«برۋتسەللەز» مال ورىستە ءجۇر

ولار وسى اۋىلدا برۋتسەللەزبەن اۋىراتىن مال بار ەكەنى تۋرالى ۆەتەرينار مامانداردىڭ قىز­مەتتىك مالىمەتتەرىن الا كەلىپتى. تۇرعىندار بۇل قۇجاتتاردىڭ كوم­مەرسانتتار قولىنا قالاي تۇس­كەنىن بىلمەي دال. وسىلايشا, ساتايدا جەرگىلىكتى حالىق پەن مال دا­رىگەرلەرىنىڭ اراسىندا داۋ تۋىن­دادى. ماماندار ساتايدا برۋتسەللەز رەسمي تۇردە انىقتالدى, ونىڭ ال­دىن الىپ, تەز ارادا اۋرۋ مال­دىڭ كوزىن قۇرتپاسا, جۇقپالى دەرت اسقىنىپ, بەلەڭ الىپ كەتۋى مۇم­­كىن, بۇل وتە قاۋىپتى دەسە, اۋىل تۇرعىندارى مۇنى تەرىسكە شى­­­عا­­رىپ, ءوز بولجامدارىن العا تارتادى.

برۋتسەللەزدىڭ وشاعى انىق­تالعان ساتاي اۋىلى اۋدان ورتالىعى – ۇزىنكولدەن 70 شاقى­رىم قاشىقتا جاتىر. كۇرە جول­دىڭ بويىندا جاتقان ەلدى مەكەن­دە ەگىن سالاتىن بىرنەشە ءىرى شارۋاشىلىق بار. مۇنىڭ سىر­تىندا تۇرعىندار بەس جۇزدەن استام ءىرى قارا ۇستايدى. اۋىل تۇر­عىنى يۋليا كوزلوۆانىڭ التى سيى­رىنىڭ بەسەۋىنەن برۋتسەللەز انىقتالىپتى. ال مال يەسى ۆەتە­ري­ناردىڭ تالابىنا كونبەي, سيىرىن ەتكە وتكىزۋگە بەرمەي وتىر. سەبەبى العاش اۋرۋ مالدىڭ قۇجات بويىنشا سايكەستەندىرۋ ءنومىرى سايكەس كەلمەگەن.

– 18 ناۋرىزدا ءبىزدىڭ ۆەتەرينار سيىرلارىمنان قان الدى. اقپان ايىندا 5 سيىر ساتىپ العانمىن. مال دارىگەرى 26 ناۋرىزدا كەلىپ, سول 5 سيىردىڭ بىرەۋى برۋتسەللەز ەكەنىن ايتتى. مەن ناقتى قاي سيىر ەكەنىن سۇراپ ەدىم. سيىردىڭ بازاعا تىركەلمەگەنىن جەلەۋ ەتىپ, اۋرۋ مالدى ءدال كورسەتىپ بەرە المادى. 4 ساۋىردە تاعى ءبىر سىناما الدى. 5 كۇننەن كەيىن اۋداندىق ۆەتەريناريا ءبولىمىنىڭ وكىلى كەلىپ, ءسىزدىڭ 5 باس سيىرىڭىزدىڭ برۋتسەللەز ەكەنى انىقتالدى دەپ تۇر. مەن ۆەتەرينارلار بەرگەن قاعازدى الىپ, قوراداعى مالدىڭ قۇلاتاڭباسىنداعى ساندارمەن سالىستىرىپ كوردىم. قاعازداعى سان مەن تاڭباداعى سان سايكەس كەلمەدى. ۆەتەرينارلار 26 ناۋرىزدا برۋتسەللەز دەپ كورسەتكەن سيىرلارىمدى ساۋىردە ساۋ دەپ كورسەتىپ, كەرىسىنشە, ساۋ سيىرلارىمدى ەندى برۋتسەللەز دەپ وتىر. مۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ – دەدى يۋليا كوزلوۆا.

اۋىل تۇرعىندارى اۋرۋ دەپ تانىلعان مالدان وزدەرى قان الىپ, ونى كورشىلەس جاتقان باسقا وڭىرلەردەگى زەرتحانالارعا تەكسەرتىپ كورمەك بولىپتى. الايدا ونداعىلار سىنامانى تەكسەرۋدەن ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتقان. تۇرعىندار قان سىناماسىن تەكسەرەتىن رەسمي ورىنداردان بولەك, بالاما, تاۋەلسىز تەكسەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ جوقتىعىنا قىنجىلادى.

