قازاق ەلى دۇنيەگە ازاتتىعىن پاش ەتىپ, الەمدىك قوعامداستىققا تولىققاندى مۇشە بولعالى, بىرلىگى مەن بەرەكەسىن, تاتۋلىعى مەن تۇراقتىلىعىن باستى تۇعىرى ەتىپ, تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە دەربەس دامۋدىڭ داڭعىلىنا ءتۇسكەلى 22 جىل بولدى. تاۋەلسىز قازاقستان ءوزىنىڭ كەزەكتى ازاتتىق مەيرامىن جىلداعى داعدىسىنشا جارقىن كوڭىل, جاسامپاز ىستەرىمەن جايدارى قالىپتا قارسى الدى. العاش ازاتتىعىن العان تۇستا قازاق ەلىن ەتنوسارالىق, كونفەسسياارالىق ارازدىقتىڭ وشاعى بولادى دەگەن سان ساۋەگەيدى سانسىراتىپ, كەرىسىنشە, تاتۋلىقتىڭ تال بەسىگىنە اينالعان جۇرتتىڭ كۇللى تابىسىنىڭ كىلتى – كەمەڭگەر باسشىسىنىڭ كەلەلى باستامالارىن بارشا حالىق بولىپ قولداۋىندا.
ەكىنشى قازىنامىز: ەل بىرلىگى. ءبىز تۋعان ەلىمىزدى بەيبىتشىلىكتىڭ بەسىگىنە اينالدىرا بىلدىك. تىنىشتىق ارقىلى تۇراقتىلىق, تاتۋلىق ارقىلى تۇتاستىق تورىمىزگە وزدى.
ن.ءا.نازارباەۆ,
تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى
جيىندا سويلەگەن سوزدەن.
قازاق ەلى دۇنيەگە ازاتتىعىن پاش ەتىپ, الەمدىك قوعامداستىققا تولىققاندى مۇشە بولعالى, بىرلىگى مەن بەرەكەسىن, تاتۋلىعى مەن تۇراقتىلىعىن باستى تۇعىرى ەتىپ, تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە دەربەس دامۋدىڭ داڭعىلىنا ءتۇسكەلى 22 جىل بولدى. تاۋەلسىز قازاقستان ءوزىنىڭ كەزەكتى ازاتتىق مەيرامىن جىلداعى داعدىسىنشا جارقىن كوڭىل, جاسامپاز ىستەرىمەن جايدارى قالىپتا قارسى الدى. العاش ازاتتىعىن العان تۇستا قازاق ەلىن ەتنوسارالىق, كونفەسسياارالىق ارازدىقتىڭ وشاعى بولادى دەگەن سان ساۋەگەيدى سانسىراتىپ, كەرىسىنشە, تاتۋلىقتىڭ تال بەسىگىنە اينالعان جۇرتتىڭ كۇللى تابىسىنىڭ كىلتى – كەمەڭگەر باسشىسىنىڭ كەلەلى باستامالارىن بارشا حالىق بولىپ قولداۋىندا.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 22 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ تارتۋى رەتىندە ەلىمىزدىڭ جەتى قازىناسىنا اينالعان باستى قۇندىلىقتارىمىزدى اتاپ كورسەتتى. وي-تولعاۋ وسى قازىنالارىمىزدىڭ ەكىنشىسى, ياعني ءبىرىنشى قازىنا – ءماڭگىلىك ەلدىڭ مىزعىماس ءىرگەتاسى – ەل بىرلىگى قاعيداسىنا توقتالىپ, ونىڭ ماڭىزىن اشا ءتۇسۋدى كوزدەيدى.
