ءالىپبي تۇزۋدە اسا جاۋاپتى باستاپقى كەزەڭ بولسا, ەندىگى كەزەكتە نەگىزگى ورفوگرافيالىق ەرەجە ءتۇزۋ وسى كەزەڭنىڭ قيسىندى جالعاسى بولىپ تابىلاتىنى بەلگىلى. بۇل كەزەڭ ءارتۇرلى ورتولوگيالىق قۇرالدارى (ەملە ەرەجەلەرىنىڭ, ونوماستيكالىق اتاۋلاردىڭ انىقتاعىشتارى, ت.ب.) جانە ورتولوگيالىق لەكسيكوگرافيا ءتۇزۋدىڭ (ورفوگرافيالىق جانە ورفوەپيالىق سوزدىكتەر قۇراستىرۋدىڭ) باستاماسى بولىپ سانالادى.
قازاق ورفوگرافياسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى – لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى قازاق ءالىپبيى بويىنشا دۇرىس جازۋدى كورسەتەتىن قۇقىقتىق كۇشى بار قۇجات. سونىمەن قاتار لاتىن نەگىزدى جاڭا ءالىپبي بويىنشا قازاق ءتىلىنىڭ ورفوگرافيالىق نورمالارىن تۇراقتاندىراتىن جاڭا ءالىپبي بويىنشا دۇرىس جازۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىراتىن باستى ءنورماتيۆتى قاعيدالار بولىپ سانالادى. ەملە ەرەجەلەرىنىڭ نەگىزىندە ورفوگرافيالىق, ورفوەپيالىق سوزدىكتەر, انىقتاعىشتار وسى ەرەجەلەرگە سايكەس قۇراستىرىلماق. ۇلتتىق جازۋ-سىزۋدىڭ ەملە ەرەجەلەرىن جاساۋدا الدىمەن ەسكەرىلەتىن زاڭدىلىقتار مەن ەرەكشەلىكتەر نەگىزگە الىندى. ولار: ءتىلدىڭ جالعامالى (اگليۋتيناتسيا) زاڭدىلىعى; ءتىلدىڭ ىقشامدالۋ زاڭدىلىعى; ءتىل دىبىستارىنىڭ ۇندەستىگى (داۋىستىلاردىڭ داۋىسسىزدارمەن ۇندەستىگى) جانە داۋىسسىزداردىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىمدىلىك زاڭى. وسى ايتىلعان زاڭدىلىقتار مەن ەرەكشەلىكتەر اياسىندا جازبا ءتىلدىڭ جاڭا ەرەجەسىنىڭ نۇسقاسى جاسالدى. ەرەجەدە لاتىن نەگىزدى ءالىپبي بويىنشا قازاق ءتىلى دىبىستارىنىڭ رەپرەزەتانتتارى بولىپ تابىلاتىن ارىپتەردىڭ ۇندەستىكپەن, ۇيلەستىكپەن جازىلۋ نورماسى كورسەتىلدى; سوزدەردى بىرىڭعاي جۋان نەمەسە جىڭىشكە جازۋ, سوعان سايكەس قوسىمشالاردىڭ جۋان نەمەسە جىڭىشكە جازۋ ۇلگىسى بەرىلدى; قوسار دىبىستاردىڭ ء(ۇۋ/ۇۋ, ءىي/ىي) دارا ارىپپەن (ۋ, ي ارىپتەرىمەن) تاڭبالانۋىنىڭ ۇلگىسى ۇسىنىلدى; قازاقتىڭ ءتول ادەبي تىلىندەگى ەملەسى قيىن سوزدەردىڭ ورفوگرافيالانۋ ەرەكشەلىكتەرى كورسەتىلدى; لاتىن نەگىزدى الىپبيدە جوق يو, تس, شش, ە, يۋ, يا, , , ارىپتەرىنىڭ جازىلۋ بالاماسى بەرىلدى; بەيۇندەس بۋىندى كىرمە سوزدەرگە قوسىمشا جالعاۋدىڭ ورفوگرافيالانۋ ءتارتىبى كورسەتىلدى; حالىقارالىق تەرميندەر مەن اتاۋلاردىڭ (شەتەل تىلدىك سوزدەردىڭ) ورفوگرافيالانۋ ۇلگىسى بەرىلدى; كۇردەلى سوزدەردىڭ (بىرىككەن, كىرىككەن, تىركەستى سوزدەر, قوس سوزدەر) جانە باس ارىپپەن جازىلاتىن اتاۋلاردىڭ ەملەسى, سونداي-اق تاسىمالداۋدىڭ تارتىپتەرى كورسەتىلدى. ال جاڭا ەرەجە جوباسىندا قازاق ورفوگرافياسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىنىڭ ۇلتتىق ءتىلدىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن زاڭدىلىقتارىنا سايكەس بولۋى; تاجىريبەدە سىننان ءوتىپ, داستۇرگە اينالعان بازالىق نورمالاردىڭ ساقتالۋى; تەحنيكالىق جاقتان قازاق ورفوگرافياسىنىڭ قولدانۋعا وڭتايلى, ءموبيلدى, جيناقى بولۋى; حالىق ءتىلىنىڭ دىبىستىق قور الەۋەتىنىڭ كەڭىرەك قامتىلا ءتۇسۋى; جاھاندانۋ ۇردىسىندە جازۋ-سىزۋدىڭ ۇلتتىق سيپاتىنىڭ ساقتالىپ, كوسموپوليتتىك اسىرەلىككە ۇشىراماۋى كوزدەلىپ, ورفوگرافيالىق ەرەجەلەر ءتۇزۋدىڭ باسشىلىققا الىنعان نەگىزگى ۇستانىمدارى بولدى.
نۇرگەلدى ءۋالي,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور