سانا مەن ساپا

ەكونوميكالىق تۇرعىداعى دەربەستىگىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن, كەش الەۋمەتتەنۋىنەن جانە جالپى ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندىگىنەن قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز بولا­شاقتارىنا دەگەن سەنىم دەڭگەيى تومەندەي تۇسكەن سەكىلدى. ەڭبەك نارىعىنداعى ناقتى احۋال­عا سايكەس كەلەتىن ماماندار دايارلاي الماي وتىرمىز. بۇل ءوز كەزەگىندە جۇمىس­سىزدىقتى كوبەيتتى, باعانى تىم اسقاقتاتىپ, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ساپاسىن ناشارلاتتى. ەڭبەك ەتۋ داعدىسى مەن حالىققا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ دەڭگەيى تومەندەدى.

سايىپ كەلگەندە, بالەنىڭ ءبارى – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالدىڭ ناشارلاۋىنان, بارلىق سالادا ىستەلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ساپاسىزدىعىنان. سونىڭ سەبەبىنەن, جۇمىس­سىزدىق, الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەر تۇرعىنداردىڭ ءومىر دەڭگەيى مەن ونىڭ ءوزىن-ءوزى سەزىنۋ ماسە­لەسى مەن كوڭىل-كۇيىنە تەرىس اسەر ەتۋدە. جاستار ساپاسىز ءبىلىم الىپ, سودان كەلىپ جۇمىس­سىزداردىڭ قاتارىن تولتىرىپ, قارا­پايىم جۇمىستاردى ەلەمەي, اۋىردىڭ ءۇستى, جەڭىل­دىڭ استىمەن ءجۇرىپ, تەر توكپەستەن جانە جاۋاپ­كەرشىلىكتى مويىندارىنا ارتپاستان, ءوز ماماندىقتارىنان «جەرىپ», اقشاسى مول قىز­مەتتى ىزدەپ, شەتىنەن «باستىق» بولعى­لارى كەلەدى. قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىن­دە شۇرق-تەسىك, ويقىش-ويقىش جولدار, قابىر­عالارى جارىلىپ, ەسىك-تەرەزەسى قيساي­عان, شاتىرى ۇشىپ, توبەسىنەن سۋ اعىپ, سىلاعى تۇسكەن, تىپتەن وپىرىلىپ قۇلاپ جاتقان جاڭادان سالىنعان ۇيلەر كەزدەس­ەدى. XXI عاسىردا وسىنداي تۇرمىستىق «ىڭعاي­سىز­دىقتىڭ» تاۋقىمەتىن كورىپ, مال اسىراپ, ونى باعايىن دەسە, ءورىسى تار اۋىلدار قانشاما. ساپا تۇرعىسىنان العاندا قالالارداعى جاعداي دا ءماز ەمەس. جاپپاي ساپاسىزدىق نەمقۇرايدىلىققا اكەلىپ, ادامنىڭ پەيىلى بۇزىلىپ, جانى كۇيزەلىسكە ۇشىراپ, ازاماتتار سانالى قادام جاساۋدان قالىپ بارادى.

تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن تۇرمىستىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنىڭ كوپ جاعدايدا سىن كوتەرمەۋى قوعامدا ءارتۇرلى تەرىس پىكىرلەر تۋدىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاعىمسىز اقپاراتتىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋدا. ول, ءوز كەزەگىندە, قوعامدىق ورتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني نەگىزىنە كولەڭكە ءتۇسىرىپ, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرۋ­دە. ويتكەنى ادامداردىڭ وزدەرىن الەۋمەت­تىك تۇر­عىدا جاقسى سەزىنۋى ولاردىڭ كوڭىل كۇيى­نە, قازىرگى جانە بولاشاقتاعى ومىرلىك جاعدايلارىن سۋبەكتيۆتىك تۇرعىدا باعالاۋ­لارىنا, ماتەريالدىق جاعدايى مەن الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە بايلانىستى. ونىڭ سىرتىندا ولاردىڭ كاسىبي قىزمەتى, قۇقىقتىق تۇرعى­دا قورعالۋى جانە ەلدەگى قوعامدىق-ساياسي, ەتنوس­ارا­لىق جانە دىنارالىق, ودان قالا بەرسە, ەكو­لوگيالىق ماسەلەلەر تاعى بار. ءوز ءومىرى مەن الەۋ­مەتتىك-قوعامدىق ۇدەرىستەردى سىني كوزبەن باعالاۋ بارىسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ بو­يىن وپتيميزم دە, پەسسيميزم دە بيلەيدى. 

وسى كورىنىستەردىڭ بارلىعىنىڭ نەگىزى, وكىنىشكە قاراي, بارلىق دەڭگەي مەن سالا­داعى ساپاسىزدىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىردە, ادام­داردىڭ تۇرمىسىندا ورىن الىپ وتىرعان­دىعىندا جاتىر. بۇل اقىر سوڭىندا ەلدەگى الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق جاعدايعا تەرىس اسەر ەتىپ, تۇبىندە الەۋمەتتىك شيەلەنىس تۋدىرۋى مۇمكىن. مۇنداي قۇبىلىس مەملەكەتتىلىككە قاۋىپ توندىرەتىن, تىپتەن وعان قارسى جۇمىس ىستەيتىن وتە جويقىن جانە جىمىسقى كۇش بولىپ ەسەپتەلەدى. ساپاسىزدىق: قۋراپ قالعان اعاش پەن تاپتالعان كوگال, شاشىلىپ جينالماي جاتقان قوقىس, مايىسقان باعانالار مەن قورشاۋلار, ءبىر ماۋسىمعا جارامسىز كوشەدەگى جولاق سىزىقتار جانە تاعىسىن تاعىلار. بۇلار كوزگە كورىنەتىن ساپاسىزدىقتاردى قۇرا­سا, قوعامدىق ءومىردىڭ ءتۇرلى سالالارىندا ءوز شەشىمدەرىن ىسكە اسىرىپ, ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزە الماي جاتقان مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قابىلەتتىلىگىنىڭ تومەندەۋىن ۇستاپ كورۋگە بولمايتىن ساپاسىزدىق رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ويتكەنى قولعا الىنعان ءىستىڭ تۇپكى ناتيجەسى ساپالىق كورسەتكىشتەر­مەن ەمەس, جالپى وندىرىلگەن ءونىم مەن جالپى بولىنگەن قارجى جانە ونىڭ «تولىقتاي يگەرىلۋىمەن» باعالانۋدا. ۇلتتىق سانا قالىپ­تاستىرۋ ماسەلەسى ۇزاق مەرزىمدىك بولعان­دىق­تان, ۋاقىت ۇتتىرماي, ساپانى قولعا الۋ ار­قىلى قازاقستاندى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ بارىسىندا ساناعا ساپامەن بىرتىندەپ اسەر ەتىپ, ونى ازداپ دەمەپ جىبەرگەن ءجون بولار.

قالاي دەگەندە دە, بىزگە باتىل دا ءتيىمدى, مەملەكەتشىل قادامدار قاجەت-اق. بالكىم, سوندا عانا زاڭنىڭ ۇستەمدىگى ورنايتىن كۇن تۋار.