ادەتتە, الماتى وبلىسىنداعى تۋريزمنىڭ دامۋى تۋرالى ايتقاندا ءتىل ۇشىنا الاكول جاعالاۋى الدىمەن ورالادى عوي. ارينە, بۇل زاڭدىلىق. ويتكەنى, كول جاعالاۋىنداعى دەمالىس ماۋسىمىنىڭ قىزعان شاعىندا بۇل ولكەنىڭ اتى الەمگە تارالادى. الايدا, تۋريستەر قاتارى سيرەمەيتىن تابيعاتى ەرەكشە اۋماقتار ءوڭىردىڭ باسقا اۋدانىندا جەتكىلىكتى ەكەن.
ماسەلەن, ۇيعىر اۋدانىنداعى دەمالىس ورىندارىنا كەلۋشىلەردىڭ سانى جىلدان جىلعا ءوسىپ, ناعىز دەمالىس ايماعىنا اينالىپ كەلە جاتىر.بىلتىر قارادالا جازىعىنداعى تابيعي ەسكەرتكىشتەر مەن ىستىق سۋ كوزدەرىنە كەلگەن ساياحاتشىلار سانى 62 500 ادامعا جەتكەن ەكەن. ناتيجەسىندە, قىزمەت كورسەتۋدەن تۇسكەن تابىس كولەمى 310 500 000 تەڭگەگە جەتىپتى. الاقانداي اۋدان ءۇشىن بۇل از ولجا ەمەس. ال اۋماقتىڭ ءتۋريزمدى دامتىتىپ, تابىستى ارتتىرۋى مۇمكىندىگى بار. سونىڭ ءبىرى رەتىندە اۋدان اۋماعىنداعى گەوتەرمال سۋ كوزدەرىنىڭ تارتىمدىلىعىن ايتۋعا بولادى. جەر استىنان شىعاتىن ىستىق سۋدىڭ ەمدىك قاسيەتى جوعارى ەكەنى علىمي نەگىزدە دالەلدەنگەن. ونىڭ شيپاسى سۋ قۇرامىنىڭ مينەرالداردى قوسپالارعا باي بولۋىندا بولسا كەرەك. ال اۋدان ءۇشىن وسى جەر استى سۋى جىل ون ەكى اي بويىنا جۇمىس ورىنىن اشىپ, وڭىرلىك ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ دا جاڭا مۇمكىندىگى ەكەنى انىق. ويتكەنى, بۇل جەردەگى جۇمىس, ياعني دەمالىس ماۋسىمى قوڭىر كۇزدەن باستالىپ, كۇن قاتتى ىسيتىن جاز ايلارىنا دەيىن قىزادى ەكەن. شىققانشا شومىلۋعا بولادى. سوندىقتان شىعار, مۇندا كەلۋشىلەر لەگى جىل سايىن ارتىپ وتىر.
- تابيعاتتىڭ بۇل سىيى – اۋدانىمىزدىڭ باعىنا بىتكەن ىرىس قوي. ونىڭ ۇستىنە مەديتسينادا گەوتەرمالدى سۋدىڭ اعزاعا دا, بۇلشىق ەت پەن ءسىڭىردى قىزدىرۋعا دا پايداسى زور ەكەنى دالەلدەنگەن ەكەن. دەمەك, دەرتكە ءدارۋ, جانعا شيپا دەگەن ءسوز. ەكىنشى جاعىنان, تابىس كوزى. وسى وڭىرگە كەلىپ, ىستىق سۋدىڭ ىرىسىن كورىپ, تىنىققانداردىڭ باسىم بولىگى شەتەل اسىپ, قارجىنى سىرتقا شاشقانشا ءوز ەلىمىزدە دەمالىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن نىعايتقان الدەقايدا ارتىق ەكەنىن ايتادى. سونداي-اق مۇنداعى دەمالىس ورىندارى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ كەلەدى. جاقىندا اۋدان اكىمىنىڭ ەسەبىندە ولكەمىزدە تاعى دا بىرنەشە ءىرى قوناق ءۇي مەن دەمالىس ورىندارى قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ ايتىلدى. ياعني, ەلدىڭ جاعدايى بۇدان ءارى جاقسارا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىز, - دەيدى ۇيعىر اۋدانى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ توراعاسى نوعايبەك داۋرەنبەكوۆ.
ايتسا ايتقانداي, اۋداندا وسى تابيعي سۋ كوزدەرىنىڭ اينالاسىندا عانا ۇلكەندى-كىشىلى ءىسىن دامىتىپ, كەلۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان دەمالىس ورىندارىنىڭ سانى 53 نىسانعا جەتىپتى. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى تالابى كۇشەيگەن قازىرگى كەزەڭدە بيزنەستىڭ مۇنداي تۇرىنە قويىلاتىن تالاپتىڭ قاتال ەكەنى تۇسىنىكتى. دەمەك كۇن تارتىبىندە ءوڭىردىڭ نەگىزگى تۋريستىك تارتىمدىلىعىنا اينالعان ىستىق سۋ كوزدەرىن پايدالانۋ ارقىلى تابىس تاۋىپ, جۇمىس ورىنىن كوبەيتىپ قانا قويماي, زاماناۋي تۋريستىك مادەنيەت پەن قىزمەت كووسەتۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇر. بۇعان قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەن ينفراقۇرلىمدى جاساۋ سياقتى نەگىزگى تالاپ جانە قوسىلادى. دىتتەپ كەلگەندە ۇيعىر اۋدانى اۋماعىنداعى گەوتەرمالدى سۋ قورىنىڭ ماڭىزى ءالى دە ارتىپ, الەم دەڭگەيىندەگى دەمالىس ورىندارىنىڭ قاتارىنا قوسىلاتى نكەزەڭ كەلە جاتقانداي. ارينە, وعان مەملەكەتتىڭ دە مۇددەلى بولىپ, ناقتى قولداۋ كورسەتۋى قاجەت-اق.
جالپى, اۋداندا ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ىستىق سۋ كوزدەرىنەن دە باسقا مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى. ماسەلەن, قارادالاعا تاباعى تيگەن ادامنىڭ جول بويىنداعى شارىن شاتقالى مەن ەرەن توعايعا سوقپاي كەتۋى سيرەك. ءارى بۇل ەكى تابيعي ورىن دا قالىپتاسقان تريستىك نىسان قاتىنا جاتادى. بۇل ىسپەن قازىر شارىن مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعات پاركى اينالىسۋدا. ۇلتتىق پارك قۇرامىنا شارىن شاتقالى, قامالدار مەن اڭعارلار, ۇلكەن بۇعىتى تاۋى جانە سارىتوعاي, ەرەن توعايى سياقتى تابيعي دەمالىس اۋماعى كىرەدى ەكەن. ارينە, مەكەمەنىڭ نەگىزگى مىندەتىنە تابيعي كەشەندەردى قورعاۋ, ساقتاۋ, زەرتتەۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ, عىلىمي جۇمىستاردى جۇرگىزۋ مەن قاتار ەكولوگيالىق اعارتۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن قورشاعان ورتا ءتۋريزمىن دامىتۋ دا كىرەدى. بۇگىندە پارك اۋماعىنا ارنايى كەلەتىن ادامدار ءۇشىن 4 تۋريستىك باعىت جاسالعان ەكەن. جالپى ۇزىندىعى 49 شاقىرىمعا سوزىلاتىن بۇل مارشرۋت بويىنشا شارىن شاتقالىن, سول ماڭداعى ەسكى بەيىتتەر مەن قورعانداردى, الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەر دۇنيەسى ساقتالعان ەرەن توعايدى كورىپ, ارالاپ شىعۋعا بولادى. كەلۋىشىلەر ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ دا جاقسارىپ, جىل سايىن ينفروقۇرلىم دامۋدا. قازىر بۇل تۋريستىك مارشرۋت بويىندا 3 قوناق ءۇي, بالار لاگەرى جانە اراسان كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. جاز ماۋسىمىندا 52 جولاۋشى تۇنەپ, دەمالاتىن كيىز ءۇي تىگىلەدى ەكەن. ۇيىمداستىرۋشىلار اۆتوتۇراق, كورىنىستى تاماشالاۋ الاڭى سياقتى قاجەتتى دۇنيەلەردى سالىپ, ىڭعايلى قىزمەت كورسەتۋگە بەيىمدەلۋدە.
ايتپاقشى, دۇنيەجۇزى بويىنشا ءدال وسى شارىن تەكتەس شاتقال سولتۇستىك امەريكادا عانا بار. سول سەبەپتەن الىپ دالاداعى تەرەڭ قۇزدى كورىپ, تاماشالاۋعا ەل ىشىنەن بولەك, شەتەلدەن دە ادامدار لەگى ءجيى كەلەدى. ال ەرەن توعايى تۋرالى اڭگىمە تىپتەن بولەك. دەرەكتەر بۇل ەرەن توعايى سوناۋ نەوگەن كەزەڭىنەن ساقتالىپ قالعان تابيعات سىيى ەكەنىن ايتادى. تاڭعاجايىپ توعايدى كارتادان ىزدەگەندەر ىلە وزەنىنىڭ سول جاق سالاسى مەن شارىن وزەنىنىڭ ورتاڭعى اعىسىنىڭ تۇسىنان, سارىتوعاي اۋىلىنىڭ ماڭىنان تاۋىپ, كورە الادى. تەك, بۇل كەرمەتتى كوزبەن كورۋ كەرەك. ەرەن توعاي قازاقستانداعى وسىمدىكتەر دۇنيەسىندە وتە سيرەك كەزدەسەتىن, رەليكتى اعاش ءتۇرىنىڭ شوعىرلانۋمەن ەرەكشەلەنەدى. مۇندا ونداي اعاشتىڭ ءۇش ءتۇرى: ىلە جيدەسى, ىلە بورىقاراقاتى جانە شاعان ەرەنى وسەدى ەكەن. «شاعان ەرەنى – ءزايتۇن تۇقىمداسىنىڭ شاعان تۋىسىنا جاتاتىن, وتە ىلعال سۇيگىش اعاش. بۇل اعاشتار وزەن ارناسىنا جاقىن وسەدى, اۋماعى 5014 گەكتار جەردى الىپ جاتىر. ال سوعدى ەرەنى نەمەسە شاعانى – قازاقستاننان باسقا تەك امەريكا قۇرلىعىندا, نەۆادا شتاتىنداعى گراند شاتقالىندا وسەتىن, جويىلىپ بارا جاتقان, اسا ىجداعاتتىلىقپەن قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن اعاش ءتۇرى» دەيدى بۇل جايىندا عالامتورداعى تانىمدىق دەرەكتەر.