بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ – حالىقارالىق ۇجىمدىق مىندەت

ەندى بۇل ارەكەتتەن قازاقستاندىق اسكەريلەر دە سىرت قالمايدى

كەشە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى بولىپ, كۇن تارتىبىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زي­دەن­تى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇش­تە­رىنىڭ وفيتسەرلەرىن بۇۇ-نىڭ ميسسيالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن باقىلاۋشىلار رەتىندە جىبەرۋ تۋرالى ۇسىنىسى قارالدى.

 ەندى بۇل ارەكەتتەن قازاقستاندىق اسكەريلەر دە سىرت قالمايدى

كەشە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى بولىپ, كۇن تارتىبىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زي­دەن­تى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇش­تە­رىنىڭ وفيتسەرلەرىن بۇۇ-نىڭ ميسسيالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن باقىلاۋشىلار رەتىندە جىبەرۋ تۋرالى ۇسىنىسى قارالدى.

وتىرىسقا قوس پالاتا دەپۋتاتتارىنان وزگە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعالارى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, پرەزيدەنت اكىمشى­لى­گىنىڭ, پرەمەر-مينيستر كەڭسە­سىنىڭ, پارلامەنت اپپاراتتارىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

كونستيتۋتسياعا سايكەس پار­لامەنت پالاتالارىنىڭ ءبىر­لەس­كەن وتىرىسىندا ەلباسى – قارۋ­لى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس­ قولباسشىسىنىڭ ۇسىنىسى بو­يىنشا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن پايدالانۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى.

وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوعارىدا اتالعان ۇسىنىسىن دەپۋتاتتارعا قور­عانىس ءمينيسترى ادىلبەك جاق­سىبەكوۆ جەتكىزدى. پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىسىندا سوڭعى جىلدارى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ دۇنيەجۇزىنىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندەگى قارۋلى جانجالداردى بەيبىت رەتتەۋگە جاردەمدەسۋگە باعىتتالعان بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارى دەڭگەيىندەگى كۇش-جىگەرى ەلەۋلى ارتا تۇسكەندىگى ايتىلعان.

ستاتيستيكادا 1992 جىلدان بەرى الەمدە مەملەكەتارالىق جانجالدار سانى 40 پايىزعا قىسقارعان, دەپ كورسەتىلىپتى ەلباسىنىڭ ۇسىنىس حاتىندا. بۇل كوپ جاعدايدا بۇۇ بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋمەن بايلانىستى. بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ حالىقارالىق ۇجىمدىق مىندەت بولىپ تابىلعاندىقتان, بۇۇ جارعىسىنا سايكەس, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ ءۇشىن اسكەري كونتينگەنتتەر بولۋگە كەلىسكەن. بۇل رەتتە, ءوزىنىڭ اسكەري كونتينگەنتتەرىن بولەتىن ەلدەر اسكەريلەردى دايارلاۋ پروتسەسىنە بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلەتىن قازىرگى جاعدايداعى ءىس-قيمىلدار جۇرگىزۋدىڭ پراكتيكالىق تاجىريبەسىن جيناقتايدى.

بۇدان باسقا, ۇسىنىس ماتىنىندە بۇۇ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەردى ورىنداۋعا ءىس جۇزىندە قوسقان ۇلەسى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان جوعارى باعالانىپ, ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى مۇددەلەرىن ىلگەرىلەتۋدە, سونداي-اق, اسكەري-تەحنيكالىق سالادا جانە كادرلار دايارلاۋدا سالماقتى سەبەپ رەتىندە قىزمەت ەتەتىنى اتاپ وتىلگەن. بۇۇ بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىنا قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشىلەرىمىزدى جىبەرۋ بۇۇ-نىڭ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ جونىندەگى بۇۇ باس ورگانى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە جانە بۇۇ باس اسسامبلەياسى 71-سەسسياسىنا توراعالىعىنا سايلانۋدا قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىن ىلگەرىلەتۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى. ءسوز رەتى كەلگەندە مينيستر: «بۇل قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى دامۋىنداعى ماڭىزدى قادام – ءبىزدىڭ وفيتسەرلەرىمىز بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسۋ بويىنشا قۇندى تاجىريبە جيناقتاپ, حالىقارالىق ورتادا جۇمىس ىستەۋگە ماشىقتانادى», دەگەندى ايتتى.

