قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ شيرەك عاسىردان اسا ۋاقىت ىشىندە قوعامدىق كەلىسىم, ەتنوسارالىق تاتۋلىق سياقتى كەز كەلگەن مەملەكەتتە ءبىرىنشى كەزەكتە شەشىلۋى ءتيىس سانالاتىن شەتىن ماسەلەنى رەتتەۋ بارىسىندا اتقارعان شارۋاسى از ەمەس. بۇگىندە بۇل قۇرىلىمنىڭ قىزمەت اياسى اناعۇرلىم كەڭەيىپ, قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ, ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ سياقتى باسىمدىق باعىتتاردا مەملەكەتتىك قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرۋ بويىنشا ءارتۇرلى جاڭا فورماتتاردا جۇمىس ىستەۋدە.
كوپ ەتنوستىلىق جانە كوپ كونفەسسيالىق – ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى تاريحي تۇرعىدان قالىپتاسقان ءومىر شىندىعى. وسىنداي جاعدايدا قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋدا, قازاقستاننىڭ ەتنوستىق الۋان تۇرلىلىگىن ساقتاۋ مەن دامىتۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك قوعامدىق قۇرىلىمدارىنا جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى.
«تاتۋلىق, تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق كەلىسىم –مەملەكەتىمىزدىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىنىڭ ىرگەتاسى ءارى زور جەڭىستەرىنىڭ كەپىلى» ەكەنىن ەلباسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۋىردا قازاقستاندىقتاردى ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋىندا ەرەكشە اتاپ ءوتتى. وسى ايدىڭ 28-ىنە بەلگىلەنىپ وتىرعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جيىرما توعىزىنشى سەسسياسىنىڭ كۇن ءتارتىبى «بىرلىك, تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ 30 جىلى» دەپ اتالۋى دا بەكەردەن-بەكەر ەمەس.
بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە كوشەلەردەگى, قوعامدىق ورىندار مەن بازارلارداعى كەز كەلگەن كيكىلجىڭنىڭ بوياۋىن قالىڭداتىپ, ۇلتارالىق سيپات بەرۋ كەڭ ەتەك الىپ بارادى. وسىنداي كەلەڭسىز وقيعالاردى سىرتتاي باقىلاۋشىلار جانجالعا قاتىسۋشىلار ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنەن بولعان جاعدايدا ورىنسىز شۋ كوتەرىپ, ماسەلەنى ۋشىقتىرۋعا دايىن تۇرادى. جاقىندا «التىن وردا» بازارىندا ورىن العان جۇرگىزۋشى مەن كۇزەتشى اراسىندا بولعان قاقتىعىس – وسىنىڭ ءبىر دالەلى. جۇرگىزۋشى الەۋمەتتىك جەلى پاراقشالارىنا سالىنعان سۇحباتتارىندا: «بۇل ەشقانداي دا ۇلتارالىق قاقتىعىس ەمەس, تەك ارامىزداعى تۇسىنىسپەۋشىلىكتەن تۋىنداعان ەكەۋارا سوقتىعىس قانا» دەپ قانشا ۇعىندىرسا دا كەيبىر كەراۋىز جەلى پايدالانۋشىلار وقيعانى اسىرەلەپ كورسەتىپ, جالاۋلاتا جونەلدى. ۇشقىننان وت تۇتاناتىنىن ەسكەرسەك, مۇنداي تۇيمەدەيدى تۇيەدەي ەتىپ كورسەتۋدىڭ زاردابى بولماي قويمايتىنىن دا باسا ايتقانىمىز ءجون. ونىڭ ۇستىنە, وتە نازىك سانالاتىن ەتنوسارالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە بەلدەن باسۋعا بولمايتىنىن وتكەن تاريحىمىز سان مارتە دالەلدەدى ەمەس پە؟! بۇل جولى ابىروي بولعاندا, جانجالعا سەبەپكەر ەكى جىگىت تە ازاماتتىق تانىتىپ, ءبىر-بىرىنەن كەشىرىم سۇراپ, ىمىراعا كەلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەتنوستار اراسىنداعى ىنتىماقتى دامىتۋدا باستى نازاردا ۇستاپ كەلە جاتقان مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋ دا جوعارىداعىداي شيەلەنىستەردى شەشۋدە اسا ماڭىزدى تەتىك ەكەنى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اقيقات.
بۇگىندە ازاماتتاردىڭ كەز كەلگەن جانجالدى شەشۋ بارىسىندا ىمىراعا كەلۋگە دايىن بولۋى ازاماتتىق جەتىلۋ مەن جاۋاپكەرشىلىك كورسەتكىشىنە اينالىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى جالپى قوعامنىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيى جوعارىلاعانىنىڭ باستى ايعاعى. تەك وسىنداي جاعدايدا قازاقستاندا قوعام تۇراقتىلىعى مەن كۇللى الەۋمەتتىك قۇرىلىمنىڭ ورنىقتىلىعى قامتاماسىز ەتىلمەك. بۇل باعىتتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك قوعامدىق قۇرىلىمدارى جۇمىسىنىڭ بىرىڭعاي تۇجىرىمداماسىندا كاسىبي مەدياتورلار مەن كەلىسسوز جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ, مەدياتسيا ينستيتۋتىن جوسپارلى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن ءبىلىمدى ارتتىرۋ شارالارى ناقتى بەلگىلەنگەن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ەتنوسارالىق تاتۋلىق تۋرالى: ء«بىز كوپەتنوستىق سيپاتىمىزدى ارتىقشىلىعىمىزعا اينالدىرا العانىمىز انىق. كوپتەگەن شەتەلدىك ساراپشىنىڭ ەلىمىزگە قاتىستى «ەۋرازياداعى شىرپى تيسە لاپ ەتە تۇسكەلى تۇرعان قۋراي», Failed state سياقتى بولجامدارىن جوققا شىعاردىق. بۇل جولدا تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ باستاۋى بولعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءتيىمدى جۇمىس اتقاردى. ەشكىمدى ۇلتىنا قاراپ, بولە-جارعان جوقپىز. ءبارىنىڭ ءوسىپ-ونۋىنە تولىق جاعداي جاسادىق, بىردەي مۇمكىندىك بەردىك. ءبىزدىڭ ۇلتارالىق كەلىسىم ساياساتىمىز الەمدى مويىنداتتى. حالقىمىزدىڭ وسىنداي ىرىس-ىنتىماققا نەگىزدەلگەن جاراسىمىن باعالاي ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇل – كەمەل كەلەشەككە باستايتىن جول. سوندىقتان ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قوعامنىڭ جانە ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى. تۇپتەپ كەلگەندە, ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن بەرەكە-بىرلىك ءۇشىن بارلىعىمىز جاۋاپتىمىز», دەپ اتاپ ايتتى.
ء يا, قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋدا جانە ساقتاۋدا بارشا قازاقستاندىقتار ورتاق ماقساتقا جۇمىلا جۇمىس ىستەۋى قاجەت. ال قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وسى اسا جاۋاپتى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدا نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الىپ وتىر.
زاكيرجان كۋزيەۆ,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى