تىلگە قۇرمەت – ەلگە قىزمەت

ەلباسى 2018 جىلى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا «پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ جۇمىسى تەك مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلۋى ءتيىس», دەپ ناقتى تاپسىرما دا بەردى. ال مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا العاشقى جولداۋىندا «قازاق ءتىلى – ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالۋى كەرەك», دەپ اتاپ كورسەتتى. پرەزيدەنت كەيىنىرەك «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالانعان «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» باعدارلامالىق ماقالاسىندا مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىن دە قوزعاپ, «مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ پارىزى. مىندەتى دەپ تە ايتۋعا بولادى», دەگەن ەدى.

مۇنىڭ ءبارىن ءتىزىپ شىعۋىمىز بەكەر ەمەس. گازەتىمىزدىڭ 2021 جىلعى 20 قاڭ­تارداعى نومىرىندە «ەكى اۋىز ءسوزدى ەجىك­تەپ...» دەگەن ماقالا جاريالاعان ەدىك. وندا پارلامەنت ماجىلىسىنە جاڭا سايلانعان دەپۋتاتتاردىڭ انت بەرۋ راسىمىندەگى «قىزىق­تار مەن شىجىقتارعا» توقتالىپ, ولاردىڭ ءتورت اۋىز ءسوزدى ايتا الماي ەجىكتەگەنىن سى­نا­­عانبىز. سول ماقالامىزدا «الداعى ۋاقىت­تا ماجىلىستەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ جاع­دايى قالاي بولار ەكەن؟..» دەگەن ساۋال تاس­تاعان ەدىك. تاياۋدا ءماجىلىستىڭ ونلاين رەجى­مىندە وتكەن كەزەكتى جالپى وتىرىسىن كورىپ وتىرىپ, دەپۋتاتتاردىڭ انا تىلىمىزگە ءالى دە بەت بۇرا قويماعاندىعىن بايقاعانداي بولدىق.

جەتىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءماجىلىسى كەشەگە دەيىن 13 جالپى وتىرىس وتكىزدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا دەپۋتاتتار ءتۇرلى مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنا 160 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپتى. ەرىنبەي, تالماي سولاردىڭ ءبارىن ساناپ شىقتىق. سويتسەك, 90 ساۋال ورىس تىلىندە, 70 ساۋال قازاق تىلىندە وقىلىپتى. ماسەلەن, 24 اقپانداعى جالپى وتىرىس­تا 18 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداندى. سونىڭ 11-ءى پۋشكيننىڭ تىلىندە, 7-ەۋى عانا ابايدىڭ تىلىندە جاريالاندى.

10 ناۋرىزداعى جيىندا 15 ساۋالدىڭ 10-ى ورىس تىلىندە, قالعانى قازاقشا وقىلدى. پالاتانىڭ 7 ساۋىردەگى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «رەكورد» ورناتتى. جولدانعان 11 ساۋالدىڭ 9-ى ورىس تىلىندە بولدى.

شۇكىر, بۇگىندە قازاقستان حالقى 19 ميلليونعا جاقىنداپ قالدى. رەسمي مالى­مەتكە سۇيەنسەك, سونىڭ 89 پايىزعا جۋى­عى قازاقشا بىلەدى ەكەن. ياعني حالىقتىڭ با­سىم بولىگى مەملەكەتتىك تىلىمىزدە سوي­لەي­دى. ونىڭ ۇستىنە, اۋىل تۇرعىندارى (حا­لىق­­تىڭ 47 پا­يىزى) مەن شەتەلدەن كەلگەن ميل­ليونعا جۋىق قانداسىمىز تەك قازاق ءتىلىن ءبىلىپ, ورىسشا تۇسىنبەيتىنىن ەسكەرسەك, انا ءتىلىمىزدىڭ وزەكتىلىگى انىق اڭعارىلادى.

وسى ورايدا رەسمي دەرەكتىڭ ءبارى قازاق­ستانداعى نەگىزگى قولدانىس ءتىلى قازاقشا ەكەنىن ايعاقتاپ تۇرعانىنا قاراماستان, دەپۋتاتتاردىڭ نەلىكتەن ورىسشاعا قۇمار ەكەنى تۇسىنىكسىز. الدە, ورىس تىلىندە قويعان ساۋالىمىز ۇكىمەتكە وتىمدىرەك بولادى دەي مە ەكەن؟

ءتىل تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا نەلسون ماندەلانىڭ مىنا ءسوزى ەسكە تۇسەدى. «ەگەر بىرەۋمەن تۇسىنىكتى تىلدە سويلەسسەڭ, ءتىل تابىسا الاسىڭ. ال ونىڭ انا تىلىندە سويلەسەڭ, ول سەنى جۇرەگىمەن تۇسىنەدى», دەيدى تالاي جىل تۇرمەدە وتىرىپ, كەيىن ەل باسقارىپ, اپارتەيدكە قارسى تۇرعان اسا كورنەكتى تۇلعا. ەندەشە, حالىقتىڭ قالاۋلىسى سانالاتىن دەپۋتاتتار تۇرعىنداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جوقتاۋ ءۇشىن قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋى ءتيىس ەمەس پە؟!

دەپۋتاتتار ءالى كۇنگە دەيىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىلگە قاتىستى ۇستانىمىن بىلمەيتىن سەكىلدى. ايتپەسە, قاسىم-جومارت توقاەۆ – مەملەكەتتىك ءتىلدى تەز ارادا جەتىك ۇيرەنۋگە بولاتىنىن ءوز مىسالى ءھام ونەگەسى ارقىلى دالەلدەگەن ساياساتكەر.

ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين دە ەكى تىلگە جەتىك باسشى. پالاتا سپيكەرى قازاقشا قامشى سالدىرمايدى, ورىسشانى جاڭعاقشا شاعادى. وسىندايدا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى پرەزيدەنت پەن ءماجىلىس توراعاسىنان نەگە ۇلگى المايدى دەگەن وي كەلەدى. ايتپاقشى, Nur Otan پار­تياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك تە ەكى تىلدە ەركىن سوي­لەيدى. سوندىقتان نۇروتاندىق دەپۋتاتتار ءتىل ماسەلەسىندە وزگەلەرگە ونەگە كورسەتسە عوي دەيسىڭ...