سوڭعى ونجىلدىقتا بولعان الاپات وزگەرىستەر ادامزات بالاسىن دا وزگەرتكەن سىڭايلى. دالىرەك ايتقاندا, ادامداردىڭ ويلاۋ قابىلەتىنە, كوشباسشىلىق جانە دە وزگەلەرمەن باسەكەلەس بولۋ قابىلەتىنە ءوز ىقپالىن تيگىزدى. وسىعان ساي ادام ميىنىڭ فۋنكتسياسى مەن ءىس-ارەكەتىنە قاتىستى تۇجىرىمدار جاڭاشا دايەكتەرمەن تولىقتى.
نەگىزىندە, ادام بالاسىنىڭ قابىلداعان كەز كەلگەن شەشىمى تىكەلەي ونى ارەكەتكە الىپ كەلەتىن نەيرونداعى پاتتەرندەرگە بايلانىستى, ياعني سولار ارقىلى تولىقتاي جۇزەگە اساتىن قۇبىلىس. وسىنداي تۇجىرىمداردىڭ كوپتىگى نەيروەكونوميكانىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتسە, بۇل سالا ءوز الدىنا يننوۆاتسيانى جانە وزگەشە قيمىلداۋ مەن ويلاۋدى ءوزىنىڭ قارسىلاستارىنا قاراعاندا وزگەرەك بولۋدى ماقسات تۇتادى. وسى سىندى ءتۇرلى ويلار تىزبەگىندە يكونوكلاست دەيتىن تاعى ءبىر تەرمين تۋىنداسا كەرەك. نەگىزگى ءمانى كوپشىلىكتىڭ مۇمكىن ەمەس دەپ قابىلدايتىن دۇنيەلەرىن كەرىسىنشە قابىلداۋ ارقىلى العا ۇمتىلاتىن, ويىنداعى ارەكەتتەردى جاساپ بىتپەيتىن قابىلەتى بار امبيتسيالى ادام. بۇل قاسيەتتەرگە يە جاننىڭ ءتۇرلى بەلەستى باعىندىرارى ءسوزسىز.
بۇل انىقتامانىڭ ءوزى يكونوكلاستاردىڭ اينالاسىنداعى جانداردان مۇلدە باسقا ەكەنىن اڭعارتادى. دالىرەك ايتقاندا, ولاردىڭ ميىنىڭ جۇمىسى ءۇش ءتۇرلى جولمەن قاراستىرىلادى: قابىلداۋى, قورقىنىش رەاكتسياسى جانە ورتاسىنداعى ادامدارمەن قارىم-قاتىناسى.
ەڭ الدىمەن اق-قاراسىن اجىراتىپ الۋ كەرەك دۇنيە, بۇل – ميدىڭ شەكتەۋلى رەسۋرستاردان قينالاتىندىعى. ادام ميىندا ەنەرگيانىڭ ولشەنگەن ساناۋلى بولىگى بار. بۇل كورسەتكىش شامامەن 40 ۆت-تىق ەلەكتر شامىنىڭ ولشەمىمەن بىردەي. سوندىقتان دا ول ءتيىمدى جۇمىس اتقارۋ ءۇشىن عاسىرلار بويى ەۆوليۋتسيادان ءوتتى. ءدال وسى ساتتە ادامدارعا يكونوكلاست بولۋعا كەدەرگىلەر تۋىندايدى. ماسەلەن, بەلگىلى ءبىر دەرەكتەر كوزگە تۇسكەندە مي بۇل اقپاراتتاردى قىسقا ۋاقىتتا ءتۇسىنىپ الۋعا تىرىسادى. بۇل پروتسەستى تولىققاندى تۇردە اتقارۋ ءۇشىن مي وتكەن كۇندەردەگى ەلەستەرگە (ساتتەرگە), باسقا ادامداردىڭ كوزقاراسىنا بىردەي دارەجەدە جۇگىنەدى. سونداي-اق بۇل ۇزدىكسىز ءارى قايتالانبالى پروتسەسس.
بۇل الەمگە باسقا ادامداردان وزگەشە قاراۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ميدى وتكەن كۇندەردە جاساپ كورمەگەن دۇنيەلەرمەن تىكەلەي ۇشىراستىرۋ. ادام كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەتىن ءسات تە وسى ۋاقىتتا تۋىندايدى, ياعني جاڭاشىلدىققا ۇمتىلۋ – ميدىڭ باسقا قىردان ويلاي باستاۋىنا اسەر ەتەدى, وزگە تۇجىرىمدارمەن تولىعۋعا سەبەپ بولادى. يكونوكلاست دەپ اتالاتىن ادامدار وسىنداي جاڭا دۇنيەلەرگە ىنتىق كەلەدى. وسى تۇرپاتتاعى ادامدارعا زەر سالۋ ارقىلى بايقايتىنىمىز, وزگە جاندار جاڭا نارسەلەردەن قاشاتىن بولسا, ال ولار جاڭا الەمگە, جاڭا دۇنيە مەن تانىستىقتارعا دايىن بولىپ كەلەدى.
الايدا جاڭاشىلدىقتىڭ تۋدىراتىن باستى ماسەلەسى ميداعى قورقىنىش جۇيەسىن قالىپتاستىرادى. قورقىنىش – يكونوكلاست ادامنىڭ الدىنان كەزدەسەتىن جانە كەز كەلگەن ادامدى توقتاتاتىن ۇلكەن كەسەل. دەگەنمەن وسى قورقىنىشتىڭ ءجيى كەزدەسەتىن ەكى ءتۇرى بار, ولار بەلگىسىزدىك قورقىنىشى مەن وزگە جانداردىڭ كەلەمەجىنە قالۋ قورقىنىشى.
يكونوكلاستار كەز كەلگەن جاعدايدا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. بۇل – ادەبي تۇرعىدا سويلەۋدەن باستاپ تەحنولوگيا مەن بيزنەسكە دەيىنگى مۇمكىندىكتەر. ولار شىعارماشىلىق پەن يننوۆاتسيانى قولدايدى, ساتسىزدىك پەن كۇيزەلىسكە ۇشىراعانىنا قاراماستان, ءار ورتادا بەلسەندى ءومىرىن جالعاستىرا بەرەدى. كەز كەلگەن سالادا جەتىستىككە جەتۋ ءۇشىن يكونوكلاستار ميىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ۇعىنعان ءجون.
ارۋنا قاراجان,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى