كارىمجان ءابدىراحمانوۆ – «دوستىق-84» حالىقارالىق ويىندارىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, الەم كۋبوگىنىڭ كوماندالىق ەسەپتەگى جەڭىمپازى (1985), ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ (1985) جانە «ىزگى نيەت-86» ويىندارىنىڭ قولا مەداليسى, كەڭەس وداعىنىڭ 2 مارتە چەمپيونى (1984, 1990).
ون سەگىزىندە وردا بۇزعان
1982 جىلدىڭ قاراشا ايى. كسرو ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى ارتەم لاۆروۆ اياقاستىنان 18 جاستاعى كارىمجاندى يۋگوسلاۆياداعى ءىرى حالىقارالىق تۋرنيرگە اپاراتىن بولدى. بۇعان دەيىن جاستار سايىسىنا تۇسكەن ءابدىراحمانوۆ ءۇشىن بۇل كۇتپەگەن جاعداي ەدى. كارىمجان ازداپ تولقىعانى بولماسا, ساسا قويعان جوق. ال كسرو قۇراماسىنداعى بەلدى بوكسشىلار, 1982 جىلعى الەم چەمپيوندارى يۋري الەكساندروۆ, الەكساندر كوشكين جانە الەكساندر ياگۋبكين بۇل حاباردى ەستىگەندە «كارىمجان ءالى بالا عوي. بويى دا تاپال. ۇلكەندەر وڭدىرماي سابايتىن بولدى», دەپ لاۆروۆتىڭ شەشىمىنە نارازىلىق ءبىلدىردى. سونىمەن وسى جىلعى دۇنيەجۇزىلىك چەمپيوناتتا 3 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولا مەدالمەن جەر شارىنداعى ەڭ ازۋلى قۇرامانىڭ بىرىنەن سانالعان كەڭەستىك قۇراما قاتارىنا اسىقتاي عانا كارىمجاندى قوسىپ الىپ, يۋگوسلاۆيا جەرىنە تابان تىرەدى.
بويى 155 سانتيمەتر عانا كارىمجان قارسىلاسىنىڭ جانىندا تىم بالعىن ءارى باكەنە ەدى. تەبىندەگەن قارا مۇرتى مەن ءوزىنىڭ باسىنا جەتەقابىل قولعابى بولماسا, ويىن بالاسىنان ايىرماشىلىعى شامالى. قازاقي تانىممەن قاراعان كىسىگە الامان بايگەگە بايقاماي بارىپ قالعان قۇلا تاي ءتارىزدى. ال ءابدىراحمانوۆتى وسى قالپىندا رينگتەن ءتۇسىرىپ الىپ, سەگىزىنشى سىنىپتىڭ بالالارىنا قوسىپ جىبەرسەڭ, مىناۋ ۇلكەن جىگىت قوي دەپ ەشكىم ايتا قويماس ەدى.
قارسى بۇرىشتان شىققان سۇڭعاق سەرى جىگىت بۇعان بالاسىنا قارايدى. گونگ! قارسىلاسىنىڭ يىعىنان كەلەتىن قاراتورى بالانىڭ قوس جۇدىرىعى اۆتوماتشا سارتىلداي جونەلدى. بىلەگى كەلتە, جۇدىرىقتاي بالا جارتى مينۋتقا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا الگىندە رينگكە بەتتەگەن مۇنى مەنسىنبەي, ءاجۋا قىلعان قالىڭ جانكۇيەردىڭ كوڭىلىن وزىنە ءبىرجولا اۋدارىپ الدى. العاشقى قارسىلاسى ءبىرىنشى راۋندتا مۇنىڭ سارت-سۇرت سوققىسىنا شىداماي, ەسەڭگىرەي ۇتىلدى. جايشىلىقتا سالقىنقاندى ەۋروپالىقتار توبەسى تورەشىنىڭ كەۋدەسىنە زورعا جەتەتىن قازاق بالاسىن شارشى الاڭنان زور قوشەمەتپەن شىعارىپ سالدى.
كارىمجان بۇدان كەيىنگى ەكى ساقا قارسىلاسىنىڭ جاعى مەن باۋىرىن ات تەپكەندەي سولقىلداتا ۇرىپ, ەكى جەكپە-جەكتى دە مەرزىمىنەن بۇرىن ءبىتىردى. ءسويتىپ ءبىر كەزدە مەكتەپتەگى لينەيكادا كوشتىڭ ەڭ سوڭىندا تۇراتىن قارشاداي بالا ەندى ەۋروپا بوكسىنىڭ ماڭدايالدى سەركەسى بولىپ شىعا كەلدى.
