يىرمۇيىزدىلەر ۇيىرىمەن ءجۇر

«قىزىل كىتاپقا» ەنگەن بۇل يىرمۇيىزدىلەر قازىر تاۋ ەتەگىنە جا­قىن جۇرگەنمەن, كوبى ناۋ­رىزدىڭ سوڭىنا قاراي بارقىت­بەلدىڭ بيىگىنە كوتەرىلىپ كەتەدى. ءالسىز, جارالى ارقارلار عانا قىسقى مەكەندەرىنەن ۇزاپ كەتە قويمايتىن كورىنەدى. «ار­قار ورگەن جەرگە ىرىس داريدى, ونى كورگەن ادامنىڭ جولى بولادى» دەپ ىرىمدايدى قازاق. اي ءمۇيىزدى, جۇپ تۇياقتى ءتۇز تاعىلارىنا اق­پارات جانە ەكولوگيالىق مونيتورينگ ءبولىمىنىڭ عىلىمي قىز­مەتكەرلەرى رينات قاسىمبەكوۆ پەن اڭشى-بيو­لوگ ازامات راحيمبەكوۆ ءدۇر­­بى سالىپ, كور­گەن ەكەن. ۇس­تىرت­تە عانا 17 باس جايىلىپ جۇرگەن. نەگىزىنەن 10-15 داراق­تان توپتاسىپ, ۇيى­رىمەن جۇ­رەدى. ارقاردىڭ ءىرىسى دە وسى تارباعاتاي, التاي تاۋ­لا­رىن مەكەن ەتەدى. عىلىمي دەرەك­تەرگە سۇيەنسەك, سالماعى 180 كەلىگە دەيىن جەتەدى ەكەن. ۇس­كىرىك جەلگە, شىڭىلتىر اياز­­عا وتە ءتوزىمدى جانۋار. كو­بىنە­سە دارىلىك شوپتەردىڭ گ ۇلى­مەن قورەكتەنەدى. قىستىڭ كۇنى دە وسى شوپتەردى تاۋدىڭ بوك­تەرىنەن ىزدەيدى.

– كيەلى اڭدى تاۋدىڭ ەتەك جاعىنان كورىپ ساناپ, تىركەپ قويدىق. بۇل ءبىر كۇندە كوزگە تۇسكەندەرى عانا. الداعى ۋا­قىت­­تاردا فوتوتۇزاق قۇرىپ قوي­­ساق, سۋرەتكە تۇسەتىنى انىق. بىلتىر 200-دەي باس سانا­عى­مىز, دەيدى رينات قاسىم­بەكوۆ.

قورىقشىلار ساناقتىڭ ال­­عاشقى كۇندەرى تاۋدىڭ ىڭ­عىل-جىڭعىلىن جالپاق تا­باندى قار كولىكتەرىمەن ارالاپ شىققان. جول-جونەكەي ارقاردان باسقا, قاسقىر, تۇل­كى, قوياننىڭ ىزدەرى دە كەزدەسكەن. وزدەرى دە ءجيى كوزگە تۇسەدى. ساناققا بىلەك سىبانا كىرىسكەندە كوزبەن كورىپ قانا ەمەس, ءىز بويىنشا دا تىركەيدى. فوتوتۇزاققا تۇسكەندەر قوسا ەسەپكە الىنادى. قوراداعى قويداي تۇگەندەپ قويماسا دا, مولشەرىن تىركەپ, وزدەرى قو­رىپ جۇرەدى. تارباعاتايدىڭ تۇمسا تابيعاتى, اڭ-قۇستارى, وسىمدىكتەرى – قورىقشىلاردىڭ قورعاۋىندا.

شىعىس قازاقستان وبلىسى

ءۇرجار اۋدانى