– مەن نۇر-سۇلتانداعى, شۋچينسكىدەگى زەرتحانالارعا قوڭىراۋ شالدىم. ءبارى ءوز وبلىستارىڭىزدا عانا تەكسەرتە الاسىزدار دەپ, سىنامانى تەكسەرۋدەن باس تارتتى. وعان دا توقتاماي, پەتروپاۆلعا باردىم. ءبىز باسقا ءوڭىردىڭ مالىن تەكسەرە المايمىز دەپ, سىنامانى بىردە-ءبىر زەرتحانا قابىلداماي قويدى. سودان ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ اۋىلعا قىمبات كولىككە مىنگەن ەكى ەر ادام كەلىپ, قوراڭىزعا كىرۋگە بولا ما؟, دەيدى. قانىم باسىما شاپشىپ, مەن سىزدەردى قورا تۇرماق, اۋلاما دا كىرگىزبەيمىن. مەنىڭ قورامدا نە جوعالتتىڭدار؟» دەپ ەدىم. ولار ءسىزدىڭ سىناماڭىزدى ءبارىبىر ەشبىر زەرتحانا قابىلدامايدى دەيدى. – ونى كىم ايتتى؟ ولاردىڭ قولىندا ۆەتەرينارلار اۋرۋ دەپ تانىعان مالدىڭ ءبارىنىڭ ءنومىرلى تاڭباسى مەن يەلەرىنىڭ اتى-ءجونى, تۇرعىلىقتى مەكەنجايى كورسەتىلگەن رەسمي قاعاز بار ەكەن, سونى كورسەتتى. قاي سيىرىمنىڭ برۋتسەللەز ەكەنىن ءوزىم بىلە الماي جۇرگەندە, بۇل كوممەرسانتتار ءبارىن ءبىلىپ تۇر. مالىمەتتى ۇزىنكولدەگى ۆەتەريناريا بولىمىنەن العان سياقتى. مۇنى قايدان الدىڭىزدار دەپ ەدىم, ولاردان ء«بىز وبلىستان كەلىپ تۇرمىز, بىزگە وسىنداي مالىمەت بەردى» دەگەن جاۋاپ الدىم, – دەدى اشىنعان يۋ.كوزلوۆا.

2019 جىلى ساتايدان 100-گە جۋىق برۋتسەللەز مال انىقتالىپ, تۇرعىندار اۋرۋ مالدى امالسىز ارزان باعاعا ەتكە وتكىزىپتى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سوزىنشە,  مالدى سويۋ تسەحىنا اپارعان سوڭ, يەسىنە اۋرۋ سيىر وتكىزگەنى تۋرالى ەشقانداي قۇجات بەرىلمەيدى ەكەن. بيىل اۋىلدىڭ 4 تۇرعىنى برۋتسەللەز مالىن ەتكە وتكىزىپتى, مالدىڭ اۋرۋ ەكەنى تۋرالى قاعازدى ولار دا الا الماعان.

ساتايدا بۇگىندە 200-گە جۋىق ءۇي ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. اۋىل اكىمى يۋليا نوۆوتەەۆانىڭ ايتۋىنشا, برۋتسەللەز داۋى وسى كوكتەمگى ۆەتەرينارلىق الدىن الۋ شاراسى باستالعان سوڭ تۋىنداپتى.

– وسى كوكتەمدە 21 باس سيىردان برۋتسەللەز انىقتالعان. زەرتحانالىق تالداۋ ناتيجەسىندە 12 باس ءىرى قارانىڭ اۋرۋ ەكەنى انىقتالىپ, 9 باس كۇماندى دەپ تانىلدى. اۋىل تۇرعىندارى مۇنىمەن كەلىسپەي وتىر. ويتكەنى جەرگىلىكتى ۆەتەرينار مالدان قان الۋ كەزىندە قاتە جىبەرگەن. ول ءبىرىنشى رەت زەرتحاناعا قاندى دۇرىس تاپسىرماعان. پروكۋراتۋرانىڭ نۇسقاۋىمەن ول اۋىل مالىنان ەكىنشى رەت قان الىپ, زەرتحاناعا تاپسىردى. ءبىرىنشى قان تاپسىرعاندا ءبىر باس ءىرى قارادان عانا برۋتسەللەز انىقتالىپ, قالعانى ساۋ بولىپ شىققان. ەكىنشىسىندە 12 سيىردان برۋتسەللەز انىقتالدى. 2019 جىلى ءبىزدىڭ اۋىلدا برۋتسەللەزگە بايلانىستى 8 ايعا كارانتين جاريالانعان. اۋرۋ مالدىڭ ءبارى ەتكە وتكىزىلىپ, مالدى ساۋىقتىرۋ شارالارى جۇرگىزىلدى. 2020 جىلى بىردە-ءبىر مالدان اۋرۋ تابىلعان جوق. ال بيىل, مىنە, تاعى برۋتسەللەز پايدا بولىپ جاتىر, – دەدى اۋىل اكىمى.

قازىر اۋىل حالقى نە ىستەرىن بىلمەي وتىر. ء«بىزدىڭ ايلىعىمىز شامالى, ءبارىمىز قولداعى ازىن-اۋلاق مالمەن كۇن كورىپ وتىرمىز. ءبىز ءۇشىن باقشا ەگىپ, سيىر ساۋىپ, ءسۇت پەن ەت, قايماق وتكىزۋدەن باسقا جۇمىس جوق. اكىمدىكتەگىلەر مال باسىن كوبەيتىڭدەر دەپ نەشە ءتۇرلى باعدارلامالار تۋرالى ايتىپ كەتەدى. ەندى سونىڭ بىرىنە قاتىسىپ, مال باسىن قۇراي باستاعاندا, ۆەتەرينارلار كەلەدى دە تارتىپ الىپ كەتەدى. شىنىمىزدى ايتساق, قازىر شاعىمداناتىن قۇزىرلى ورىن قالمادى. ۇزىنكولدەگى بارلىق ەسىكتى قاعىپ شىقتىق, ەشكىم كومەكتەسە الماي وتىر», دەيدى تۇرعىندار.

تاياۋدا وسى اۋىلدا تۇراتىن قۋانتاي راحمانوۆ ەكى سيىرىن ەتكە وتكىزدى. بىراق امانتايدىڭ مالىنىڭ برۋتسەللەز ەكەنىنە كۇمانى زور. ول ۆەتەرينارلار وزدەرى جىبەرگەن قاتەنى جاۋىپ-جاسىرۋ ءۇشىن مەنىڭ ەكى سيىرىمدى قاساقانا اۋرۋ ەتىپ كورسەتىپ وتىر دەپ ەسەپتەيدى. «قان الماي, مالدى اۋرۋ عىپ جاتىر. ماعان ۆەدستانسادان قوڭىراۋ شالىپ, «مالىڭ اۋرۋ» دەيدى. ەگەر قان الماسا, مەنىڭ مالىمنىڭ اۋرۋ ەكەنىن ولار قالاي ءبىلىپ وتىر؟ سويتسەم, ولار باسقا بىرەۋدىڭ مالىنان قان الىپ, مەنىڭ مالىممەن شاتاستىرىپ الىپتى. ولار «مالىڭ بازادا بولماعان سوڭ, ءبىز جازا سالدىق» دەيدى. مەن: «سەندەر قان الماساڭدار, قالاي جازا سالاسىڭدار؟» دەپ ەدىم. ولار كەلىپ مالىمنان قان الدى. الدىندا ەكى مالىمدى قان الماي اۋرۋ قىلعان دارىگەرلەرگە بۇل جولى مەنىڭ سيىرلارىمنىڭ ىشىنەن قايتكەندە دە ەكى برۋتسەللەز تابۋ كەرەك بولدى. ناتيجەسىندە ءدال سولاي بولىپ شىقتى, ەكى سيىرىمنان برۋتسەللەز تابىلىپ, امال جوق زاڭعا مويىنسۇنىپ مالىمدى ارزانعا وتكىزدىم. مەنىڭ سيىرىم كەمى 300 كيلو ەت بەرەتىن. انالاردىڭ تارازىسى 150 كيلونى كورسەتتى, سوڭىنان 190 دەدى. ءسويتىپ سيىرعا 200 مىڭ, قاشارعا 150 مىڭ تەڭگە الدىم. ال مۇندا مەن ءبىر سيىردى 400 مىڭعا ساتار ەدىم, - دەيدى قۋانتاي.

وبلىستىق ۆەتەريناريا باسقارماسىن­داعىلار تەكسەرۋ ناتيجەسىنىڭ دۇرىستى­عىنا ءشۇبا كەلتىرمەيدى. ال باسىندا اۋرۋ مالدىڭ ورنىنا ساۋ مالدىڭ كورسەتىلۋى جانۋار­لاردىڭ سايكەستەندىرۋ ءنومىرىن شاتاس­تىرعان اۋىلداعى جاس ماماننىڭ تاجىريبەسىزدىگىنەن كەتكەن قاتەلىك دەپ وتىر.

– يۋليا ۆالەنتينوۆنا دەگەن كىسىنىڭ مالىنان قان الادى. تەكسەرگەن كەزدە بەس سيىردىڭ ۇشەۋى بازادا جوق بوپ شىققان. سونى الادى دا وسىندا تۇراتىن راحمانوۆ دەگەن كىسىنىڭ اتىنا جازعان. ءسويتىپ لابوراتورياعا وتكىزگەن, – دەدى وبلىستىق ۆەتەريناريا باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان بەكەت.

ورەسكەل قاتەلىك جىبەرگەن جاس مامانعا باسشىلارى تەك سوگىس بەرۋمەن شەكتەلگەن. ال اۋرۋ انىقتالعان 24 سيىردىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن تەك 9-ى عانا ەتكە وتكىزىلگەن. قالعانى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا تابىندا ءجۇر. ۆەتەرينار ماماندار مال يەلەرى تالاپقا كونبەسە, ماسەلەنى سوت ارقىلى شەشۋگە تۋرا كەلەدى دەپ وتىر.