كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ورتالىقتاندىرىلعان گاز تاراتۋ قۇرىلعىلارى ورناتىلعان 645 كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيدە 37 مىڭ تۇتىنۋشى تۇرادى. تۇرعىن ۇيلەردىڭ 14,7 پايىزى عانا ورتالىقتاندىرىلعان كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلىپ وتىر. قالاداعى كوپ قاباتتى ۇيلەردە تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ 60,3 پايىزى گاز باللوندارىن پايدالانادى. بۇل جايت ۇلكەن قاۋىپ تۋدىرۋدا.
ورتالىقتاعى كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ استىڭعى قاباتىندا قوعامدىق تاماقتاندىرۋ جانە ءارتۇرلى قىزمەت كورسەتەتىن ورىندار وتە كوپ. ولاردىڭ بارلىعى ورتالىقتاندىرىلعان گاز بولماعاندىقتان, گاز باللونىن پايدالانادى. بۇل دا سوڭعى جيىرما جىلدا سوزىلمالى سىرقاتتاي ەمى تابىلماي تۇرعان داۋاسىز دەرت ءتارىزدى بولىپ تۇر. بىراق كوكشەتاۋلىقتاردىڭ بۇل كورىنىسكە ەتتەرى ۇيرەنىپ كەتكەن. وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلى ورتالىقتاندىرىلعان گاز قۇبىرلارىن ويسىراتا ءبۇلدىرىپ كەتكەن كەزدە كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيدە تۇراتىندار امالسىزدان گاز باللوندارىن پايدالانۋعا كوشتى. العاشقى بەتتە گاز باللوندارىن جوعارى قاباتتارعا كوتەرگەندە كورسەتپەي قاپقا سالىپ, جامىلعىمەن جاۋىپ تاسيتىن. كەيىن ونى دا ۇمىتتى. قۇددى ءدال وسىلاي بولۋعا ءتيىس ءتارىزدى.
قالا اكىمدىگى كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ كوگىلدىر وتىن تاراتاتىن قۇرىلعىلارىن قالپىنا كەلتىرۋگە ءبىرشاما تالپىنىس جاساعانىمەن, ازىرگە نيەت بىلدىرەتىن ۇجىمداردىڭ جوقتىعىنان كوپشىلىكتىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن اسا قاجەتتى ءىس ناتيجەسىز. قالا باسشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ەڭ باستى سەبەپ – ورتالىقتاندىرىلعان گاز قۇبىرلارىن قايتادان قالپىنا كەلتىرۋگە قاجەتتى قارجىنىڭ ازدىعى, ەكىنشىدەن, قيراعان گاز قۇرىلعىلارىنىڭ بۇرىنعى ناقتى يەلەرىن ىزدەپ تاۋىپ, ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك جەتكىلىكسىز. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك تولەۋوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر ادىلەت دەپارتامەنتىندە گاز تاراتۋ قۇرىلعىلارىنا قاتىستى قۇجاتتار دايىندالىپ, تىركەتىلۋدە.
گاز قۇرىلعىلارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ بەرەتىن قۇزىرلى مەكەمە – ەنەرگەتيكا باسقارماسىنداعىلار گاز باللوندارىن زاڭسىز پايدالانىپ وتىرعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ ناق سانىن تاپ باسىپ ايتىپ بەرە المايدى. سوعان قاراعاندا, ۇزاق ۋاقىتتان بەرى قوردالانىپ قالعان بۇل ماسەلەگە ناقتى نازار اۋدارىپ, ەسەپ-قيسابىن جۇرگىزىپ وتىرعان ەشكىم جوق دەپ ايتۋعا بولادى. قازىر وبلىس ورتالىعىنداعى 240 گاز تاراتۋ قوندىرعىسىنىڭ باقانداي 99-ى جۇمىس ىستەمەيدى. كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلاسىنا بارساڭىز, ءبىر كەزدە حالىقتىڭ يگىلىگىنە ابدەن جاراپ تۇرعان, كەيىن تۋ-تالاقاي بۇزىلىپ, تالان-تاراجعا تۇسكەن گاز تاراتۋ قۇبىرلارىنىڭ ۇيىندىگە اينالعان قالدىعىن كورەر ەدىڭىز. ەل اقىلدى قالا, اقىلدى ءۇي سالىپ جاتقاندا, قاراپايىم گاز تاراتۋ قۇبىرىنا قول جەتپەۋ, ءتىپتى جاڭادان سالماي-اق قويسىن, بۇرىنعى بارىن قالپىنا كەلتىرۋ قولعا الىنباي جاتقانىنا شىنىمەن تاڭ قالاسىز.
– «تسەنترالنىي» شاعىن اۋدانىنداعى №59 ءۇيدىڭ توعىزىنشى قاباتىندا تۇرامىن, – دەيدى قالا تۇرعىنى قايرات قوجاقوۆ, – گاز قۇرىلعىسى قۇردىمعا كەتكەلى جيىرما بەس جىلعا تاياپ قالدى. ءبىز وسىندا كوشىپ كەلگەنىمىزدە ءتاپ-ءتاۋىر ىستەپ تۇرعان بولاتىن. وبلىس ورتالىعى سۋسىز, گازسىز قالعان قيىن ۋاقىتتا قۇبىر ارقىلى كوگىلدىر وتىن بەرۋ توقتاتىلدى. سودان بەرى بۇل ماسەلەگە نازار اۋدارعان ەشكىم جوق. اركىم ءوز كۇنىن ءوزى كورۋدە. جاسى كەلىپ قالعان ادامعا توعىزىنشى قاباتقا گاز باللونىن ارقالاپ شىعارۋ دا وڭاي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە وتە قاۋىپتى. قۇددى بومبانىڭ ۇستىندە وتىرعانداي قورقىپ-ۇركىپ كۇن كەشۋدەمىز. كىم بىلەدى, ءوزىڭ مۇقيات بولعانمەن, كورشىڭ ىجداعاتتى بولا ما؟!
وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا وبلىس ورتالىعىنداعى ۆاسيلكوۆكا شاعىن اۋدانىنداعى ءبىر پاتەردە وقىس وقيعا ورىن الدى. ءبىرىنشى قاباتتاعى پاتەرلەردىڭ بىرىندە 5 ليترلىك گاز باللونى جارىلدى. جارىلىس سالدارىنان 8 ادام جاراقات الىپ, اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. ەكى قىز بالا ومىردەن وزدى. كەيىن انىقتالعانداي, جارىلىس گاز باللونىن دۇرىس پايدالانباۋدان بولعان. مۇنداي قايعىلى وقيعالار ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ايماعىندا ورىن الدى. ادام ومىرىنەن قىمبات ەشتەڭە جوق. «جامان ايتپاي, جاقسى جوق» دەمەكشى, وبلىس ورتالىعىندا كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ 60 پايىزدان استامى امالدىڭ جوقتىعىنان ەرەجە بۇزىپ, گاز باللوندارىن پايدالانىپ وتىرعاندىعىن كورە تۇرا, ارەكەت ەتپەگەندىگىمىزدى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟!
– نەگىزىندە قولعا السا ىسكە اسىرۋعا ابدەن بولار ەدى, – دەيدى قالا تۇرعىنى باۋىرجان مولداعاليەۆ, – كەڭەس زامانىندا سالىنعان كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ بارىندە گاز جۇيەسى تارتىلعان. راس, كەيبىرەۋلەر ۇزاق ۋاقىت بويى ۇمتىلىس بولماعاننان كەيىن پاتەرىندەگى جەلىلەردى كەسىپ تاستاۋى مۇمكىن. بىراق نەگىزى بار. سوندىقتان, ورتالىقتاندىرىلعان جۇيەنى قالىپقا كەلتىرسە, پاتەر يەلەرىنىڭ ءوزى-اق جەكە قاراجاتىنا قوسىپ الار ەدى. سوندا جوندەۋگە قاراجات تا قاجەت ەمەس. ەسەسىنە, قاۋىپ-قاتەردەن قۇتىلامىز.
شىنىندا دا ەرەجە بويىنشا ەكى قاباتتان بيىك عيماراتتا گاز باللونىن پايدالانۋعا تىيىم سالىنعان. الايدا, قانشاما تۇرعىننىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جەرگىلىكتى بيلىك جەتكىلىكتى كوڭىل اۋداراتىن ەمەس. ەرمەك تولەۋوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, گاز تاراتۋ قۇرىلعىلارىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىنا تەندەر جاريالانعان.
– شاماسى وسى جۇمىسپەن اينالىساتىن ۇجىمدار گاز تاراتۋ قۇرىلعىلارىنىڭ باعاسىنىڭ ارزانداۋىن توسىپ وتىرعان شىعار, – دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى, – ازىرگە قيىن ءتۇيىننىڭ شەشىمىن تابۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋدامىز.
بىراق وكىنىشكە قاراي, تەندەردىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنە ەشكىم قاتىسپاعان. ەندى ارزانداتۋ ءادىسى قولدانىلماق. بالكىم سول كەزدە بارشا قالا تۇرعىندارىنىڭ باس اۋرۋىنا اينالىپ وتىرعان ماسەلە شەشىمىن تابۋى مۇمكىن.
كوكشەتاۋ