ەكى جاستىڭ بىرىنە كەلمەگەن جاماعايىن و دۇنيەلىك بولىپ ەدى. استىڭ ۇستىندە وتىرمىز. ءبىر كەزدەرى زاۆفەرما, پارتورگ, ديرەكتور بولعان, ال بۇگىندە اقساقالدىق جاسقا جەتكەن كىسىلەرمەن داستارقانداس ەكەنبىز. تىزە بۇگىلىپ, قويىلعان اسقا قول سوزباستان بۇرىن مارقۇمعا قۇران باعىشتايدى عوي. الاقان جايعان كىسىلەر جالما-جان ماعان قارادى. «قۇران وقىپ جىبەرەسىڭ بە؟».
ەكى جاستىڭ بىرىنە كەلمەگەن جاماعايىن و دۇنيەلىك بولىپ ەدى. استىڭ ۇستىندە وتىرمىز. ءبىر كەزدەرى زاۆفەرما, پارتورگ, ديرەكتور بولعان, ال بۇگىندە اقساقالدىق جاسقا جەتكەن كىسىلەرمەن داستارقانداس ەكەنبىز. تىزە بۇگىلىپ, قويىلعان اسقا قول سوزباستان بۇرىن مارقۇمعا قۇران باعىشتايدى عوي. الاقان جايعان كىسىلەر جالما-جان ماعان قارادى. «قۇران وقىپ جىبەرەسىڭ بە؟».
«ءسىزدەردىڭ وقىعاندارىڭىز ابزال عوي», دەيمىز ءبىز. سويتسەك, ون قارالى اقساقالدىڭ بىرەۋى ءبىر ايات بىلمەيدى ەكەن. ءبىز پاقىردىڭ يەگىندە ساقالى بولعانعا ءدىندار ەكەن دەپ قالسا كەرەك. بىلەتىن ءسۇرەمىزدى قايىرۋعا وقتالا بەرگەندە, اۋىلدىڭ يمامى كەلىپ قالدى...
سودان شالدار اڭگىمەسىن باستادى.
– ەستىدىڭدەر مە, انا ءبىر بەلگىلى قىز پالەنشە دەگەن دوكەيگە ءتيىپ الىپتى عوي؟
– ول ءوزى ەكى بايدان قايتقان قىز ەمەس پە ەدى؟– دەدى ءبىرى.
– ول دوكەي شيەتتەي بالا-شاعاسىن تاستاپ, انانى العاندا جەتىسەم دەدى مە ەكەن؟ – دەپ قوستادى ەكىنشىسى.
– جاس قىزدىڭ قىزىعىن كورىپ جاتىر ەكەن عوي,– دەپ جىلتىر كوز شال اقسيا كۇلدى.
تۇرىپ كەتۋگە ىڭعايسىز. كەتپەيىن دەسەڭ, ەلگە اقىل ايتىپ, اكىم-قارا كەلگەندە ءسوز سويلەپ, باتا بەرىپ جۇرگەن شالداردىڭ مىنا اڭگىمەسى جانعا باتىپ بارادى. تاپ ءبىر ەكەۋىنىڭ نەكەسىن قيعان ادامداي سويلەگەندەرى ساناڭا سالماق سالادى. ءارى-بەرىدەن سوڭ, ول ەكەۋى شىن مانىندە ۇيلەنگەننەن وسى شالدارعا كەلىپ-كەتەر پايدا بار ما؟ ونىڭ وسەك ءسوز ەكەنىن ەسكەرمەي وتىرعاندارعا بۇلاي دەسەڭ, بالەگە قالارىڭ انىق-تىن. ءۇنسىز عانا وتىرا بەرۋگە تۋرا كەلدى.
ءبىر كەزدە اڭگىمە ساياساتقا اۋىستى. «اكىم كەتەدى دەپ جاتىر عوي». بۇل وتە قىزىق تاقىرىپ بولدى. كەشە عانا اۋىلدارىنا كەلگەندە الدىنان قۇراق ۇشىپ شىعىپ, شاپاندارىن جەلبەگەي عانا جامىلىپ, ەتەگىنە ءسۇرىنىپ جەتىپ, ابدەن ماقتاپ-ماداقتاعان ادامدار مىنا سوزدەن كەيىن نىلدەي بۇزىلدى. ونىڭ ۋاقىتشا عانا كەلگەنىن سول كەزدە بىلگەندەرىن, ەشتەڭە ىستەمەي كەتەتىنىن سەزگەندەرىن, جاي عانا ۋاقىتشا باسپالداق رەتىندە باعالاعانىن توپشىلاعاندارىن ورتاعا سالدى. اياماي ايتتى. ءولتىرىپ سوكتى. دىمىن قالدىرمادى.
ايتەۋىر, ۇلكەن اس جەلىنىپ, تاعى دا قۇران وقىلىپ بىتكەنشە شالداردىڭ اراسىنداعى اڭگىمە وسەكتەن اسپادى. ساقالسىز بەتتەرىن سيپادى دا, ىڭىرانىپ, ىرعالىپ شىعىپ كەتتى. مۇسىلماننىڭ باسى قوسىلعان جەردە شاريعات ايتىلىپ, سالاۋاتتى ءسوز سويلەنۋ مىندەت ەكەن. تالاي شالدار ودان ماقۇرىم. ونى قويشى, ەڭ بولماسا ەلدىڭ جاعدايى تۋرالى ءبىر ءسوز قوزعالعان جوق. حالىقتىڭ مۇقتاجى جايىنداعى اڭگىمەگە ماڭايلامادى دا. بار بولعانى, جانار-جاعارمايدىڭ قىمباتتاعانى ءسوز بولدى. ودان باسقا جاسالماي جاتقان جول, جەتپەي جاتقان سۋ, ورىلماي قالعان استىق, جايىلىمنىڭ تارلىعى سياقتى ەلدىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان ماسەلە ايتىلىپ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن اقىلداسۋدى ويلامادى دا. سەبەبى, ولاردا مۇنداي پروبلەما جوق. جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە بيلىكتە بولىپ, مەملەكەتتىڭ ءبىراز م ۇلىگىن وزدەرىنە الىپ قالعان ادامدار سول كەزدە-اق نارىققا بەيىمدەلىپ, جاعدايلارىن جاساۋعا كوشكەن. بۇگىندە ءبىر-ءبىر بيزنەستەرىن بالالارى جۇرگىزىپ وتىر. سوسىن حالىقتىڭ جاعدايىن قايتسىن؟!
تىم قۇرىعاندا مارقۇم تۋرالى دا ايتپادى. «ارتىندا قالعان بالا-شاعاسى ەرتەڭ قالاي جەتىلەر ەكەن؟» دەگەن سۇراق ەشقايسىسىن مازالامادى.
اباي ساقتاندىرعان بەس ءىس ويعا ورالدى وسى كەزدە. «وتىرىك, وسەك, ماقتانشاق, ەرىنشەك, بەكەر مال شاشپاق» دەمەپ پە ەدى؟! قايران قارا شال باياعىدا ايتقان سوزدەن ءالى ارىلا الماي كەلە جاتىر ەكەنبىز عوي. اكىم كەلگەندە ماقتادى ما؟ ماقتادى. بىراق وتىرىك ماقتاۋ بولدى. ايتىپ وتىرعان وسەكتەرى مىناۋ. ماقتانشاقتىقتارى اناۋ. «باياعىدا تۇگەنشە حاتشى كەزدە, مەن مىنانداي قىزمەتتە وتىرعاندا» دەپ باستالادى. ەلدىك ىسكە كەلگەندە ءىس-ارەكەت تۇگىلى, سوزبەن دە بولىسا الماي جاتقان ەرىنشەكتىكتەرى بار. تەك بەكەر مال شاشپايدى. ويتكەنى, ساراڭدىقتارى باسىم.
باياعىنىڭ قارتتارى ەسكە تۇسەدى. سوعىس كورگەن. تىڭ يگەرگەن. قۋعىندالعان. باي-قۇلاقتىڭ بالاسى دەپ ايدالعان. سوندا دا ساعى سىنباعان. بالا بولساق تا, سولاردىڭ وتىز ەكى ءتىسىنىڭ اراسىنان ارتىق ءسوز شىققانىن ەستىمەپپىز. ءتىپتى, بالانىڭ كوزىنشە ەرسى قالجىڭ دا ايتپايتىن. بۇگىنگى شالداردىڭ سيقى مىناۋ. بەت سيپاپ, بيپازداپ شاي ءىشىپ, تاماق جەپ, توسەكتىڭ اينالاسىنداعى وسەكتى ايتقاندارىنا ءماز. جەتكەن جەرىمىز وسى بولسا, جەتىسكەن ەكەنبىز...
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.