تال كەسۋ وڭاي, قالپىنا كەلتىرۋ قيىن

45 تاۋلىك قاماۋعا الىنادى

كوميتەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وسىعان دەيىن قولدانىلىپ كەلە جات­قان زاڭ تىم ءالسىز بولعاندىقتان تابي­عات قاسكويلەرى جاۋاپكەرشىلىكتەن وڭاي قۇتىلىپ كەتەتىن. بۇل رەتتە ەكو­لو­گيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن قىل­مىس­تىق جانە اكىمشىلىك كودەكستەرگە وزگە­رىستەر ەنگىزىلىپ, ەندى جاسىل جەلەكتى زاڭ­سىز كەسەتىندەر قاتاڭ جازالاناتىن بولدى.

«بۇعان دەيىن «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن وسىمدىككە زيان كەلتىرگەندەرگە 4 اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىنعان ەدى. قازىر كەز كەلگەن ازامات سيرەك كەز­دەسە­تىن اعاشتارعا زيان كەلتىرسە, وعان 500 اەك-كە دەيىن, ال جويعان جاعداي­دا 1000 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل قاراس­تى­رىلعان», دەدى ا.قايناربەكوۆ.

اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە دە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, سوعان سايكەس, مەملەكەتتىك ورمان قورى اۋماعىندا اعاشتى زاڭسىز وتاعاندار كەلتىرگەن شىعىن مولشەرى 100 اەك-ءتى قۇراسا, وندا 1000 اەك-كە دەيىن ايىپ­پۇل سالىنۋى مۇمكىن. ەگەر دە ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا وسە­تىن اعاشتاردىڭ كەسىلگەنى تىركەلسە, زاڭ­سىز وتالعان اعاشتى تاركىلەۋمەن قا­تار 500 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالۋ قا­راستىرىلىپ وتىر.

«الايدا شىعىن كولەمى 100 اەك-تەن اسىپ كەتسە, وندا قىلمىستىق كودەكستىڭ نورمالارى قولدانىلاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل جاعدايدا زاڭدى بۇزعان تۇلعالار 45 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الىنۋى مۇمكىن», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

قالالىق, وڭىرلىك ەلدى مەكەندەر اۋما­عىندا اعاشتاردى زاڭسىز كەسۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە كىرەتىنى بەلگىلى. ايتسە دە سالالىق ۆەدومستۆو تۇتاستاي رەسپۋبليكا كولەمىندەگى وسىمدىكتەردى ساقتاۋ مەن قورعاۋعا جاۋاپتى ورگان رەتىندە اعاشتار مەن تالداردى زاڭسىز كەسۋ, جويۋ, سول سەكىلدى تابيعاتقا شىعىن كەلتىرۋگە بايلانىس­تى جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ تۋرالى بازالىق مولشەرلەمەگە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە باستاما كوتەرگەنىن ايتا كەتكەن ورىندى.

قانداي جاعدايدا اعاشتى كەسۋگە رۇقسات؟

ا.قايناربەكوۆ اعاشتاردى جوسپارلى تۇردە كەسۋگە رۇقسات بەرەتىن جاع­دايلار بولاتىنىن جاسىرمايدى. بىراق بۇل ءۇشىن ارنايى رۇقسات قاجەت.

ء«ار وڭىردە ورمان يەلەنۋشىلەرى بولادى. اتاپ ايتقاندا, ونىڭ قاتارىنا اكىمدىكتەرگە قاراستى ورمان مەكەمەلەرى, ۇلتتىق پاركتەر, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار كىرەدى. ولار كەسىلۋى ءتيىس اعاشتىڭ كولەمىن انىقتايدى. ونىڭ ساناتىنا قۋراعان تالدار نەمەسە جاس وسكىندەر, سونداي-اق ورتەنگەن اعاشتار جاتادى. مۇنداي اعاشتار ورمان اۋرۋلارىن تۋدىرىپ, جاس تال-تەرەكتەرگە قاۋىپ توندىرەتىندىكتەن ونى ۋاقتىلى الىپ تاستاعان ابزال. بۇعان قوسا ورمانداردىڭ ءىشى تۇرمىستىق قالدىققا تولى. بۇل ءورتتى ءسوندىرۋدى قيىنداتىپ قانا قويماي ونىڭ ۇلعايۋىنا اكەلىپ, ءورت ءسوندىرۋ كولىكتەرىنىڭ وتۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى», دەدى كوميتەت توراعاسى.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ورمان يەلەنۋشىلەرى ءوز دە­رەك­تەرىن وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ­ينسپەكتسياسىنا ۇسىنادى. وسىدان كە­يىن ەكولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزى­لىپ, كو­ميتەت بۇل اعاشتاردى كەسۋگە رۇق­سات بەرەدى.

«مىسالى, اعاشتى كەسۋگە بايلا­نىستى ءبىر رەتتىك كولەمىنە رۇقسات بەرىل­سە, ءىس جۇزىندە بەلگىلەنگەن كولەمدى تىم اسىرا ورىندايتىن جاعدايلار كەزدەسە­دى. بۇل زاڭسىز اعاش كەسۋ دەرەكتەرىنە دە قاتىستى. بەلگىلەنگەن ءليميتتىڭ ورىندالۋ بارىسىن باقىلاۋدا عارىشتىق مونيتورينگتىڭ سەپتىگى مول. اي سايىن كورسەتكىشتەردى «قازاقستان عارىش ساپارى» كومپانياسىمەن سالىستىرىپ وتىرامىز. ەگەر دە زاڭبۇزۋشىلىق باي­قالسا, وندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن جۇمىس ىستەپ, زالالدى انىقتايمىز», دەدى ا.قايناربەكوۆ.

ورمان قورى 5%-عا ۇلعايتىلادى

قازىر قازاقستان اۋماعىنىڭ ورمانمەن قامتىلۋ دەڭگەيى – 4,8%. 2030 جىلعا قاراي ونىڭ كولەمىن 5%-عا ۇلعايتۋ مەجەسى قويىلىپ وتىر.

«اتالعان كورسەتكىشكە قول جەتكىزۋ ءسال قالعانداي كورىنۋى مۇمكىن. دەسە دە ەلىمىزدىڭ تەرريتورياسىنىڭ اۋقىمدى­لىعىن ەسەپكە الساق, بۇل ۇلكەن جۇمىستى تالاپ ەتەتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدە 2 ملرد اعاش وتىرعىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسى بۇل مىندەتتى ورىنداۋعا وڭ ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. بۇگىندە ورماندى القاپتى مولىقتىرۋ مەن ونى ۇلعايتۋعا قاتىستى كەشەندى جوسپار ازىرلەنىپ, ءار ءوڭىر ءوز كورسەتكىشتەرىن ۇسىندى. ءبىز­دىڭ مينيسترلىك جانىنان جۇمىس توبى قۇرىلىپ, وبلىستاردىڭ بۇل باعىت­تاعى جوسپارلارى زەردەلەنەتىن بولادى. سودان كەيىن ۇكىمەتتىڭ قاراۋىنا جى­بە­رىلەدى», دەدى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ توراعاسى.

كوميتەت باسشىسى بۇل جۇيەلى ءارى تياناقتى جۇمىستى قاجەت ەتەتىنىن ايتادى. ويتكەنى كوشەتتەردى وتىرعىزىپ, وسىرمەستەن بۇرىن ورمان داقىلدارى قورىنا كەشەندى تالداۋ جۇرگىزىلەدى. سول سەكىلدى وتىرعىزىلاتىن اعاشتىڭ كولەمى مەن قاجەتتى تەحنيكانىڭ سانى انىقتالىپ, توپىراقتىڭ قۇنارلىعىنا, ورمان تۇقىمى بازاسىنىڭ نىساندارىنا جانە تۇقىم قورىنا تالداۋ جاساۋ كوزدەلۋدە.

«تۇتاستاي العاندا, جىل سايىن 60 مىڭ گەكتار القاپقا ورمان ءوسىرۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزەمىز. العا قويىلعان مىن­دەتتەردى ەسكەرىپ, ونىڭ كولەمى ۇلعاي­تىلماق», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

جۋىردا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاسىل قازاقستان» جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىرىپ, ەلىمىزدە اۋقىمدى كوگالداندىرۋ­دى جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتقان ەدى. ا.قايناربەكوۆ بۇل باستاما تا­بيعي-كليماتتىق كونيۋنكتۋراعا مۋل­تيپليكاتيۆتى اسەر بەرەدى دەگەن سە­نىمدە. سونىمەن قوسا ونىڭ ايتۋىنشا, ەكو­لوگيالىق مادەنيەتتىڭ تومەندىگى دە تا­بيعاتقا ايتارلىقتاي زيانىن تيگىزىپ كە­لەدى. تاربيە تال بەسىكتەن باستالاتىنىن ەسكەرسەك, بۇل باعىتتا اعارتۋشىلىق جۇمىستى كۇشەيتۋگە باسىمدىق بەرۋ قاجەت دەپ ويىن قورىتىندىلادى قۇ­زىرلى ورگاننىڭ باسشىسى.