مۇقاعالي ولەڭدەرىن وقىپ وتىرعاندا ەرىكسىز اقىننىڭ ءوز داۋىسىمەن, ينتوناتسياسى – ەكپىنىمەن, ءتىپتى پاۋزالارىمەن وقي جونەلەتىنىمىزدى بايقاماي قالاتىنىمىز نەسى ەكەن؟ ءبىز, البەتتە اقىننىڭ ءتىرى داۋىسىن ەستىگەن جوقپىز. ول داۋىلداتىپ جىرلارىن وقىپ تۇرعاندا جانىندا بولعان جوقپىز. ال كوزىن كورگەن اعالارىمىز «قىرانداي ساڭقىلداپ» وقيتىن دەگەندە ءتىپتى ەلتي تۇسەمىز.
قۇداي-اۋ دەيمىن, تەحنيكانىڭ جارىق جىلدامدىعىمەن دامىعان جيىرماسىنشى عاسىردىڭ بەلورتاسىنان بەرى قاراي دا ءومىر ءسۇرىپ, ونەر تۋدىرعان اقىن-جازۋشىلاردىڭ كوبىنىڭ تاسپاعا جازىلعان بەينەسى, راديوعا باسىلعان ءۇنى نەگە كوپ ساقتالمادى ەكەن. ءتىپتى وتكەن عاسىردىڭ ارعى جاعىنداعى تولستويدىڭ «اننا كارەنينادان» ءۇزىندى وقيتىن قوڭىر, تۇنىق داۋسى مەن ەسەنيننىڭ جارىقشاقتانعان, بوزبالالىق ىرعاقپەن جۇرەكتى جۇلقىپ «گوۆوريات, چتو يا سكورو ستانۋ, زنامەنيتىي رۋسسكي پوەت» دەپ تۇرعانىن تىڭدايمىز. سول داۋىستان لەۆ اقساقالدىڭ دۇنيەنى دارگەيىنە لايىق كورمەس دانىشپاندىعى مەن جاس سەرگەيدىڭ ۋاقىت وزەگىن كوكتەي وتەتىن ومىرقۇمار بولمىسىن اڭدايمىز.
باقىت دەگەن ساتتەردەن تۇرادى دەيدى عوي, ساتتەردەن تۇرسا, سول ءساتتىڭ ءبىرى – مۇقاعالي مەن تولەگەننىڭ تاسپاعا تۇسكەن داۋىسىن ەستىگەن شاق بولار. ماقاتاەۆتىڭ كىتابىن سول تۇسقا دەيىن ءوز داۋىسىممەن, وزگەلەر ايتقان ەستەلىكتەر داۋىسىمەن وقىدىم. قۇنىعا, قۇمىعا وقىدىم. ونىڭ ولەڭدەرى, كۇندەلىگىندەگى جازبالار, ول جايلى جازىلعان جانە جازىلمايتىن, تەك ادەبي ورتادا عانا ايتىلاتىن ەستەلىكتەر, ءوز ىشىمدە جاساپ العان اقىن وبرازى, ءبارى-ءبارى قوسىلعاندا مەنىڭ داۋسىمداعى مۇقاعالي – ءومىر اشىندىرعان, قوعام قارايتقان, ادامدار ىزالاندىرعان, ساتقىندىق پەن وپاسىزدىق, كورەالماۋشىلىق پەن كوپە-كورنەۋ بايقاماۋشىلىق, تۇسىنبەستىك پەن مويىنداماۋشىلىق, نەمكەتتىلىك پەن جانى اشىماستىق, قىزعانىش پەن جالعانشىلىق جاسىتقان, كۇيدىرگەن, جانىن اۋىرتقان, باسىن قاڭعىرتقان شەرلى, قاسىرەتتى, نازالى اقىننىڭ ازالى, اشىنعان داۋىسى ەدى. نالالى اقىننىڭ نايزاعايداي شارق ەتە تۇسكەن ءۇنى كەلەتىن قۇلاققا. ال سۋرەتتەرىنە قاراساڭ, ماڭعاز, مومىن, جايماشۋاق جان. ءبىر كۇنى مۇقاعاليدىڭ ءوز داۋسىن ەستىدىم:
«قارلىعاشىم, كەلدىڭ بە,
قارشىعادان ساۋمىسىڭ؟
امان-ەسەن جەتتىڭ بە, ايىر
قۇيرىق ناۋ-قۇسىم؟
ورالدىڭ با تاعى دا ءوزىڭ
وسكەن ۇياعا,
ورالدىڭ با, سۇيىكتىم, ەكەۋىڭ
دە بارمىسىڭ؟»...
و, قۇدىرەت! نەتكەن مەيىرىمدى, جۇمساق, قوڭىر داۋىس! نەتكەن سونشا تانىس, سونشا باۋىر داۋىس! الدىڭعىلار ايتقان ايقاي قايدا؟ كوكتى ءتىلىپ تۇسەردەي كەكتى ءۇن قايدا؟ ءبارىن جەك كورگەن, بارىنە وكپەلى جاننىڭ وكسىكتى داۋىسى قايدا؟
مۇقاعالي جايلى جاساپ العان بۇكىل دۇنيەم ءبىر-اق ساتتە تاس-تالقان بولدى. تاۋدان قۇلاپ اققان كوكتەم وزەندەرىنىڭ لايلانىپ, قىستىڭ جۇرتىن شايىپ ءوتىپ, كولگە بارىپ قۇيىپ, ازدان كەيىن تۇپ-تۇنىق بوپ مولدىرەپ جاتاتىنى بار عوي. بۇكىل قايعىسى مەن قاسىرەتىن, ازابى مەن دەرتىن جۇتىپ قويىپ, سونشا قاتىگەز جىلداردان سونداي مەيىرىمدى جىرلار تۋدىرعان اقىن جانى, اقىن جۇرەگى نەتكەن ۇلكەن ەدى!
ولەڭدەر مۇقاعاليدىڭ ءوز داۋسىمەن باسقاشا وقىلا باستادى. ءتىپتى كۇندەلىگىندەگى ىزالى جازبالاردىڭ ءوزىنىڭ توڭى ءجىبي باستادى. كوز الدىما ك ۇلىمسىرەگەن, بارىنەن بيىك تۇرعان, ءبارىن كەشىرگەن, الىپ جۇرەكتى اقىننىڭ بەينەسى كەلدى.
داۋىس دەگەنىمىز دىبىستاۋ مۇشەلەرى شىعاراتىن ءۇن, يمپۋلستارعا بايلانىستى پايدا بولاتىن دىبىس تەربەلىستەرى عانا ەمەس, داۋىس دەگەن – مىنەز, بولمىس, ادامنىڭ ءوزى ەكەن. داۋىس – ستيل. اقىن داۋىسى, ۇلت داۋىسى, زامانا داۋىسى, ءداۋىر داۋىسى دەگەن سول ەكەن عوي.
مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ داۋىسى جىل سايىن جاڭعىرىپ, الىپ تاۋلاردان اسقاق ەستىلىپ, بۇكىل قازاق بايتاعىنا تاراپ جاتادى. جىل سايىن اقپانداتقان بوراندا اقىننىڭ جۇمساق, جىلى داۋىسىن ەستيمىز. سول داۋىس – ولەڭ داۋىسى, ءومىر داۋىسى.
ارىز جازىپ كەتەيىن
بۇگىن مەنىڭ تۋعان كۇنىم,
وي, بالە-اي!
مىنا ادامدار نەگە جاتىر تويلاماي؟!
بانكەت جاساپ بەرەر ەدىم ءوزىم-اق,
ءتاڭىردىڭ ءبىر جارىتپاي-اق قويعانى-اي.
مىنا دۇنيە نەگە جاتىر ۇندەمەي؟!
الاۋلاتىپ تويدىڭ شوعىن ۇرلەمەي.
قۇشاق-قۇشاق گۇل شوقتارىن لاقتىرىپ,
«مىناۋ – شاپان,
مىناۋ – اتىڭ, ءمىن» دەمەي.
مىنا جۇرتقا جاقپادى ما الدەنەم؟!
بەكەر ءومىر سۇرگەنمىن بە, الدە مەن؟
حالقىم,
سەنىڭ قاسيەتىڭدى بىلەم دەپ,
بوسقا ءومىرىم ءوتتى مە ەكەن اۋرەمەن؟!
ايتامىن دەپ قۋانىشىڭ, مۇڭىڭدى,
باسقا ارناعا بۇردىم با الدە جىرىمدى؟!
مەن, ءبارىبىر, وزىڭمەنەن ءبىر بولام,
وزەگىنە تەپسەڭ-داعى ۇلىڭدى.
…تويلانباسا تويلانباسىن,
He ەتەيىن.
توي كورمەي-اق, سىي كورمەي-اق وتەيىن.
قالامىمدى بەرشى ماعان, بايبىشە,
بولاشاققا ارىز جازىپ كەتەيىن…
مۇقاعالي ماقاتاەۆ
اقىن كەتىپ بارادى كوشەمەنەن
اقىن كەتىپ بارادى كوشەمەنەن,
ەكپىنىنەن ءبىر داۋىل ەسەدى ەرەن...
جانارىندا نايزاعاي سەمسەر سىلتەپ,
كەۋدەسىندە قارا بۇلت كوشەدى ولەڭ!
ءجون-جوسىقسىز دوستارى داتتادى ما,
ءجون-جوسىقسىز دۇشپانى ماقتادى ما,
الدە جاردىڭ قىلىعى جاقپادى دا –
باس ساۋعالاپ بارار جەر تاپپادى ما ؟
بىرەۋلەردىڭ بەتكە ايتىپ ارامدىعىن,
بىرەۋلەردىڭ بەتكە ايتىپ ساراڭدىعىن,
قىزۋىنا كوڭىلدىڭ زارىقتى دا –
قىزىعىنان ءومىردىڭ جالىقتى ما؟...
شابىت – تۇما اشىلماي استاناسىز,
تارىقتى ما كۇن كەشىپ باسپاناسىز؟!.
ۇلىلارشا... ۇمىتىپ ءوز وشاعىن...
ويلاعاندا حالقىنىڭ بولاشاعىن –
قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن قازاقتاردى
كورىپ, بالكىم, ول ىشتەي ازاپتاندى!؟
ال ماڭگۇرتتەر دەپ وسى ويىڭ قالاي –
مىقتىلىعىن قويدى ما مويىنداماي.
اقىن كەتىپ بارادى كوشەمەنەن,
ەكپىنىنەن ءبىر داۋىل ەسەدى ەرەن...
جانارىندا نايزاعاي سەمسەر سىلتەپ,
كەۋدەسىندە قارا بۇلت كوشەدى ولەڭ!
اعا, تۇگىل, تىڭداماي بالا دا اقىل,
ورناعانداي باسىنا زامان اقىر...
قايران اقىن بەزىنىپ بۇگىنىنەن –
بولاشاققا ادىمداپ بارا جاتىر!..
جاراسقان ابدىراشەۆ