وكپە دەرتىنەن ءولىم-ءجىتىم ازايدى

بۇگىنگى تاڭدا تۋبەركۋلەز­گە قارسى قىزمەتتىڭ ارتىقشى­لىعى سوندا, ونىڭ الدىن الۋ, اسقىندىرماي انىقتاۋ, ناۋقاس­تاردى امبۋلاتوريالىق ەمدەۋ ءىسى رەتتەلگەن. تۋبەركۋلەز مي­كرو­­باكتەريالارىن بولمەيتىن, اي­نالاسىنداعىلارعا قاۋىپ تون­­دىرمەيتىن پاتسيەنت­تەر جۇ­مىسىن نەمەسە وقۋىن جال­عاس­تىرا وتىرىپ, تۇرعىلىقتى جەرى بويىن­شا ەمحانالاردىڭ با­قى­لاۋى­مەن ەمدەلە الادى. 2020 جىلدىڭ قو­رى­تىندىسىنا كەلسەك, امبۋ­لا­­­تو­ريالىق جاع­دايدا ەم باستا­عان­داردىڭ ۇلەس سالماعى 71,2%-عا جەتتى (2019 جىلى – 61,1%).

قازاقستاندا ونكولوگيالىق ىسىكتەر سياقتى, تۋبەركۋلەزدىڭ الدىن الۋ, دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ تەگىن. تۋبەركۋلەزدى وعان قارسى ۇيىمدار دەڭ­گەيىندە, سونداي-اق مساك جە­لىسىندە ەرتە انىقتاۋ ءۇشىن حا­لىق­ارا­لىق ستاندارتتارعا ساي­كەس كەلەتىن جانە 2 ساعات ىشىندە تۋبەر­كۋلەز بەن كدت تب-نى انىق­تاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دياگ­­­نوستيكانىڭ ەڭ زاماناۋي ادىستەرى ەنگىزىلدى.

ەلىمىزدە 2016 جىلدان بەرى ددۇ ۇسىنعان جاڭا پرەپاراتتاردى, تيىمدىلىگى جوعارى جانە قىسقا مەرزىمدە تۋبەركۋلەزدى تولىق ەمدەۋگە مۇمكىندىك بە­رەتىن ەمدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تاسىلدەرى ەنگىزىلىپ كەلەدى. ددۇ ستاندارتتارى بويىن­شا قازاقستاندا تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىنداردى ەمدەۋ تيىمدىلىگى جوعارى ەكەندىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. مىسالى, 2020 جىلى سەزىمتال تۋبەركۋلەزگە شالدىققانى العاش رەت انىقتالعان ناۋقاستار – 87,5% (ددۇ ستاندارتى – 85%), كوپتەگەن دارىگە كونبەيتىن تۋبەر­كۋلەز – 82,5% (ددۇ ستاندارتى – 75%) قۇرادى.

تۋبەركۋلەز بويىنشا نەگىزگى ەپيدەميالىق كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەگەنىن مىنا ساندارمەن دايەكتەۋگە بولادى. سوڭعى 5 جىل­دا سىرقاتتانۋشىلىق كور­سەتكىشى 42,8%-عا, تۋبەركۋلەز­دەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 68,7%-عا, تۋ­بەركۋلەزدىڭ تارالۋى 48,7%-عا, بالالار اراسىندا سىرقات­تانۋ­شىلىق 55,7% -عا تومەندەدى.

ەگەر وقىرمان ەسىندە بولسا, بىرنەشە جىل بۇرىن بۇل ناۋ­قاستاردى ونلاين ەمدەۋگە بولاتىندىعىن جازعان بولا­تىن­بىز. بۇگىنگە دەيىن بەينە­باقىلاۋ ادىسىمەن 338 ناۋقاس ەمىن اياقتاپتى (65,0%); جەكە اۆتوكولىك بولىمىنە وتىرىپ 7 ءمو­بيلدى توپ ۇيىمداستىرىلىپ 2020 جىلى 1 117 ادام ەم العان.

ورايى كەلىپ تۇرعاندا ال­ما­تىدا دۇنيەجۇزىلىك تۋبەركۋلەزبەن كۇرەس كۇنىنە ورايلاستىرىلىپ, تۋبەركۋلەزبەن كۇرەس اي­لىعى باستالعانىن اي­تا كەتۋ كەرەك. پاندەميا جاع­دا­يىندا ءىس-شارالار ونلاين تۇردە وتكىزىلەدى.

الەمدە اتاپ وتىلەتىن كۇننىڭ مىندەتى – بارلىق تۇرعىندارعا تۋ­بەركۋلەز ماسەلەسى كەز كەل­گە­نىمىزدى اينالىپ وتپەۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ايتۋ.

«ەگەر تۋبەركۋلەزگە ءتان بەل­گىلەر بولسا, وندا ءسىز مە­ديتسي­نا­­لىق ۇيىمعا بارىپ, تەگىن ەم الا الاسىز جانە مىندەتتى تۇردە ەم­دەلۋ كەرەك», دەيدى دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگىنىڭ فتيزيو­پۋل­­مونولوگيا ۇلتتىق عىلىمي ور­تا­لىعىنىڭ ديرەكتورى مالىك ادەنوۆ.

قورىتا ايتقاندا, تۋبەركۋلەزگە قارسى 2014-2020 جىل­دارعا ارنالعان كەشەندى جوس­پاردىڭ ناتي­­جەسىندە كەيىنگى 10 جىلدا تۋبەركۋلەز جۇقتىرۋ 2,3 ەسە ازاي­دى.

الماتى