قازىر ادامزات تۇراقتى دامۋعا بەت بۇرعاندىقتان, بالاما قۋات كوزدەرى ونىڭ اجىراماس بولىگى ىسپەتتى. جاھاندىق ۇردىستەن قازاقستان دا قالىس قالماۋعا قامدانىپ, وسى باعىتتاعى ىزدەنىستەردىڭ ۇلەسىن جىلدان-جىلعا ارتتىرىپ كەلەدى.
ينۆەستورلاردىڭ ەلىمىزگە كەلۋگە ءداتى بارمايتىن
ەلىمىزدە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى 2009 جىلدان باستاپ قولعا الىندى. سول جىلى جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن قولداۋ تۋرالى زاڭ قابىلدانعان ەدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اينۇر سوسپانوۆانىڭ ايتۋىنشا, سول كەزەڭدە سالالىق جۇيە قالىپتاستىرىلىپ, ينۆەستورلارمەن قارقىندى جۇمىس باستالدى.
«بۇل كەزەڭدە قازاقستانعا ينۆەستورلار كەلۋگە دايىن ەمەس بولاتىن. ويتكەنى ولار ينۆەستيتسيالىق كليماتتىڭ قولايسىزدىعىن العا تارتىپ, تاۋەكەلگە بارۋعا جۇرەكتەرى داۋالاعان جوق. دەسە دە 2013-2014 جىلداردان باستاپ ءتيىستى زاڭ وزگەرتىلىپ, جەڭىل تاريفتەر ەنگىزىلدى. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ بىرىڭعاي ساتىپ الۋشىسىن انىقتادىق. سودان كەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋ جانە ساتىپ الۋ جۇيەسىن ازىرلەپ, تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى باعامىنىڭ وزگەرۋىن ەسكەرە وتىرا تاريفتەر يندەكستەۋدەن وتكىزىلدى. مىنە, وسى كەزدە ەلىمىزگە العاشقى ينۆەستورلار كەلە باستادى. العاشقى كۇننەن قۋات الاتىن 50 مۆت-تىق ەلەكتر ستانساسى 2014 جىلى جامبىل وبلىسىندا سالىندى. ياعني بۇل كەزەڭ ەلىمىزدەگى بالاما قۋات كوزدەرىنىڭ باستاۋى بولدى دەسەك تە ارتىق بولمايدى», دەيدى ا.سوسپانوۆا.
EXPO كورمەسىن كوركەيتۋگە اتسالىستى
بىلىكتى ماماننىڭ باستاۋىمەن 2017 جىلى ەلوردادا وتكەن EXPO حالىقارالىق كورمەسىندە قازاقستان پاۆيلونىنىڭ تاقىرىپتىق مازمۇنى تولىقتىرىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان جاھاندىق شارا ەلىمىزدە تۇراقتى ەنەرگەتيكانىڭ قانات قاعۋىنا جول اشتى.
«ەلەكتر ستانسالارى 3-4 جىل ىشىندە كەزەڭ-كەزەڭىمەن سالىناتىنىن ەسكەرسەك, ەلىمىزدەگى نەگىزگى بالاما قۋات نىساندارى 2018-2019 جىلدارى ىسكە قوسىلدى. بۇگىندە رەسپۋبليكا اۋماعىندا جالپى كولەمى 1700 مۆت-قا جۋىقتايتىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ىشىندە 100 مۆت-تىق كۇن جانە جەل ەلەكتر ستانسالارى بار. الەمدىك دەڭگەيدە الىپ قاراساق, بۇل جامان ناتيجە ەمەس. 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى 3%-عا جەتتى. 2025 جىلعا قاراي ونىڭ كولەمىن 6%-عا جانە 2030 جىلعا قاراي 10%-عا جەتكىزۋ مەجەسى قويىلىپ وتىر. وڭىرلەر بولىنىسىندە كليماتى جىلى وڭتۇستىك ايماقتاردا كۇن ەلەكتر ستانسالارىنا باسىمدىق بەرىلگەن. ونىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە تۇركىستان, جامبىل وبلىستارىن كەلتىرۋگە بولادى. جەل ەلەكتر نىساندارىن دالالى جانە تاۋلى وڭىرلەردە دامىتقان قولايلى. ايتالىق, الماتى جانە اقمولا وبلىستارى. قازىر پەرسپەكتيۆالىق باعىت رەتىندە گيدروەنەرگەتيكاعا باسىمدىق بەرىلمەك. سەبەبى بۇل باعىتتاعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قىمباتقا سوقپايدى. دەسەك تە بۇل كۇن جانە جەل ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنا كوڭىل بولىنبەيدى دەگەندى بىلدىرمەيدى», دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورى.
اۋكتسيون ءتاريفتى ارزانداتتى
2018 جىلعا دەيىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنەن وندىرىلگەن ەنەرگيانىڭ قۇنى ءداستۇرلى ەنەرگيا نىساندارىنا قاراعاندا قىمباتقا تۇسەتىن. ماسەلەن, كۇن ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلگەن ەنەرگيانىڭ ءتاريفى مۆت-قا شاققاندا 34 تەڭگەنى قۇراسا, جەل ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلگەن قۋات ءتاريفى 22 تەڭگە بولاتىن. ايتسە دە 2018 جىلدان كەيىن ءتاريفتى تومەندەتۋ ماقساتىندا ءتيىستى ۆەدومستۆو اۋكتسيون وتكىزۋ فورماتىنا اۋىستى. بۇل ەنەرگەتيكا نارىعىنداعى باعا ساياساتىنا وڭ اسەر ەتتى, دەيدى ا.سوسپانوۆا.
«اۋكتسيون تارتىبىنە كوشكەننەن كەيىن تاريفتەر شامامەن ەكى ەسەگە تومەندەدى. مىسالى, 2014 جىلى كۇن ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلەتىن ەنەرگيانىڭ ءتاريفى مۆت-نا 34 تەڭگە بولسا, اۋكتسيونداعى شەكتى باعاسى 17 تەڭگەدەن اسپايدى. جەك نىساندارىنىڭ يەلەرىنە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ينۆەستيتسيالار كوميتەتىمەن باسىم باعىتتاعى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر الۋعا مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان. ياعني, كاسىپكەرلىك تۋرالى كودەكستە قامتىلعان نورماتيۆتەردى بالاما قۋات كوزدەرىمەن اينالىساتىن ىسكەر ازاماتتار دا پايدالانۋعا قۇقىلى», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.
بۇل سالانى قارقىنداتىپ, وركەندەتۋ ءۇشىن نارىقتا جۇيەلىك وزگەرىستەر قاجەت دەيدى مامان.
«جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ نىساندارى وندىرىلگەن ەنەرگيانى جەلىگە جىبەرەدى. ول KEGOC جۇيەلىك وپەراتورىنىڭ نەمەسە وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالاردىڭ جەلىلەرى بولۋى مۇمكىن. ەگەر دە اتالعان جەلىلەر ەنەرگيانى قابىلداپ, تاراتۋعا دايىن بولماسا, وندا جەك نىساندارىنا دا قاجەتتى قۋات كولەمىن ءوندىرۋ وڭايعا تيمەيدى. بۇدان بولەك, اسپاننان كۇننىڭ كوزى كورىنبەي جانە جەل سوقپاسا, سايكەسىنشە ەنەرگيا دا وندىرىلمەيتىنىن جۇيەلىك وپەراتور ەسكەرۋ قاجەت. سوندىقتان دا ول ورتاق جۇيەگە باسقا بالامانى بەرۋگە دايىن بولعانى ابزال. بۇل پروبلەما ءبىزدىڭ ەلىمىزگە عانا ءتان ەمەس. بۇل الەمدىك ءۇردىس. ءار مەملەكەت ونى ءوز بەتىنشە شەشىپ كەلەدى», دەدى ا.سوسپانوۆا.
اتالعان ماسەلەنى شەشۋدىڭ امالى رەتىندە وتاندىق ماماندار ەلىمىزدە مانەۆرلىك قۋات كوزدەرىن دامىتۋدى كوزدەۋدە. وسى باعىتتا جاۋاپتى ورگان اۋكتسيون وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.