پاندەميانىڭ باتپانداپ كىرگەنىنە ءبىر جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى. ەپيدەميا كەسىرىن تيگىزبەگەن سالا قالماعان بولار. ادامداردىڭ كۇندەلىكتى رەجىمىنەن باستاپ, دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكاعا دەيىن قالىپتى جۇرىسىنەن قالدى. بۇل رەتتە عالامدىق ەكونوميكانىڭ اجىراماس بولىگى – كوشى-قون, اسىرەسە ەڭبەك كوشى-قونى دا ەلەۋلى وزگەرىسكە ۇشىرادى.
بىلتىر ەلىمىزدە توتەنشە جاعداي جاريالانعاندا وزبەكستاننىڭ جۇزدەگەن ازاماتىنىڭ شەكارادان وتە الماي, بىرنەشە كۇن شاتىرلاردا قونۋعا ءماجبۇر بولعانى حابارلاندى. ولار – رەسەي مەن قازاقستاندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن وزبەكستاندىق ميگرانتتار. جاقىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ميگرانتتارعا قاتىستى زەرتتەۋىن جاريالادى.
وعان نازار سالساق, ەۋروپانىڭ كەي ەلدەرى ەڭبەك ميگرانتتارىنا قاتىستى ەپيدەميالىق ەرەجەلەردى جەڭىلدەتكەنىن كورەمىز. ماسەلەن, گەرمانيا قالالار اراسىنداعى قاتىناس توقتاعان كەزدە دە ەگىن جيناۋعا كەلگەن جۇمىسشىلاردى ەلىنە قايتارماي, قىزمەتىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. بۇدان ولاردىڭ ەكونوميكاداعى ماڭىزىن ايتپاساق تا تۇسىنىكتى. دەگەنمەن دە ەىدۇ ۇيعارىمى بويىنشا, ۆيرۋس جۇقتىرۋ قاۋپى ەڭبەك ميگرانتتارى اراسىندا ەكى ەسە جوعارى بولعان.
پاندەميا كەزىندە شاعىن بيزنەس پەن تۋريزم جاپا شەكتى, سونىڭ سالدارىنان بۇل سەكتوردا قىزمەت ەتكەندەر دە جۇمىسسىزدار قاتارىنا اۋىستى. ەۋروپا قوناقۇيلەرىندە قىزمەت ەتەتىندەردىڭ تورتتەن ءبىرى – ميگرانتتار. ولاردىڭ كوبى قىسقا مەرزىمدى كەلىسىمشارتپەن جۇمىسقا تۇرعاندار. سوندىقتان العاشقى بولىپ جۇمىستارىنان ايىرىلدى. ەڭبەك ميگرانتتارى دەگەندە قارا جۇمىستى كاسىپ قىلعاندار تۋرالى ويلايتىنىمىز راس. بىراق ەۋروپا دارىگەرلەرىنىڭ – 24 پايىزى, ال مەدبيكەلەرىنىڭ 16 پايىزى – شەتەلدىكتەر.
ەىدۇ مالىمەتىنشە, 2020 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا ەڭبەك كوشى-قونى بىلتىرعىعا قاراعاندا ەكى ەسە ازايعان. ساراپشىلار بۇل كورسەتكىشتىڭ بيىل ءوسۋى ەكىتالاي دەگەن وي ايتادى. ويتكەنى شەكارالار ءالى دە جابىق, ونىڭ ۇستىنە ەڭبەك نارىعىنىڭ ترانسفورماتسياسىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. كوپ ۇيىم قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە كوشىپ, ءتىپتى ونىڭ وڭ تۇستارى تۋرالى ءجيى ايتىپ ءجۇر. مۇنداي وزگەرىس ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ وتانىنا تەرىس اسەر ەتەتىنى انىق. كوشى-قوننىڭ تومەندەۋىنەن سول ەلگە كەلەتىن قارجى كولەمى دە ازايادى. وعان قوسا جەرگىلىكتى ەڭبەك نارىعىندا باسەكەلەستىك تۋعىزاتىنى بار. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەگى بويىنشا, 2018 جىلى ەڭبەك ميگرانتتارى ءوز ەلدەرىنە 529 ملرد اقش دوللارىن اۋدارعان. رەسەيگە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن جۇمىسشىلار وتباسىلارىنا 6 ملرد اقش دوللارىن جىبەرگەن.
زەرتتەۋگە قاتىسقان ەىدۇ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قاتىناستار ءبولىمىنىڭ ديرەكتورى ستەفانو سكارپەتتا «پاندەميا قاي ەڭبەك نارىعى بولسىن «بوتەندەردىڭ» قاجەت ەكەنىن كورسەتتى» دەگەن پىكىر ايتادى.
2020 جىلعى قازانداعى ستاتيستيكا بويىنشا, قازاقستاندا 16 105 شەتەلدىك مامان شاقىرۋعا رۇقسات بولعان. ونىڭ 641-ءى باسشىلىق قىزمەت بولسا, 1 735 ادام ماۋسىمدىق جۇمىستارعا كەلگەن. ال قازاقستاندىقتاردىڭ كوشى-قونىنا كەلسەك, وتانداستارىمىزدىڭ 3 511-ءى – ۋكرايناعا, 1 723-ءى – تايلاندقا, 1 669-ى – تۇركياعا, 1 186-سى – وزبەكستانعا, 1 065-ءى سەربياعا كەتكەن.
تايلاندتاعى تىگىن فابريكالارى مەن قوناقۇيلەر ميلليونداعان شەتەلدىكتى جۇمىسپەن قامتىپ كەلدى. پاندەميا سالدارىنان كامبودجا مەن ميانما ازاماتتارى جۇمىسسىز قالدى. شىعىسازيالىقتارعا جۇمىس بەرىپ كەلگەن تايلاند شەكاراسى جاقىندا اشىلدى. دەگەنمەن, جۇمىسشىلاردىڭ جاڭا لەگىن قابىلداۋعا ازىرلىگى تۋرالى حابار بەرگەن جوق.
ەڭبەك ميگرانتتارىنان بولەك, بوسقىندار دا جاپا شەكتى. بۇل سالاداعى ماسەلە ءتىپتى كۇردەلى. ەۋروپانىڭ ءۇشىنشى ەل تۇرعىندارىنا پانا بولۋى ۋاقىتشا توقتاتىلدى. گرەكياداعى كوشى-قون لاگەرلەرى دە جابىلدى. گەرمانيا, اۋستريا, ماجارستان, بەلگيا مەن نيدەرلاند ميگرانتتاردى قابىلدامايتىنىن رەسمي حابارلادى. بۇعان گرەكياداعى لاگەرلەردىڭ بىرىندە COVID-19 دەرەگىنىڭ انىقتالۋى سەبەپ بولدى.
وتكەن دەمالىستا باق ەۋروپادا ۆيرۋستىڭ تارالۋى باسەڭدەگەنىن حابارلاپ جاتتى. قاتاڭ شەكتەۋلەردىڭ الىنىپ جاتقانى ءمالىم بولدى. ارينە ءدال قازىر الداعى جاعدايدى بولجاۋ قيىن. دەگەنمەن, ەقدۇ زەرتتەۋى ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ ەكونوميكانىڭ اينىماس بولىگى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. سونىمەن بىرگە اتالعان ۇيىم بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتەر ءوز جوسپارىنا ەنگىزىپ, كەشەندى شەشىم ۇسىنۋى كەرەگىن دە ەسكەرتتى. كوشى-قون جاعدايى كەلەشەكتە قالاي ءورىس الاتىنى – ۋاقىت ەنشىسىندە.