ەلباسى ايتقانداي, تاۋەلسىزدىك – تاۋەكەلى جەتكەندەردىڭ عانا پەشەنەسىنە جازىلاتىن باق. ازاتتىق بىزگە عايىپتان بۇيىرىپ, اسپاننان تۇسە سالعان جوق. ول بابالاردىڭ قانىمەن, انالاردىڭ جاسىمەن سۋارىلعان سان عاسىرلىق كۇرەس ارقىلى كەلدى. التاي مەن اتىراۋدىڭ, ارقا مەن الاتاۋدىڭ اراسىنداعى التىن ەلدىڭ جىلناماسى – ازاتتىق ءۇشىن ارپالىستىڭ ايقىن كۋاسى. ۇلى بابالارىمىز التىن تاققا ءمىنىپ, ايدارىنان جەل ەسكەن ساتتەر دە, بوداندىق قامىتىن كيىپ, باسىنا بۇلت ۇيىرىلگەن كەزەڭدەر دە بولعان. قاي زاماندا دا حالقىمىز ازاتتىق رۋحىن الاسارتپاي, جۇرەگىنىڭ تورىندە ساقتاي ءبىلدى. تاۋەلسىزدىك ەڭ ۇلى قۇندىلىق رەتىندە عاسىرلار بويى حالىقپەن بىرگە جاساسىپ كەلدى. ەندەشە, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى – قازاق حالقىنا, ونىڭ مەملەكەتتىلىگىنە, ءتىلى مەن مادەنيەتىنە بايلانىستى تاريحي ادىلەتتىلىكتىڭ سالتانات قۇرۋى.
پرەزيدەنتتىڭ باستامالارىن قولداۋشى دا, ونى جاسامپازدىقپەن جۇزەگە اسىرۋشى دا – حالىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن بەرى قاراپايىم قازاقستاندىقتار ەلباسىنىڭ تىرەگى بولىپ كەلەدى. ونىڭ الەمگە تانىمال الىپ تۇلعاعا اينالۋىنىڭ ءبىر قىرى ونىڭ تۋعان حالقىنىڭ قاپىسىز قولداۋىنا يە بولۋىنىڭ ناتيجەسى دەسەك, تيىسىنشە ەلدىڭ بۇگىنگى شات-شادىمان, بەرەكەلى تىرلىگى ءبىرتۋار ۇلىنىڭ حالقىنا دەگەن شىنايى قامقورلىعىنىڭ, ەلى ءۇشىن ەتكەن ولشەۋسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ: «ساداعاڭ كەتەيىن, اينالايىن حالقىم! سەنىڭ مۇددەڭ جولىندا بويداعى قۋات, ويداعى ءناردىڭ ءبارىن سارپ ەتۋگە بەيىلمىن», دەگەن سوزدەرى ەلباسىنىڭ ەلىنە دەگەن رياسىز پەرزەنتتىك پەيىلىنىڭ كورىنىسى. ەڭ باستىسى, بۇل پەيىل ءاردايىم ناقتى ىسپەن ءورىلىپ, ەرەن تۇلعالى ەلباسى ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى وزىنە سەنىپ تاپسىرعان ەلىن اسقار اسۋلارعا باستاۋدا.
سالتاناتتى جيىندا ەلباسى اتاپ وتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعى ءبىر تارتۋى, قايتالاساق ارتىقتىعى جوق, قۇندى قازىناسى – ەل بىرلىگى. تاعدىردىڭ جازۋىمەن وتكەن عاسىردا سان ءتۇرلى ۇلىس وكىلدەرىنىڭ مەكەنىنە اينالعان قازاق جەرىن تالاي ساۋەگەي ەتنوسارالىق ارازدىق پەن قاقتىعىستاردىڭ وشاعىنا بالاعانى كۇنى كەشە عانا بولاتىن. سول كەزدە مەملەكەت باسشىسى: «كوپ ۇلتتىلىق – ءبىزدىڭ كەمشىلىگىمىز ەمەس, ارتىقشىلىعىمىز», دەگەن ەدى. بۇگىندە الەمنىڭ ەڭ دامىعان ازۋلى ەلدەرىنىڭ ءوزدەرى قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق قاتىناس ساياساتىن مۇقيات زەرتتەپ, ءوزدەرىنە ۇلگى ەتۋگە ۇمتىلىپ وتىرعانى ايتۋعا بولاتىن ناقتى فاكت.
قازاقستانداعى بارلىق ەتنوستىق توپتار ەل يەسى – قازاق حالقىنىڭ ماڭىنا شوعىرلانىپ, «ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر» قاعيداسىنا ۇيىدى. ولار تىنىشتىق ارقىلى تۇراقتىلىققا, تاتۋلىق ارقىلى تۇتاستىققا قول جەتكىزە وتىرىپ, تەگى بولەك بولعانىمەن تىلەگى ءبىر, قانى بولەك بولعانىمەن جانى ءبىر تۇتاس حالىققا اينالدى. ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ مەرەيى – مىعىمدىعىندا, مىعىمدىعى – تاتۋلىعىندا» ەكەنىن بەك ءتۇسىندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قۇرىلعان قوعامدىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي تەتىگى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنىڭ تەڭدەسى جوق ەۋرازيالىق ۇلگىسىنە اينالدى. ول – ءبۇگىندە كونستيتۋتسيالىق مارتەبەسى بار, ىشكى ساياسي مۇددەلەردەن جوعارى تۇراتىن جالپىحالىقتىق كەلىسىم ينستيتۋتى. اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ اۋقىمىن تەك وسى جىلدىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ 3,5 ميلليون تۇرعىنى قامتىلعان 10 مىڭنان استام رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق شارا وتكىزىپ, مىزعىماس بىرلىكتى جاراسىمدى تىرلىكتىڭ وزەگى ەتۋگە ۇلەس قوسۋىنان باعامداۋعا بولادى.
ەلىمىزدىڭ شىن مانىندەگى ءومىر سالتىنا اينالعان قوعامدىق كەلىسىم مەن ەل بىرلىگى قازاقستان حالقىن جاڭا عاسىردا جاڭا بەلەستەرگە باستايتىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ دا باستى وزەگى. تاريحي قۇجاتتا ەلىمىزدىڭ ەتنوسارالىق قاتىناس سالاسىنداعى الىس بولاشاققا باعىتتالعان ستراتەگيالىق باعىتى ايقىندالىپ بەرىلدى. قازاقستان 2050 جىلى ودان كەيىنگى ۇلى ماقساتتارعا دا قازىرگىدەي ءبىر باعدارمەن اياق باساتىن, جۇدىرىقتاي جۇمىلعان, ۇلگىلى ۇلتتىق مەملەكەت بولادى. ال قوعامدىق كەلىسىم حالىق پەن مەملەكەتتىڭ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى مەن ساياسي پارتيالاردىڭ, ءدىني كونفەسسيالاردىڭ ءبىرتۇتاس ومىرلىك قاعيداسى ءارى جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنىڭ قالىپتى سيپاتى بولىپ قالا بەرەدى. ەشكىمدى باسىندىرماۋ دا ماڭىزدى, ەشكىمدى اشىندىرماۋ دا ماڭىزدى ەكەنىن ءاربىر ازاماتى تۇسىنەتىن قوعامنىڭ ءاردايىم الدى اشىق, ماڭدايى جازىق. وسىناۋ ۇلى ماقساتتاردىڭ اياسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مەرەيتويلىق 20-سەسسياسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى»: ءبىر مەملەكەت – ءبىر حالىق – ءبىر تاعدىر» دەگەن تاقىرىپتا ءوتۋى زاڭدىلىق. قوعام دامىپ, بيىك ماقساتتارعا ۇمتىلعان سايىن ەل بىرلىگى قاعيداسىنىڭ وزەكتىلىگى ارتا تۇسپەك. سول سەبەپتى دە ەلباسى: «ءححى عاسىردا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ميسسياسى تارىلمايدى, كەرىسىنشە, كەڭەيە تۇسەدى», دەپ ايرىقشا اتاپ ءوتتى.
مەرەيتويلىق سەسسيادا ەلباسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ عانا ەمەس, بارشا حالىقتىڭ الدىندا تۇرعان يدەولوگيالىق مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. بۇل تۇرعىداعى باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى – ەل بىرلىگى ۇردىسىندەگى قازاق حالقىنىڭ ءرولىن ارتتىرىپ, ونى بارلىق ەتنوستىق جانە الەۋمەتتىك توپتاردى ۇيىستىراتىن قۋاتتى يادروعا اينالدىرۋ. بۇل ءۇردىس ءوز بويىنا بىرلىكتى, سابىر-ساليقالىلىق پەن پاتريوتتىقتى نەگىز ەتەدى.
ۇلتىمىزدى ۇلى ماقساتتارعا ۇيىتاتىن تاعى ءبىر تەتىك – قازاقستاننىڭ ءتىل سالاسىنداعى ساياساتى. قازاق ءتىلى – قاي ۇلتتىڭ وكىلى ەكەنىنە قاراماستان, قازاقستاندى مەكەن ەتكەن بارشا حالىقتى ءبىرىكتىرەتىن قۇدىرەت. قازاق ەلىن ءوزىمنىڭ وتانىم دەپ تانيتىن ءاربىر ازامات مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ قاسيەتتى پارىزى ەكەنىن جان جۇرەگىمەن سەزىنۋى قاجەتتىگىن ۇعىندىرۋ جولىندا دا اسسامبلەيا تىنىمسىز ەڭبەك ەتۋدە. ستراتەگيادا ەلباسى اتاپ وتكەندەي, 2025 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك ءتىل قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىندا ۇستەمدىككە يە بولىپ, كەز كەلگەن ورتانىڭ باستى قاتىناس تىلىنە اينالۋى ءۇشىن اسسامبلەيا جانىنداعى «ءتىلدارىن» جانە «لينگۆا» ءتىل ورتالىقتارى مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جەمىستى جۇمىس ىستەۋدە. بۇگىنگى تاڭدا قازاق ءتىلىن جەدەلدەتىپ وقىتۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەمەسى – «ءتىلدارىن» بويىنشا ا1 جانە ا2 دەڭگەيىنە ارنالعان ەكى وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەن ازىرلەنىپ, شىعارىلدى. بۇل ادىستەمەمەن بيىل 23 كۋرس جانە 12 سەمينار ۇيىمداستىرىلىپ, وندا 1314 تىڭداۋشى وقىپ شىقتى.
اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ ەڭ باستى قىرلارىنىڭ ءبىرى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ رۋحاني وزەگى بولىپ تابىلاتىن جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم. پاتريوتيزمگە جاڭا قازاقستاندىق دەپ سيپاتتاما بەرىلۋىنىڭ ءوزى قازاقستان حالقىنىڭ جاڭا عاسىردا جاڭا بيىكتەرگە ۇمتىلۋىنا جاڭا رۋحاني سەرپىلىس بەرۋ كەرەكتىگىنەن تۋىنداعان ىزگى قادام. بۇل باسىمدىقتىڭ ستراتەگيادا كورىنىس تاپقان باسقا باعىتتاردىڭ ءتۇيىنى رەتىندە بولەكشە اتالۋىنىڭ دا وزىندىك ءمانى بار. سەبەبى, جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتىپ, ورتاق وتانىمىزدى دامىتا ءتۇسۋدىڭ نەگىزگى تۇعىرى.
ادام جانىنىڭ ەڭ نازىك ەكى قىلىنىڭ ءبىرىنشىسى ونىڭ ۇلتتىق بولمىسى دەسەك, ەكىنشىسى, ارينە, ءدىني سەنىمى. قازاقستان زايىرلى مەملەكەت, ەلىمىزدە ءدىني سەنىم بوستاندىعىنا اتا زاڭمەن كەپىلدىك بەرىلگەن. ناسىلىنە, ۇلتىنا, ءدىني نانىمىنا نەمەسە باسقا دا جاعدايعا بايلانىستى ەشكىمدى كەمسىتۋگە بولمايدى. سونىمەن بىرگە, ءدىننىڭ ۇستەمدىگىنە دە, ءدىندى مانسۇقتاۋعا دا جول بەرىلمەيدى. ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات كونفەسسياارالىق سابىر-ساليقالىلىق پەن تاتۋلىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان. بۇل سالادا دا ەلىمىز زور جەتىستىككە جەتتى. قازاقستان باسشىسىنىڭ ەشكىممەن سالىستىرۋعا كەلمەيتىن مامىلەگەرلىك قابىلەتىن, دىنارالىق تۇسىنىستىكتى ورناتۋداعى تەڭدەسسىز تاجىريبەسىن كۇللى الەمنىڭ مويىنداعانىن ءار جولى قاتىسۋشىلارىنىڭ سانى ەسەلەپ وسە تۇسكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرىنە دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلەتىن مارتەبەلى مەيمانداردىڭ ساپالىق قۇرامىنا قاراپ-اق باعامداۋعا بولادى.
ەلباسىنىڭ ەل بىرلىگىن نىعايتۋ جولىنداعى تاجىريبەسى ءبۇگىندە تالايعا وي سالىپ وتىر. قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن بۇۇ قابىرعاسىندا قولعا الىنعان مادەنيەتتەر ۇندەستىگىنىڭ حالىقارالىق ونجىلدىعىنىڭ اياسىندا بيىل ەتنوسارالىق جاراسىم مەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىنىڭ بەتاشارى جاسالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قوعامدىق كەلىسىم مودەلى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ كوپەنگاگەندە, ۆارشاۆادا, ۆەنادا, جەنەۆادا جانە نيۋ-يوركتە وتكەن ءىرى حالىقارالىق فورۋمدارىندا تانىستىرىلدى. بۇل مودەل ەقىۇ-نىڭ ۇلتتىق ازشىلىقتار ىستەرى جونىندەگى باس كوميسسارى جۇمىسىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنە ورايلاستىرىلىپ, بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم تاقىرىپتارىندا وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا بۇل سالاداعى ەلباسىنىڭ تۇلعالىق كەلبەتىن جانە اتالعان تاقىرىپقا دەگەن الەمدىك نازاردىڭ اۋقىمىن ايشىقتاي ءتۇستى. سوڭعى جىلدارى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق تاتۋلىق سالاسىنداعى تاجىريبەسىن زەرتتەۋ ءۇشىن 15 مەملەكەتتەن, اتاپ ايتقاندا, بولگاريا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, فرانتسيا, يسپانيا, يتاليا, قىتاي, مالايزيا, اقش, رەسەي, تۇركيا, ۋكراينا, ارمەنيا سياقتى ەلدەردەن 60-تان استام ءوتىنىشتىڭ ءتۇسۋى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ءومىر سالتى – قوعامدىق كەلىسىمنىڭ حالىقارالىق كۇن تارتىبىنەن نىق ورىن العانىنا ايعاق بولسا كەرەك.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتىنان حالىق قالاۋلىسى اتانعان ازاماتتار دا جەمىستى ەڭبەك ەتۋدە. حالىق وكىلى مىندەتىن ابىرويمەن اتقارۋ, اسسامبلەيانىڭ مەرەيتويلىق 20-سەسسياسى مەن عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەس وتىرىسىنىڭ شەشىمدەرىن ورىنداۋ ماقساتىندا اسسامبلەيانىڭ پارلامەنتتەگى وكىلدەرى تالقىلانىپ جاتقان زاڭ جوبالارىنا 1100-دەن استام وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزدى, 26 دەربەس, 144 ورتاق دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. قاراپايىم ازاماتتاردان كەلىپ تۇسكەن 700-دەن استام حات قۇزىرلى ورگاندارعا تابىستالدى. اسسامبلەيا دەپۋتاتتارى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتەن تىس XV سەزىنىڭ شەشىمىمەن «ءبىرلىك» باعىتىنداعى ساراپشىلار توبىنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرى اتاندى.
ەل بىرلىگى مەن قوعامدىق كەلىسىم ماسەلەسى وتاندىق ءبىلىم جانە عىلىم كەڭىستىگىنە دە كەڭىنەن جول تارتتى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ورتالىق ازيادا تۇڭعىش رەت يۋنەسكو-نىڭ ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تولەرانتتىلىق كافەدراسى اشىلدى. ودان ءسال بۇرىنىراق وسى وقۋ ورنىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كافەدراسى اشىلىپ, ايتۋلى ءبىلىم وشاعىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعان بولاتىن. بۇل – جاس ۇرپاقتىڭ ەل بىرلىگى ۇعىمىنا عىلىمي تۇرعىدان بويلاپ, ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىندا بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ايتۋلى قادام.
اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ جاڭا قىرى – جالپىحالىقتىق وكىلدىك ميسسياسى ونىڭ كوتەرەر جۇگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا تۇسۋدە. ول اسسامبلەيانى ساياسي جۇيەنىڭ سەنىمدى وزەگى عانا ەمەس, مەملەكەتتىك باسقارۋعا ازاماتتاردىڭ اتسالىسۋىن قامتاماسىز ەتەتىن اشىق ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالدىرادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى وسىنىڭ ايقىن دالەلى. تۇجىرىمدامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەلباسى مەملەكەتتىڭ ەتنوسارالىق قاتىناس سالاسىنداعى ساياساتىن جەتىلدىرىپ, اسسامبلەيا ينستيتۋتىن نىعايتا ءتۇسۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. قازىر ول تاپسىرمالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
پرەزيدەنت اسسامبلەيانىڭ ايماقتىق قۇرىلىمدارىن بارىنشا جانداندىرىپ, دامىتا ءتۇسۋ جايىنا باسا نازار اۋدارىپ, بۇل باعىتتا ارنايى ايماقتىق تۇجىرىمدامالار دايىنداۋ قاجەتتىلىگىن ايتقان بولاتىن. تيىسىنشە, الماتى, استانا قالالارىندا, بارلىق وبلىستاردا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن دامىتۋ تۇجىرىمدامالارى ازىرلەندى.
مەملەكەت باسشىسى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن ازاماتتىق قوعامدى, مەملەكەت پەن بارشا حالىقتى ورتاق ماقساتتار جولىندا جەمىستى جۇمىس ىستەۋگە جۇمىلدىراتىن دوستىق ۇيلەرىن دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدى دە جۇكتەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «دوستىق ۇيلەرى قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىندا بولۋى ءتيىس. بۇل وڭاي شارۋا ەمەس, قوسىمشا قاراجات تا تالاپ ەتىلەدى. الايدا, ول اينالىپ وتۋگە بولمايتىن قاجەتتىلىك. بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋعا قانشا قاراجات جۇمسالسا دا ارتىقتىق ەتپەيدى», دەدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى دوستىق ۇيلەرى جەمىستى قىزمەت ەتۋدە. ولاردىڭ جۇمىس تاجىريبەلەرى بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ باسىن قوساتىن ءتيىمدى امالعا اينالعانىن كورسەتتى. بۇگىنگى تاڭدا, استانا قالاسى مەن بىرقاتار وبلىس ورتالىقتارىندا دوستىق ۇيلەرىن سالۋ ماسەلەسى ايرىقشا باقىلاۋعا الىندى. اقمولا وبلىسىندا جاڭا مامانداندىرىلعان دوستىق ءۇيى الداعى كوكتەمدە پايدالانۋعا بەرىلەدى. اسسامبلەيا جانىنداعى دوستىق ۇيلەرىن ايماقتارداعى قوعامدىق كەلىسىم مەن الەۋمەتتىك باستامالاردىڭ ورتالىعى ەتۋ ءۇشىن ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا ءتۇسۋدى كوزدەيتىن دوستىق ۇيلەرى ديرەكتورلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق ادىستەمەلىك كەڭەسى قۇرىلدى. ايماقتارداعى ءتۇرلى الەۋمەتتىك كۇشتەر مەن ينستيتۋتتاردى بىرىكتىرىپ, الەۋمەتتىك ءتۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنىن بىرگە تارقاتۋدىڭ ورتاق جولدارىن ىزدەيتىن قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ قۇرىلۋى دا ماڭىزدى قادام.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىك يدەياسىن ءاربىر ازاماتتىڭ ساناسىنا نىق ورنىقتىرۋدىڭ تاعى ءبىر تەتىگى – بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى. قاراشا ايىندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تۇڭعىش حالىقارالىق مەديا-فورۋمىنا 20-دان استام مەملەكەت قاتىسسا, بۇل – قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنە الەمدىك اقپارات كەڭىستىگىنىڭ قانشالىقتى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن تانىتقان ايتۋلى شارا. بۇل باعىتتا ارنايى جۇمىس ىستەيتىن جۋرناليستەر كلۋبى دا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. اسسامبلەيانىڭ قىزمەتى بيىل 183 بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بەتتەرىنەن كورىنىس تاپتى. رەسپۋبليكالىق جانە ەتنوستىق اقپارات قۇرالدارىندا ەتنوسارالىق كەلىسىم تاقىرىبىن ناسيحاتتايتىن 1100-گە جۋىق ماتەريال جارىق كوردى. ونىڭ ىشىندە ءباسپاسوز بەتتەرىندە 368 ماقالا, اقپارات اگەنتتىكتەرىندە 266 كەڭەيتىلگەن اقپارات, تەلەارنالاردا 456 تاقىرىپتىق ساراپتامالىق باعدارلاما مەن كەڭەيتىلگەن بەينەماتەريال شىقتى. «تەڭىز تامشىدان قۇرالادى» دەيدى قازاق. اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ, ەل ءبىرلىگى تاقىرىبىنا قالام تارتقان ءاربىر ءجۋرناليستىڭ ەڭبەگى ازاماتتارعا وي سالىپ, ەڭ باستى بايلىعىمىز – قوعامدىق كەلىسىمنىڭ ەل ومىرىندەگى تەڭدەسسىز ءرولىن سەزىنۋىنە تيتىمدەي بولسا دا ۇلەس قوسسا, ەڭبەكتىڭ ەش بولماعانى.
عاسىرلار بويعى توقتاۋسىز كۇرەسكە قاراماستان, ءتاۋەلسىزدىك ءبىر-اق كۇندە بەرىلەدى. ول كۇن ءبىز ءۇشىن 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا تۋدى. ودان كەيىنگى ءاربىر كۇنىمىز ەڭ قاسيەتتى قۇندىلىعىمىز – تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن, ونى نىعايتا ءتۇسۋ ماقساتىندا ءوتىپ كەلەدى. حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار تۇلعاسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ازات ەلگە اينالدىرعان قازاق مەملەكەتى كەمەڭگەر باسشىسىنىڭ تىزگىن ۇستاۋىمەن كەمەل كەلەشەككە بەت الىپ بارادى. ەلباسى ايتقانداي, «قازىرگى بۋىننىڭ ماڭدايىنا تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن تىگۋ باقىتى مەن ونى نىعايتىپ, باياندى ەتۋ مىندەتى قاتار جازىلدى». ەندەشە, باقىتقا ماسايماي, مىندەتتى ابىرويمەن اتقارۋ – ءاربىر ازاماتتىڭ قاسيەتتى پارىزى. ول پارىز تەك ەلدىڭ بىرلىگىن بارشا تىرلىگىمىزدىڭ تۇتقاسى ەتە بىلسەك قانا وتەلەدى. ادەتتە ءبىز «جەرىمىز كەڭ-بايتاق بولعانىمەن, حالقىمىزدىڭ سانى از» دەپ جاتامىز. بىراق, از بولعانمەن ساز بولۋ, ءبىلىمدى دە بىلىكتى, تاتۋ دا تۇراقتى قوعام قۇرۋ قولىمىزدان كەلەتىنىن وزىمىزگە دە, وزگەگە دە دالەلدەي الدىق. تاۋەلسىزدىك جولىنداعى ماڭگىلىك كۇرەستە وسى قاعيدا ءاربىر ازاماتتىڭ جادىندا نىق ورىن الارى ءسوزسىز.
ەرالى توعجانوۆ,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ
ورىنباسارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى.