اۋىل اكىمدەرى سايلاناتىن كۇن الىس ەمەس

ءىجو-دە ءوسىم بايقالادى

اتالعان ماسەلە بويىنشا العاش بولىپ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ اي­تۋىنشا, ماكروكورسەتكىشتەردىڭ بولجامى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى جونىندەگى جەدەل دەرەكتەردى, الەمدىك ەكونوميكا مەن نارىقتاعى ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ ناقتىلانعان.

«ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى قاڭتار ايىنداعى مينۋس 4,5 پايىزدان ءساۋىر ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پليۋس 0,7 پايىزعا دەيىن جاقساردى. ماكروكورسەتكىشتەردى ناقتىلاۋ كەزىندە مۇ­نايدىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى باررەلىنە 50 دوللار دەڭگەيىندە ايقىن­دالدى. دۇنيەجۇزىلىك بانك پەن حالىق­ارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بولجامدارى بويىنشا الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋى وسى جىلى تيىسىنشە 4,3 پايىزدى جانە 6 پايىزدى قۇرايدى. جوعارىدا باياندالعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ بولجامى 2,8 پايىزدان 3,1 پايىزعا دەيىن جاقساردى», دەدى ءا.ەرعاليەۆ.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 77,8 ترلن تەڭگە كولەمىندە باعالانىپ وتىر. سىرتقى سۇرانىستى قالپىنا كەلتىرۋ اياسىندا مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىنىڭ نەعۇرلىم بەلسەندى ءوسۋ ەسەبىنەن وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى بولجامدى كورسەتكىشتەر 4,1 پايىزدان 5,2 پايىزعا دەيىن جاقساردى.

«ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا ەكسپورت 10,8 ملرد دوللارعا, ياعني 52,2 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايادى. يمپورت 37,1 ملرد دوللاردى قۇرايدى. ينفلياتسيا بۇرىن بەكىتىلگەن 4-6 پايىز دالىزدە ساقتالادى. تۇزەتىلگەن ماكروەكونوميكالىق بولجام نەگىزىندە 2021 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرىنىڭ بولجامى ناقتىلاندى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا, 2021 جىلى 7 ترلن 204 ملرد تەڭگە كولەمىندە باعالانادى. ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرلگەن ترانسفەرت وزگەرمەيدى جانە 2 ترلن 700 ملرد تەڭگە مولشەرىندە ساقتالادى. ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانسفەرت 1 ترلن تەڭگەدەن 1 ترلن 850 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 15 ترلن 334 ملرد تەڭگە كولەمىندە بولجانىپ وتىر. بيۋدجەت تاپشىلىعى ىشكى جالپى ونىمگە قاتىستى 3,5 پايىز دەڭگەيىندە بولجانىپ وتىر», دەدى مينيستر.

بۇدان كەيىن قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاساپ, رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ قاي سالا­لاردى قامتيتىنىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, وسى ماسە­لە­گە 1,3 ترلن تەڭگە سوماسىندا قوسىم­شا شىعىس قاراستىرىلعان.

«سونىڭ ىشىندە Nur Otan پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا – 884 ملرد تەڭگە, كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن كۇرەس بويىنشا ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋعا – 265 ملرد تەڭگە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جانە بۇرىن قابىلدانعان مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا 154 ملرد تەڭگە بولىنەدى.

بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ ناتيجەسىندە ونىڭ الەۋمەتتىك باسىمدىعى ساقتالعان. ال ناقتى سەكتور مەن وڭىرلەردى قولداۋ كۇشەي­تىلەدى. بۇل تۋرالى بيۋدجەت شىعىس­تا­رىنىڭ قۇرىلىمى كورسەتىپ وتىر. وسى­لايشا, ونىڭ 723 ملرد تەڭگە سوماسىندا ەداۋىر ۇلكەن بولىگى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولداۋعا باعىتتالعان», دەدى ە.جاماۋباەۆ.

ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مۇنداي قادام ورتا مەرزىمدە ەلدىڭ دامۋىنا وڭ مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر ەتەدى. ناتي­جەسىندە, وسى سالانىڭ شىعىستارى 2,4 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جالپى شىعىستار كولەمىنىڭ شامامەن 16 پايىزىن قۇراماق.

«بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاسى جالپى العاندا 374 ملرد تەڭگەگە ۇلعايىپ, 7,5 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جالپى شىعىستاردىڭ 48,7 پايىزىن قۇرايدى. كۇش قۇرىلىمى شىعىستارى 211 ملرد تەڭگەگە ءوسىپ, 1,6 ترلن تەڭگە سوماسىندا جوسپارلانعان.

جالپى, مەملەكەتتىك شىعىستار 80 ملرد تەڭگەگە قىسقارتىلىپ, 3,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل شىعىستاردىڭ ازايۋى پرەزيدەنتتىڭ باستامالارىنا ارنالعان رەزەرۆتى قايتا بولۋمەن بايلانىستى.

قوسىمشا شىعىستاردىڭ ايتارلىقتاي ۇلەسى نىسانالى ترانسفەرتتەرمەن وڭىر­لەرگە بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ولاردىڭ جالپى سوماسى 539 ملرد تەڭگە بولسا, ونىڭ ىشىندە دامۋعا ارنالعان ترانسفەرتتەر – 335 ملرد تەڭگە.

ناتيجەسىندە, رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­تىڭ پارامەترلەرى كەلەسىدەي قالىپتاستى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۇسىمدەرى 1,1 ترلن تەڭگەگە ۇلعايىپ, 12,6 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى ىشكى  جالپى ءونىمنىڭ 3,5 پايىزى دەڭگەيىندە بولجانىپ وتىر, ياعني 149 ملرد تەڭگەگە وسكەن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى 1,3 ترلن تەڭگەگە ارتىپ, 15,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

وسىلايشا, الداعى ءۇش جىلدىڭ بيۋد­جەتى ناقتىلاندى. بۇل مەديتسينا جانە ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىلارىن كوبەيتۋگە, ەڭبەكاقى تولەۋ­دەگى تەڭگەرىمسىزدىكتى جويۋعا, ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسى مەن تالاپكەرلەرگە ارنالعان ءبىلىم گرانتتارىنىڭ سانىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ينفراقۇرىلىمدىق جو­بالارعا دا تىڭ سەرپىن بەرىلەدى. ونىڭ ىشىندە 3500-دەن استام اۋىلدى جاڭ­عىرتۋ, جولدار سالۋ جانە جوندەۋ, قازاق­ستاندىقتاردى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى بىرقاتار اۋقىمدى جۇمىس اتقا­رىلادى.

«اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بولىنگەن قاراجات كوبەيتىلىپ, 106 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. وسى قارجىنىڭ ەسەبىنەن مىڭداعان جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. ودان بولەك, ءبىر مىڭنان استام الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرىلىم نىساندارىن سالۋ جانە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جۇمىس­پەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن قوسىم­شا قارجىلاندىرۋ ارقىلى 127 ينفراقۇ­رىلىمدىق جوبا ىسكە اسىرىلادى. سونداي-اق 5 مىڭنان استام بيزنەس-جوباعا نەسيە بەرىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە 15 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلادى. ناقتىلانعان بيۋدجەت ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرى ءبولىنىپ جاتقان قاراجاتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول بارلىق بيۋدجەتتىك شىعىن ناقتى ناتيجە بەرۋى كەرەكتىگىنە نازار اۋدارىپ, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءار تيىنىنا دەيىن ورنىمەن جۇمسالۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. بيۋدجەت تاپشىلىعىن قىسقارتۋ دا ماڭىزدى مىندەت بولىپ قالا بەرەدى. بيۋدجەتتىڭ ەلەۋلى بولىگى ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەۋ ارقىلى قۇرالادى.

ء«بىز ۇلتتىق قورعا سەنە بەرمەي, بيۋدجەت شىعىندارى قانداي كىرىستەردىڭ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەتىنىن ناقتى ءبىلۋىمىز كەرەك. 2022 جىلى ۇلتتىق قوردان 550 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ماقساتتى ترانسفەرت قاراستىرىلىپ وتىر. سونى ەسكەرسەك, كەلەسى جىلى دا سالىق تۇسىمدەرىن بيۋدجەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا جەتكىلىكتى دەڭگەيگە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىرماعانىن بايقايمىز. الەۋمەتتىك باس­تامالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءبىز تاعى دا ۇلتتىق قورداعى قاراجاتتى پايدالانۋعا ءماجبۇرمىز. بۇل جوعارى ءبىلىمدى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ىشكى ىستەر ورگاندارى مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىلارىن ءوسىرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنىڭ ستيپەندياسىن كوبەيتۋ جانە تاعى باسقا جۇمىستارعا قاجەتتى قاراجات. ونىڭ ءبارى تۇراقتى سيپاتقا يە شىعىندار. سول سەبەپتى ول ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ماقساتتى ترانسفەرت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلماۋى كەرەك», دەدى زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن سەنات دەپۋتاتى ولگا پەرەپەچينا.

سەناتورلار الداعى ۋاقىتتا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرىپ, پاندەميا سالدارىن ازايتۋعا جانە بولىنگەن قاراجاتتى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قور ترانسفەرتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.

ايتا كەتەيىك, بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋدى قارجىلاندىرۋ اياسىندا ەنگىزىلىپ وتىر. سونداي-اق 2021 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا وتكەن ءماجىلىس سايلاۋىندا قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى قولداعان Nur Otan پارتياسىنىڭ «وزگەرىستەر جولى: ءار ازاماتقا لايىقتى ءومىر!» اتتى 2025 جىلعا دەيىنگى سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن دە قارجى قاراستىرىلدى. ودان بولەك, تۇزەتۋلەر كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن كۇرەستى كۇشەيتىپ, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ىسكە اسىرۋعا دا ىقپال ەتەدى.

سونىمەن قاتار ساي­لاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى قارالدى. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىن­داعى سايلاۋ تۋرالى» قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كون­ستيتۋتسيالىق زاڭىنا وز­گەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى» كونس­تيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى قابىل­داندى.

25-كە تولعان ازامات اكىمدىكتەن ۇمىتكەر بولا الادى

ەندى اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلداردىڭ, كەنتتەردىڭ جانە اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرى تىكەلەي سايلاۋدا سايلانادى. اكىمدىككە جاسى 25-كە تولعان ازاماتتار ۇمىتكەر بولا الادى. ناۋقانعا قارجى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنەدى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتكەن جىل­عى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزدەگى اۋداندىق ماڭىزى بار قالا­لاردىڭ, اۋىلداردىڭ, كەنتتەردىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى ازىرلەندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭناماسىنا سايكەس بىلىكتىلىك تالاپتارىنا ساي كەلگەن جانە 25 جاسقا تولعان ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى سايلانا الادى. ساياسي پارتيالار مۇشەلەرى جانە سايلاۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە 1 پايىزىن جيناعان كانديداتتار سايلاۋعا تۇسە الادى. سايلاۋ 40 كۇن بۇرىن جاريالانادى. ال سايلاۋدىڭ ءوزى قازىرگى اكىمنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياق­تال­عانعا دەيىن 10 كۇن بۇرىن وتەدى. سايلاۋ وتكىزىلگەننەن كەيىن ءۇش كۇن ىشىندە قورى­تىن­دى شىعارىلادى», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ.

سايلاۋ وتكىزىلگەننەن كەيىن جەتى كۇن ىشىندە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى سايلانعان اكىمدى تىركەيدى, سودان كەيىن ول ءوز قىزمەتىنە كىرىسەدى. سايلاۋ اكىمدەردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىنا قاراي جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن وتكىزىلەدى.

«بيۋدجەت زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن ەسكەرە وتىرىپ, 2021-2022 جىلدارى قارجىلاندىرۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن نىسانالى ترانسفەرتتەرمەن, ال كەيىننەن 2023 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرت ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. بيىلعى ەكىنشى جارتىجىلدىقتا تىكەلەي سايلاۋدى ەنگىزۋگە 4,8 ملرد تەڭگە قاجەت», دەدى مينيستر.

 پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ 2021 جىلعى 15 قاڭتاردا VII شاقى­رى­لىمداعى پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسيا­سىنىڭ اشىلۋىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحات سايلاۋى كەزىندە ساياسي پار­تيالاردىڭ ءوتۋ شەگى 7 پايىزدان 5 پايىزعا دە­يىن تومەندەيدى, سونداي-اق بارلىق دەڭ­گەي­دەگى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە «بارلى­عىنا قارسىمىن دەگەن» باعان قوسىلادى.

«ساياسي پارتيالاردىڭ ءماجىلىس پەن ماسليحاتتارعا ءوتۋ شەگىن 7-دەن 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار داۋىس بەرۋ بيۋللەتەندەرىنە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن باعان قوسىلادى. بۇل – ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى وقيعا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى باستاماسى ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋعا جانە ساياسي باسەكەلەستىكتى كۇشەي­تۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوساتىنى ءسوزسىز. سونداي-اق جەرگىلىكتى اكىمدەردىڭ ساي­لاۋىن وتكىزۋ باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىم­دى­لىگىن ارتتىرادى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىم­باەۆ.