سونداي-اق, وسى باعىتتاعى قىز­مەتتىڭ ماڭىزدىلىعى مەملەكەتتىڭ الەمدىك قوعامداستىقتاعى بەدەلىن نىعايتۋدىڭ وزەكتى بولۋىمەن ايقىندالادى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرشىلىك قىز­مەتىنىڭ ءرولى ايتارلىقتاي: بۇۇ مالىمەتتەرى بويىنشا, سوڭعى 20 جىل ىشىندە الەمدەگى مەملەكەتارالىق قاقتىعىستار سانى ءىس جۇزىندە جارتىلاي كەمىگەن, بۇل ايتارلىقتاي دارەجەدە بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنىڭ جۇرگىزىلۋىنە بايلانىستى. تمد ەلدەرىن قوسا العاندا, كوپتەگەن مەملەكەتتەر بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىنە بەلسەندى تۇردە قاتىسۋدا. ەلىمىزدىڭ دە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جونىندەگى وپەراتسيالارعا قاتىسۋ تاجىريبەسى بار. ول – يراكتاعى ميسسيا. بۇۇ بىتىمگەرشىلىك وپەراتسياسى بولماسا دا ول قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سانكتسياسىمەن جۇزەگە اسىرىلعانى بەلگىلى.

ۇسىنىسقا سايكەس, باقىلاۋ­شى­لار رەتىندە 5 اسكەري قىزمەتشىدەن گايتي, باتىس ساحارا, كوت,د يۆۋار جانە ليبەرياداعى بۇۇ ميسسيالارىنا جىبەرۋ كوزدەلگەن. بۇل ميسسيالار سىرتقى ساياسي ماقساتتارعا سۇيەنىپ, سونداي-اق, قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ تاڭدالعان. ءمينيستردىڭ سەندىرۋىنشە, باقىلاۋشىلار قاقتىعىستارعا قاتىسپايدى, بەيتاراپتىق ۇستانىمىن ساقتاپ, ەشبىر تاراپتى جاقتامايدى. ولار ميسسياعا قارۋسىز جىبەرىلەدى, ويتكەنى, ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى احۋالدى تالداپ, بۇۇ-عا بايانداۋ بولىپ تابىلادى.

وتىرىستا مينيسترگە سۇ­راقتار قويىلار الدىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ج.جاراسوۆ پەن ن.ءابدىروۆ جانە سەناتورلار ا.ساۆچەنكو مەن ب.شەلپەكوۆ پرەزيدەنت ۇسىنىسىن قول­دايتىندىقتارىن ايتىپ, ارىپتەستەرىن دە وسىعان شاقىردى. جالپى, ءمينيستردىڭ جاۋابىنان بەلگىلى بولعانداي, قازاقستان بولاشاقتا بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىن اتقارۋعا ءبىر روتادان تۇراتىن اسكەري كونتينگەنت جىبەرۋى مۇمكىن. الايدا, بۇل ماسەلە جان-جاقتى كەلىسىلەتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىنا 120 مەملەكەت تارتىلسا, ءوز اسكەري كونتينگەنتتەرىن جىبەرگەندەر قاتارىندا ليتۆا, لاتۆيا, موڭعوليا, مالايزيا سياقتى شاعىن ەلدەردىڭ دە بارلىعى اتاپ ءوتىلدى.

وسىلايشا دەپۋتاتتار پارلا­مەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ وفيتسەرلەرىن بۇۇ-نىڭ ميسسيالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن باقىلاۋشىلار رەتىندە جىبەرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ءبىراۋىزدان قولدادى.

اسقار تۇراپباي ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان».