن تەك رەانيماتسيا جاعدايىندا بىلىكتى رەانيماتولوگتەر قولدانادى, ال حاي-فلوۋ اپپاراتىمەن قاراپايىم ينتەرفەيسى ارقىلى باسقا قىزمەتكەرلەر, سونىڭ ىشىندە مەدبيكەلەر دە جۇمىس ىستەي الادى, ولار قازىردىڭ وزىندە وتە اۋىر رەانيماتولوگتەردى ينتۋباتسيالاۋ قاجەتتىگىنەن بوساتىلادى.
وسىلايشا, الماتى ەپيدەميالىق احۋالى ءالى دە كۇردەلى بولىپ تۇرعان كەزەڭدە جاعدايى ورتاشا جانە اۋىر ناۋقاستاردى ەمدەۋ ءۇشىن قاجەتتى زاماناۋي وتتەگى جابدىقتارىمەن جەتكىلىكتى دارەجەدە قامتاماسىز ەتىلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا قالا اكىمدىگى مەديتسينالىق مەكەمەلەردى مەديتسينالىق جابدىقتارمەن جاڭارتۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى زاماناۋي تالاپتارعا بارىنشا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرىپ جاتىر. ويتكەنى ۇزاق ۋاقىت بويى الماتىنىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارىندا جەلدەتۋ وزەكتى ماسەلە بولدى. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قالا اكىمدىگى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ جەلدەتۋ جۇيەسىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋدىڭ ارنايى باعدارلاماسىن, سونداي-اق كوپ بەيىندى اۋرۋحانالاردىڭ جانساقتاۋ بولىمشەلەرىندە تازا بولمەلەر قۇرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەدى. قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى قابىلداعان بارلىق ءىس-شارا كوپ بەيىندى اۋرۋحانالار مەن جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحانالارىندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرعانداردىڭ كەزەكتى جوعارىلاۋىنا بارىنشا دايىن بولۋعا مۇمكىندىك بەردى. COVID-19 ينفەكتسياسى قاۋىپتى جانە قالا تۇرعىندارىنا قاۋىپ توندىرەدى, بىراق كلينيكالاردىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋى مەن ينفەكتسيانىڭ تارالۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا قابىلدانعان شارالار قازىردىڭ وزىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ, وتانداستارىمىزدىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا ءتيىمدى كومەكتەسىپ وتىر.
الماتى