قوسىمشا بايانداما جاساعان سەناتور ءلاززات سۇلەيمەن ساي­لاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى اياسىندا 4 زاڭ­عا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەتىنىن ايتتى. ولار – «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگى­لىكتى مەم­لە­كەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باس­قارۋ تۋرالى», «ساياسي پارتيالار تۋرالى», «اسكەري قىز­مەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مار­­تە­بەسى تۋرالى» «قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭدار.

«زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى وزگەرىستەرىنە توقتالساق. بىرىنشىدەن, اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلداردىڭ, كەنتتەردىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرىن سايلاۋ ەنگىزىلەدى. ەكىنشىدەن, ساياسي پارتيالاردىڭ ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار سايلاۋى كەزىندە دەپۋتاتتىق مانداتقا يە بولۋى ءۇشىن الۋى ءتيىس سايلاۋشىلاردىڭ 7 پايىز داۋسىن 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ ەسكەرىلگەن. ۇشىنشىدەن, سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن باعاندى ەنگىزۋ قامتىلعان», دەدى دەپۋتات.

سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, تۇجى­رىم­دا­مالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ بارىسىندا ساراپ­شىلار, ساياساتتانۋشىلار, سايلاۋ­شىلار, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ پىكى­رى ەسكەرىلگەن. بۇل – تۇزەتۋلەر ەلىمىزدە جەر­گىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتىن نى­عاي­تۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان ناقتى قادام. سون­داي-اق دەپۋتات ورتالىق ازيا مەملە­كەت­­تەرى اراسىندا ەلىمىز ءبىرىنشى بولىپ جەر­­گىلىكتى اكىمدەر سايلاۋىن ەنگىزىپ وتىر­عانىن اتاپ ءوتتى.

«ناقتى ايتساق, 2 مىڭ 345 بىرلىك اكىمشىلىك-اۋماقتىق اكىمىن سايلاۋ ەنگى­زىلە­دى. ول 2021-2025 جىلدار ارالى­عىن­دا ءىس باسىنداعى اۋىل اكىمدەرىنىڭ وكىلەتتىك مەر­زىمدەرىنىڭ اياقتالۋىنا وراي, كەزەڭ-كەزەڭ­مەن وتكىزىلەدى. وسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا 836 اۋىل اكىمى ءۇشىن حالىق تىكەلەي داۋىس بەرەدى», دەدى ل.سۇلەيمەن.

اۋىل اكىمدىگىنە ساياسي پارتيالار ءار وكرۋگتەن ءبىر ۇمىتكەردەن, سونداي-اق ازاماتتار ءوزىن ءوزى ۇسىنا الادى. بۇدان بولەك, كانديداتتى ۇسىنۋ مەرزىمى بىتكەنگە دەيىن ءبىر-اق ۇمىتكەر قالسا, وندا اۋدان اكىمى جەرگىلىكتى حالىقپەن كەلىسىپ, ءوز ۇسىنىسىن جاسايدى.

«ساي­لاۋ­­دىڭ بارلىق كەزەڭدەرى اشىق, جاريا­لى ءوتۋى, بايقاۋشىلاردىڭ قاتىسۋى دا زاڭ­عا ەنگىزىلىپ وتىر. سايلاۋ جۇيەسى – ماجو­ري­­تارلىق. ياعني كوپشىلىك داۋىس العان ازا­مات اۋىل اكىم بولىپ سايلانادى جانە اۋ­ماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى ونى تىر­كە­گەن­نەن كەيىن بىردەن قىزمەتىنە كىرىسەدى», دەدى سەناتور.

سونداي-اق زاڭ جوباسىندا اۋىل اكىمىنە سەنىمسىزدىك بىلدىرىلگەن جاعدايدا, ونى ءماسليحاتتىڭ قاراۋىنا ەنگىزۋ ماسەلەسى دە قاراستىرىلعان. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى قو­عامداستىق جينالىسى زاڭدى بولۋى ءۇشىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 50 پا­يىزى قا­تىس­ۋى ءتيىس. اۋىل اكىمدەرى بولىپ باسەكەگە قابى­لەت­تى ادامدار كەلۋى وسى ءۇردىستىڭ دۇرىس قا­لىپ­تاسۋى ءۇشىن دە, جەر­گىلىكتى حالىق ءۇشىن دە ايتارلىقتاي ما­ڭىزعا يە.

تاجىريبەسى جوق اكىم بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى

«ەنگىزىلىپ وتىرعان جاڭاشىلدىقتار ازاماتتارعا وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن تولىققاندى ىسكە اسىرۋدا بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا جاعداي جاسايدى. اۋىل اكىمدەرىنىڭ جەرگىلىكتى جەردە قوردالانعان پروبلەمالاردى شەشۋىنە, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن» مەملەكەت تۇجىرىمداماسىن تولىق كولەمدە ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى اۋىلدىق بيلىكتىڭ دەربەستىگىن, جاۋاپكەرشىلىگىن كەڭەيتۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ جاتىر. بۇل قۇجاتتا اۋىلداردا كىرىس بازاسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتىڭ  ءتورتىنشى دەڭگەيىنە قوسىمشا سالىقتار مەن تولەمدەردىڭ 4 ءتۇرىن بەرۋ قاراس­تىرىلعان. سايلانعان تاجىريبەسى جوق اۋىل اكىمدەرىنە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرس­تارى وتكىزىلەدى. وكىلەتتى ورگاندار ءتيىستى باع­دار­لاما دا­­يىنداپ جاتىر», دەدى ل.سۇلەيمەن.

بۇدان باسقا, وتىرىس بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سايلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, قا­بىل­داندى. دەپۋتاتتاردىڭ ايتۋىنشا, قا­بىلدانعان زاڭ جوباسى ساياسي باسە­كە­لەس­تىكتى كۇشەيتىپ, قوعامنىڭ ازامات­تىق بەل­سەندىلىگىن ارتتىرادى جانە «حا­لىق ۇنى­نە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجى­رىم­دا­ما­سىن تولىعىمەن ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى.

«بۇگىن قابىلدانعان زاڭدار ازامات­تاردىڭ اۋىل اكىمىن سايلاۋىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇر­عىنداردىڭ جەرگىلىكتى باسقارۋ قۇرىلىمىن نىعايتۋ ىسىنە ارالاسۋىن قامتاماسىز ەتەدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 2 345 اۋىل اكىمى جۇمىس ىستەيدى. زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن وسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتى جىلدىعىندا 836 اكىمدى تىكەلەي داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلاۋ مۇمكىندىگى تۋادى.

بۇل – ەلىمىزدە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ قۇرىلىمىن نىعايتىپ, جەرگىلىكتى جەردە حالىقتىق ورتا قالىپتاستىراتىن ناقتى شەشىم. زاڭ جوباسىندا اكىمدەردى سايلاۋمەن قاتار, ولاردىڭ مەملەكەتتىك باس­قارۋ دەڭگەيىندەگى قۇزىرەتتىلىگى ايقىن­دالعان. اكىمدەردىڭ توتە سايلانۋى جەر­گىلىك­تى مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندا­رىنىڭ حا­لىق­تىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن پروبلەمالا­رىن سەزىنۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى سەناتور سۇلتانبەك ماكەجانوۆ.

دەپۋتاتتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قۇجاتتاعى باسا كوڭىل بولەتىن بىردەن-ءبىر ماڭىزدى جاڭاشىلدىق – اۋداندىق ماڭىزى بار قالانىڭ, اۋىلدىڭ, كەنتتىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمدىگىنە ۇمىتكەرلەردىڭ ءوزىن ءوزى ۇسىنۋى كوزدەلگەن.

ء«وزىن ءوزى ۇسىنۋ – سايلاۋ پروتسەسىن وتكىزۋدىڭ دەموكراتيالىلىعىن, باسەكە­لەستىگىن جانە بالامالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وتە ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى. زاڭ جوبالارىنداعى سايلاۋ كەزىندە ساياسي پارتيالاردىڭ ءوتۋ شەگى 7 پايىزدان 5 پايىزعا دەيىن تومەندەۋى, سونداي-اق بار­لىق دەڭگەيدەگى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە «بار­لىعىنا قارسىمىن» دەگەن باعان قو­­سىلعانى – وتە ەلەۋلى ماسەلە. سەبەبى ول سايلاۋ پروتسەسىندە بارلىق تىركەلگەن سايا­­سي پارتيالاردى سايلاۋعا قاتىسۋعا ىنتا­لاندىرىپ, سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋ ەر­كىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى دەپۋتات.