جاز ايىندا ءورت قاۋپى وتە كۇشتى. اسىرەسە, بۇل كەزدە ورمان, دالا القاپتارىن ورتتەن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا تۋرا كەلەدى. ءورت شىعۋ سەبەپتەرىن ساراپتاعاندا, كوبىنەسە ادامداردىڭ كىناسىنەن بولاتىنى انىقتالدى. سوندىقتان ءورت قاۋىپسىزدىگىنىڭ ەرەجەلەرىن ۇيرەتەتىن ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن تەك ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتكەرلەرى عانا ەمەس, قوعامدىق مەكەمەلەر دە جۇرگىزۋى ءتيىس.
ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ جۇمىسىندا ءورت قاۋىپسىزدىگى – ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە. ورمان شارۋاشىلىقتارىنىڭ بارلىعىندا ورماندى ورتتەن قورعاۋ جوسپارى بولادى. جوسپاردا ورماننىڭ ءتۇرى, ورتانىڭ رەلەفى, سۋ جولىنىڭ, تەمىر جول, اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاقىندىعى ەسكەرىلەدى. ورمان شارۋاشىلىعىن ورتتەن قورعاۋدىڭ سىزباسى جاسالادى. سىزبادا كولىك جولدارى, تۇرعىن ۇيلەر, كاردوندار, وزەندەر, كولدەر, ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ كەڭسەلەرى, ءورت باقىلايتىن تۇرعىلار, حابار قابىلدايتىن پۋنكتتەر, ءورت شىعۋ قاۋپى بار وبەكتىلەر بەلگىلەنەدى. مۇنىمەن بىرگە, وعان ءورت قاۋىپسىزدىگى قۇرىلىمىنىڭ جوسپارىندا ورماندى باقىلاۋ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ, ءورت ءسوندىرۋ-باقىلاۋ قۇرىلعىلارىن سالۋ, تەلەفون بايلانىسىنىڭ جۇيەسىن جاڭارتىپ تۇرۋ, راديوبايلانىس ۇيىمداستىرۋ, ت.ب. قىزمەتتەر كىرەدى.
ورمان ءورتىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان ۇگىت-ناسيحات تاربيە جۇمىستاردىڭ تۇرىنە مەكتەپتەردە, كلۋبتاردا, ساۋىقتىرۋ ورىندارىندا, تۋريستىك بازالاردا جانە باسقا دا بۇقارالىق مادەني ورىندا وقىلاتىن لەكتسيالار, باياندامالار جاتادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ورمان القاپتارىن ورتتەن قورعاۋ جونىندە ءجيى ايتىپ وتىرۋ كەرەك. اسىرەسە, ومىردەن الىنعان مىسالداردى كەلتىرە وتىرىپ, گازەت, راديو, تەلەديدار ارقىلى ءورت قاۋىپسىزدىگى ەرەجەلەرىن كوپشىلىككە ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىزدىڭ مەكەمە ورمانعا بارار جولداردا, دەمالاتىن جەرلەردە, فەنولوگيالىق الاڭداردا, ەكو-تۋريستىك مارشرۋتتاردا, حابارلامالار انشلاكتار ءىلۋ ارقىلى ورتتەن ساقتاندىرۋ شارالارىن جاسادى. الايدا وسىلاردى ورمان ماڭىندا دەمالۋشىلار ەسكەرە بەرمەيدى. ءار تۇرعىن مۇنداي ەسكەرتۋلەرگە بايىپپەن قاراسا, حالىق بايلىعى – ورماندى ءتىلسىز جاۋ – ورتتەن قورعاۋعا, امان ساقتاۋعا ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزەرى داۋسىز.
ءورتتىڭ سىرتقى سەبەبى كوبىنەسە سوندىرىلمەگەن شىلىم نە سىرىڭكە, اڭشىلىق, مەحانيزاتوردىڭ ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاماۋى, تۇتانۋعا بەيىم مايلانعان ماتەريالدى تاستاپ كەتۋ, تەحنيكا قاۋىپسىزدىگىن بۇزۋ, كولىكتىڭ جانىندا شىلىم شەگۋ جانە ت.ب. ورمان ىشىندە بولعان ساياحاتشىلار, دەمالۋشىلار, اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىسشىلارى كەپكەن ءشوپ, كەسىلگەن اعاش قالدىقتارى بار جەرلەرگە الاۋ جاعۋ, ورمان الاڭدارىنا, دالا القابىنا جاقىن جەرلەردەگى ەگىستىڭ ورنىن ورتەۋدەن بولادى. سونداي-اق كۇننىڭ ساۋلەسى مول تۇسەتىن جەرلەرگە تاستاپ كەتكەن شىنىنىڭ سىنىعى جاندىرعىش لينزا ءتارىزدى كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الىپ قۇرعاق شوپتەردى تۇتاندىرادى. ورماندا شارۋاشىلىق جۇمىستارىن (جارىلعىش قۇرالمەن تامىرىنان جۇلۋ, قوقىستى جاعۋ, جولداردى, ەلەكترجەلىلەرىن, قۇبىرلاردى جۇرگىزۋ كەزىندە ساقتىق شارالارىن ساقتاماۋ دا ورتكە سەبەپ بولادى.
ورمان ءورتىن ءسوندىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ورمان, دالا ءورتىن سوندىرەتىن توپقا كىرسەڭىز, وندا سىزگە ءورت ءسوندىرۋ ادىستەرىن, پانالايتىن جەردى جانە وعان باراتىن جولدى ءبىلۋ كەرەك. قورعايتىن كيىم (مۇمكىندىگىنشە ادامدارعا ارنايى كيىم, گازقاعار, كاسكا, تۇتىنگە قارسى بەتپەردە) كيۋ كەرەك. ءار توپتا جەردى جاقسى بىلەتىن جولسەرىك بولۋى كەرەك. ەگەر ءتۇتىن ايماعىنداعى كوز كورەرلىك جەر 10 مەتردەن از بولسا, وندا وعان كىرۋگە بولمايدى. ەگەر ورتپەن كۇرەسۋ مۇمكىن بولماسا, ول جەردى تاستاپ شىعۋعا, كەتۋگە تۋرا كەلەدى. ءورت شەگىنە قاراما-قارسى بەتكە قاراي ورمان جولىمەن, الاڭدارمەن, وزەندەردىڭ جانە جىلعالاردىڭ جاعالارىمەن ءجۇرۋ كەرەك. قاتتى تۇتىندەۋدە اۋىزدى جانە مۇرىندى سۋلى بايلاممەن, ورامالمەن, كيىمنىڭ بولشەگىمەن جابۋ كەرەك. كەيدە ءورتتىڭ ىشىمەن جۇگىرىپ وتۋگە تۋرا كەلەدى. مۇندايدا وكپەڭىزدى كۇيدىرىپ الماۋ ءۇشىن دەمالماي جۇگىرۋ كەرەك.
ەلدى مەكەنگە تاقالعان ءورتتى توقتاتا الماعان جاعدايدا ادامداردى, م ۇلىكتى جانە مالدى قالاي قورعاۋ كەرەكتىگىن, نە ىستەۋ قاجەتتىگىن, ال قاجەتتى جاعدايدا ەۆاكۋاتسيالاۋ تۋرالى جاۋاپتى مەكەمە الدىن الا حابارلايدى.
ەرلان اقجىگىتوۆ,
«تارباعاتاي» مۇتپ رمم-ءنىڭ ەڭبەك قورعاۋ جانە تەحنيكا قاۋىپسىزدىك ينجەنەرى
شىعىس قازاقستان وبلىسى