جيىرماسىندا قامال العان
1984 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا 19 جاسىندا كەڭەس وداعىنىڭ ەرەسەكتەر چەمپيوناتىن تاس-تالقان ەتىپ جەڭىپ شىققان كارىمجان ءابدىراحمانوۆ تامىز ايىندا كەڭەستىڭ وليمپيالىق قۇراماسى ساپىندا كۋبانىڭ استاناسى گاۆاناداعى «دوستىق-84» باسەكەسىنە اتتاندى. سەبەبى كەڭەس وداعى باستاعان سوتسياليستىك جۇيە وسى جىلعى جازعى وليمپيا ويىندارىنا بويكوت جاريالاپ, «دوستىق-84» جارىسىنىڭ كورىگىن قىزدىرا باستاعان. ال كاپيتاليستىك جۇيە سپورتشىلارى وسى جازدا لوس-انجەلەستە جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ جۇلدەلەرىن ساراپقا سالدى. 1984 جىلدىڭ قىستىڭ كوكتەمگە ۇلاسار تۇسىندا ءتورت قازاق بوكسشىسى – كارىمجان ءابدىراحمانوۆ, سەرىك نۇرقازوۆ, سەرىك قوناقباەۆ جانە اسىلبەك قيلىموۆ كسرو چەمپيوندارى اتانىپ, وليمپيادا جولداماسىنا تالاسسىز يە بولعان ەدى. ءبىر-بىرىنە جانى قاس ەكى جۇيەنىڭ ءوزارا باقاستىعى وسى ساڭلاقتارمەن بىرگە وليمپيادا دۋىن اڭساعان مىڭداعان سپورتشىنىڭ كوڭىلىنە قاياۋ سالعانى انىق.
گاۆانانىڭ اۋاسى قاپىرىق, كۇن بولسا, كۇيىپ تۇر. جاتتىعۋ زالىندا تەر ۇگىپ جاتقان كارىمجانداردىڭ ۇستىنە اياقاستىنان كۋبا باسشىسى فيدەل كاسترو كىرىپ كەلدى. قاسىندا ءبىر توپ نوكەرى بار. ەڭسەگەي بويلى فيدەل پاتشا كارىمجاننىڭ قاسىنا كەلىپ, ءتارجىماشى ارقىلى ءجون سۇرادى. كارىمجان ءوزىنىڭ كەڭەس قۇراماسىنىڭ 48 كيلوداعى بوكسشىسى ەكەنىن ايتۋى مۇڭ ەكەن, كاسترو: «300 ميلليونعا جۋىق حالقى بار كەڭەس وداعىنان بويشاڭ, ىرىلەۋ جىگىت تابىلماعانداي, مىنا بالانى اكەلگەندەرى نەسى», دەپ تاڭعالعانىن جاسىرعان جوق. فيدەل پاتشا ءبىر جاپىراق كارىمجانعا مەيىرلەنە قاراپ, تاعى بىردەڭە ايتتى دا, تاۋداي دەنەسىمەن يىلە بەرە بەتىنەن ءسۇيدى.
فيدەل كاسترو كۋبا مەن كەڭەس قۇرامالارى جاتتىعاتىن زالعا تاعى ەكى-ءۇش مارتە ارنايى كەلدى. ءار كەلگەن سايىن كارىمجاننىڭ قاسىنا بارىپ, اكەلىك مەيىرىممەن بەتىنەن ءسۇيدى. ءبىر كەزدە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ەڭ مىقتى قولباسشىسى رەتىندە باۋىرجان مومىش ۇلىن جەكە-دارا اتاپ, باۋكەڭدى كۋباعا قوناققا شاقىرعان فيدەل پاتشا قارسى الدىنداعى سۇڭقارداي عانا كوكورىم جىگىتتىڭ مومىش ۇلى تۋعان تاراز توپىراعىنان ەكەنىن بىلگەن جوق.
مىنە, ايقاس ءساتى تايادى. كارىمجان تەمەكى تۇتىنىنە تۇنشىعا اۋىر تىنىستاعان ءزاۋلىم سارايدىڭ ءبىر شەتىنەن شىعا كەلگەندە, قالىڭ جانكۇيەر دۋ ەتە قالدى. بوكس دەسە اقىل-ەستەن ايىرىلۋعا شاق قالاتىن قىزبا كۋبالىقتار كەڭەستىڭ نامىسىن جىرتاتىن تاپەلتەك بالانى كوزگە قوراش ساناپ, داۋرىعىسا باستارىن شايقاي باستادى. مۇندايعا ەتى ۇيرەنە باستاعان كارىمجان شيرىعىپ تۇر. قارسىلاسى – الەم جانە ەۋروپا چەمپيونى, 24 جاستاعى بولگار باتىرى يۆايلو مارينوۆ. رينگكە جان-جاعىنان اڭتارىلا, ەنتەلەي مويىن سوزعان كۋبالىقتار ۇزىنشا, تارامىس بولگاردىڭ مىنا بالانى دىرداي عىپ سابايتىنىنا بەك سەنىمدى. جو-جوق, كەڭەس باپكەرلەرى دە بىردەڭە بىلەدى ەكەن. قولتوقپاقتاي بالانىڭ قوس جۇدىرىعى توقتاۋسىز سارتىلدايتىن اۆتومات نە پۋلەمەت دەرسىڭ. كەيىنگى ءۇش جىلدا جان بالاسىنان بەتى قايتپاعان يۆايلو كارىمجانداي جىگىتكە كەزىكپەي ءجۇر ەكەن. ەكى رەت ەرىكسىز ەسەڭگىرەگەن بويى (نوكداۋن) ەدەنگە سۇيەنە ورنىنان زورعا تۇرعان مارينوۆتىڭ ۇتىلعانىن مويىنداماسقا شاراسى جوق ەدى (سول يۆايلو 1988 جىلى سەۋل وليمپياداسىندا توپ جاردى).
الگىندە بۇعان تۇمسىعىنىڭ ۇستىنەن قاراعان موڭعولدىڭ دا بەت-اۋزى تەگىستەلىپ كەتۋىنەن زارەدەي قورىققان تورەشىلەر باسەكەنى ءبىرىنشى راۋندتا دوعارىپ تاستادى.
جارتىلاي فينالدا پولياك يانۋش ستارجيكتىڭ ساعىن سىندىرعان كارىمجان ءابدىراحمانوۆ فينالدا كۋبا قابىلانى حۋان توررەسپەن بەتپە-بەت قالدى. حۋان اياق-قولى بالعاداي, كارىمجاننان الدەقايدا ءىرى, قولدى-اياققا تۇرمايتىن سويقان ەكەن. شىعا سالا كارىمجاندى قولعاپتىڭ سىرتىنان سالىپ-سالىپ جىبەرىپ ەدى, ءبىزدىڭ بالانىڭ قولى قاقساپ قويا بەردى. مىنا جۇدىرىق بەتكە, ىشكە قادالا تيسە وڭدىرمايتىنىن تەز ۇققان كارىمجان ۇزىنتۇرا حۋاننىڭ يەگىنىڭ استىنا كىرىپ الىپ, جۇدىرىقتى سىلتەدى دەيسىڭ. توررەستىڭ الگىندە عانا وت شاشا, جايناپ تۇرعان ەكى كوزى ءبىرازدان كەيىن قانتالاي ءىسىپ, جۇمىلۋعا اينالدى. ون مىڭداي تىلەۋلەسىنىڭ تاۋسىلا قولپاشتاۋىمەن جۇلقىنا شابىنعان قارا باتىردىڭ قاباعىنان قان ساۋلاپ, دەسى قايتا باستادى. ...رەفەري كارىمجاننىڭ قولىن كوتەرگەن بەتتە ءزاۋلىم ساراي سىلتىدەي تىنا قالدى. بىراق... دۇنيە قاس-قاعىمدا باسقا بۇيىرىنە اۋناپ ءتۇستى. تورەشى شەشىمىن شۇعىل وزگەرتىپ, قازىلار القاسى قايتا كەڭەسۋگە كىرىستى. شاماسى ون بەس مينۋتتان كەيىن رينگتەگى قازى جانارىمەن جەر شۇقىپ تۇرىپ, توررەستىڭ قولىن جوعارى تارتقان مەزەت (ەسەپ 3:2) كارىمجاننىڭ كوزىنەن ىستىق جاس پارلاپ قويا بەردى. اناۋ-مىناۋعا سەلت ەتە قويمايتىن رەسپۋبليكا سپورتىنىڭ باسشىسى امانشا اقباەۆ سوناۋ ۆيپ-لوجادان تورەشىلەر ۇستەلىنە القىنىپ جەتىپتى. ءوڭى قابارىپ كەتكەن امانشا اعاسى تورەشىلەردى جاعادان الماسا دا, جارىلىپ كەتۋگە شاق تۇر...
ءيا, ءبىزدىڭ جىگىتكە وبال بولدى. القالى جيىندار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ادام تەڭدىگى, ادىلدىك تۋرالى ايانباي جىرلايتىن سوتسياليستىك جۇيەنىڭ الپاۋىتتارى, كارىمجاننىڭ اكەسىندەي ۇلكەن-ۇلكەن ادامدار ۇيالماي-قىزارماي جۇدىرىقتاي بالانىڭ تالاسسىز جەڭىسىن وسىلايشا باسقاعا بوكتەرىپ جىبەردى. اقيقاتىن ايتساق, كۋباداعى وسى مايدان ناعىز وليمپيادا ويىندارىنا تاتيتىن جارىس ەدى. سەبەبى سول تۇستا ەۋروپا قۇرلىعى مەن كۋبا بوكسشىلارى داۋىرلەپ تۇردى. ءبىر شەتى ەۋروپاعا, باسىم بولىگى ازياعا جاتاتىن كەڭەس وداعىنىڭ بىلعارى قولعاپ قۇراماسى دا دۇنيە جۇزىندەگى ۇزدىك كوماندانىڭ ءبىرى بولاتىن. سوندىقتان كارىمجاننىڭ بۇل «كۇمىسىنىڭ» وليمپيادا مەدالىنەن ءباسى تومەن ەمەس.
...نەسىن ايتاسىز, ادامزات جاراتىلعالى قاراۋلىق پەن پەندەشىلىك ءىزىمىزدى باسىپ كەلەدى ەمەس پە؟ كارىمجان باۋىر مۇنداي ادىلەتسىزدىكتىڭ تالايىن كوردى. 1985 جىلى ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىندا ول نەمىس سپورتشىسى رەنە برايتبارتتى اياماي سابادى. رەنە وسى ايقاستان كەيىن باسىن گيپسپەن قاپتاۋعا ءماجبۇر بولدى. بىراق قازىلار 3:2 ەسەبىمەن جەڭىستى رەنەگە بەردى. كارىمجان ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ قولا مەدالىن قاناعات تۇتتى. وسى جىلى الەم كۋبوگىنىڭ جارتىلاي فينالىندا تاي بوكسشىسى رەنەنىڭ كەبىن كيدى. تاعى دا تورەشىلەر ءابدىراحمانوۆتىڭ جەڭىسىن تارتىپ الدى. سول جولى كسرو سپورت دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى نيكولاي پارحومەنكو كارىمجاندى قۇشاعىنا قىسقان بويى: «مالىش», جەڭىس سەنىكى ەدى», دەپتى ءىشى كۇيىپ تۇرىپ. 1986 جىلى الماتىداعى كسرو چەمپيوناتىندا ارميان بوكسشىسى نشان مۋنچياندى كوز الدىمىزدا ۇتتى. تورەشىلەر ۇزاق اقىلداسىپ, اقىرى ەشكىمنىڭ قولىن كوتەرمەستەن ەكى بوكسشىنى رينگتەن ءتۇسىرىپ جىبەردى. ەرتەڭىنە عانا مۋنچيان «جەڭدى» دەپ حابارلادى...
مىنە, قادىرلى وقىرمان, وليمپيا ويىندارى مەن دۇنيەجۇزىلىك چەمپيوناتتىڭ التىن مەدالىنە ابدەن لايىق ءبىزدىڭ كارىمجان دوستىڭ بوكس مايدانىنداعى كەيبىر قىم-قيعاش ساتتەرى اق قاعاز بەتىندە وسىلاي ايشىقتالدى. ءيا, «جازمىشتان وزمىش جوق».
قىدىربەك رىسبەك,
سپورت ءجۋرناليسى