«سەرپىن» سەرپىلىس اكەلە المادى

باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى – قازاق جاستارىن ماماندىققا وقىتىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ارقىلى سولتۇستىك ايماقتارعا تۇراقتاندىرۋ ەدى. بۇدان دا جارىتىپ ناتيجە شىعىپ جاتقان جوق. رەسمي مالىمەت بويىنشا, ءتورت جىل ىشىندە ءبىلىم العان 312 كوللەدج ستۋدەنتىنىڭ 32-ءسى عانا وبلىستا تۇراقتاپ قالعان.

جوو-عا كەلسەك, ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىن­داعى قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەر­سيتەتى 2015 جىلى «سەرپىن» باعدار­لاماسى بو­يىنشا 450 ستۋدەنت قابىلداعان. ال بيىل 18 بالا عانا قابىلداپ وتىر. تۇبەگەيلى ماقساتى ەل ىر­گەسىن قىمتاپ, ايماقتىڭ دەموگرا­فيالىق احۋالىنىڭ جاقسارۋىنا, ىشكى كوشى-قون ما­سەلەسىنىڭ رەتتەلۋىنە جول اشاتىن باعدارلاما نەلىكتەن اقساپ تۇر؟ «سەرپىنگە» سەرپىن بەرەتىن جول قايسى؟

وسى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە باع­دارلامانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ۋنيۆەرسيتەت پرورەكتورلارى مەن «سەرپىن» بويىنشا ءبىلىم الىپ, قازىر وبلىستا ەڭبەك ەتىپ جاتقان ءبىردى-ەكىلى جاستارمەن سويلەسىپ كوردىك.

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»

ارمان يسمايلوۆ,

ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى قوۋ ءبىرىنشى پرورەكتور پروۆوستىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى:

– 2014 جىلى بىزگە 450 ستۋدەنت كەلدى. العاشقى جىل بولعان سوڭ جا­تاقحانا جاعىنان قيىنداۋ بولدى. قازىر بۇل ماسەلە تولىق شەشىلدى. «سەرپىن» جاس­تا­رىنا ارنايى ءبىر جا­تاق­حانا بولدىك. ۋنيۆەرسيتەتتە قا­زىر جالپى سانى 1 700 ورىندىق 3 جاتاقحانا بار. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتە «سەرپىن» بويىنشا 257 ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. بيىل, وكىنىشكە قاراي, 18 عانا ستۋدەنت قابىلدادىق. وعان ەڭ الدىمەن پاندەميا سەبەپ بولىپ وتىر. ءتىپتى جازدا ستۋدەنتتەرىمىزدى وندىرىستىك پراكتيكاعا ورنالاستىرا المادىق. جەرگىلىكتى كاسىپورىندار كارانتينگە جابىلىپ, ستۋدەنتتەردى الماي قويدى. ال قاسىمىزداعى كوك­شەتاۋ مەن پەتروپاۆل بيىل 800 ستۋ­دەنتتى تاجىريبەگە الدى. بىزگە نە­گى­زىنەن تۇركىستان وبلىسى مەن قى­زىلوردا وبلىسىنىڭ بالالارى كەلە­دى. ارنايى انكەتا جۇرگىزىپ, بۇل ماسەلەنى زەردەلەپ كوردىك. ءبىرىنشى سەبەپ, ول جاقتان قوستانايعا تىكەلەي جۇرەتىن پويىز جوق. ال قىزىلوردادان پەتروپاۆلعا تىكەلەي جۇرەتىن پويىز بار. بۇل پو­يىز تۇركىستان, جامبىل وبلىستارى ارقىلى وتەدى جانە كۇندىز جۇرەدى. بىزدە الماتىنىڭ پويىزى عانا بار, بالالار قوستانايعا كەلۋ ءۇشىن شۋدان نەمەسە نۇر-سۇلتاننان وتىرۋى كەرەك. ياعني جول قولايسىز, ءار ستۋدەنتتىڭ ۇيىنە بارىپ كەلۋىنە ءبىر جەتى كەتەدى. كانيكۋل كەزىندە كوپ ۋاقىتى جولعا كەتەدى. انكەتاعا جاۋاپ بەرگەن ستۋدەنتتەردىڭ كوبى وسى ماسەلەنى العا تارتادى.

ودان كەيىنگى ماسەلە, بىزدە وقىپ, ءبىلىم العان ستۋدەنتتەردىڭ كوبى اۋىل­دارىنا قايتىپ جاتىر. وقۋ بىتىر­گەن­دەر­دىڭ شامامەن 30 پايىزى عانا وسى جەردە قالدى. ۋنيۆەرسيتەت قولدان كەلگەن كومەگىن جاسايدى. تۇلەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءبولىمىن اشتىق. ۋنيۆەرسيتەتكە قارايتىن ءاربىر ينس­تيتۋتتا وقۋ بىتىرگەندەردى جۇمىسقا ورنا­لاستىرۋ جونىندەگى ورىنباسارلار جۇمىس ىستەيدى. نەگىزىنەن, وبلىستا پەداگوگيكالىق ماماندىق العان بالالار قالىپ جاتىر. مۇنىڭ سىرتىندا «سەرپىندىكتەردى» اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تەحنيكالىق ماماندىقتاردىڭ 25 ءتۇرى بويىنشا وقىتىپ جاتىرمىز. تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسا الماۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى ءتىل ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلەدى. بۇل جاقتاعى كاسىپورىنداردىڭ كوبى ءورىستىلدى. ال «سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەك­تەرى – نەگىزىنەن قازاقتىلدى جاستار. سون­دىقتان كاسىپورىن باسشىلارى جۇمىسقا الۋعا ق ۇلىقسىز. ءبىزدى بى­تىر­­گەن بالالار قالاداعى كاسىپ­ورىن­­­­دارعا قاتارداعى جۇمىسشى بولىپ ەمەس, مامان بولىپ بارۋى كەرەك. مامان بولعان سوڭ ادامدارمەن جۇ­مىس ىستەۋ كەرەك. ۇجىمعا وندىرىستىك ماسە­لەلەردى ءتۇسىندىرۋ كەرەك, ءتىل تابىسۋ كەرەك. كا­سىپ­ورىن باسشىسى «جۇ­مىسقا السام, الايىن, بىراق ۇجىم ءورىس­تىلدى عوي, ەرتەڭ بۇل بالا قالاي جۇمىس ىستەيدى؟» دەگەندى كولدەنەڭ تار­تادى. ال اۋىلدا جۇمىس بار, بىراق جاس­تار­دىڭ اۋىلعا بارعىسى كەلمەيدى. وسىن­داي قيىندىقتار بار.

الماسبەك ابسادىق,

ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى قمۋ-دىڭ بۇرىنعى پرورەكتورى:

– 2015 جىلى «سەرپىن» باعدار­­لا­ما­­سى بويىنشا وڭتۇستىكتەن كەلگەن جاستاردى العاش قابىلداپ, وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردىم. باعدارلاما وتە جاقسى باستالدى. ۋنيۆەرسيتەت ال­عاش­قى جىلى 450 گرانتقا ءوتىنىش بەردى. ونىڭ 432-ءسىن يگەردىك. وكىنىشكە قا­راي, كەلەسى جىلى گرانتتىق ءوتىنىش سانىن ازايتا باستادىق. سەبەبى باس­شى­لىق اۋىسىپ, جاڭا رەكتور كەلدى. وسىلايشا, «سەرپىنگە» قاتىستى ساياسات وزگەرە باستادى. ونىڭ باستى سەبەبى – جاتاقحانانىڭ جەتىسپەۋى. جەرگىلىكتى ستۋدەنتتەر ءبىزدىڭ جاتاقحاناعا قو­لى­مىز جەتپەيدى دەپ نارازىلىق بىل­دى­رە باستادى. وڭتۇستىكتەن كەلگەن بالا­لار­عا ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە جەڭىلدىك بەرى­لەدى. «نەگە بۇلاي؟» دەگەن سەكىلدى ساۋالدار تۋىندادى. بۇل ماسەلەنى شە­شۋ­دىڭ ەڭ وڭاي جولى رەتىندە ءبىزدىڭ سول كەزدەگى رەكتورىمىز «سەرپىننىڭ» سانىن قىسقارتۋمەن اينالىستى. ءبىرىنشى باسشىنىڭ كوزقاراسى وزگەرگەن سوڭ قۇرىلىمداعى باسشىلاردىڭ دا كوزقاراستارى وزگەرە باستادى. مۇ­نىڭ اقىرى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە كەلەتىن «سەرپىندىكتەردىڭ» ازايۋىنا اكەلىپ سوقتى. ەستۋىمشە, بيىل 350 گرانتقا ءوتىنىش بەرىلگەن, بىراق وقۋعا كەلگەنى – 18 عانا ستۋدەنت. ودان كەيىن ۋنيۆەرسيتەتتە 4-5 جىل ءبىلىم العان تۇلەكتەردىڭ كوبى بۇل جەردە قالعان جوق. باسىم كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ تۋعان جەرلەرىنە كەتىپ قالدى. ويتكەنى ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسى شەشىلمەدى. بۇل جەردە تاعى ءبىر ماسەلەنى ايتا كەتۋ كەرەك, قوستاناي وبلىسىنا «سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ ستۋدەنتتەرى كەلىسىمەن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا مازاسىزدانا باستادى. سەبەبى وڭتۇستىكتىڭ بالالارى دىنگە جا­قىن كەلەدى. قىزداردىڭ كوبى سول كەزدە باسىنا ورامال تارتىپ, بەس ۋاقىت ناماز وقىپ, مەشىتكە بارىپ ءجۇردى. ءوزىمنىڭ توپشىلاۋىمشا, وڭتۇستىكتەن مۇنداي جاستاردىڭ لەك-لەگىمەن اعى­لىپ كەلۋىنە ىشكى ىستەر ورگاندارى ىشتەي قارسى بولعان سياقتى. ءوز باسىم پرورەكتور قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەندە بىرنەشە مارتە سويلەسىپ, وسى ماسەلەلەردى تالقىلاعان ەدىك.

ال ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ قازىر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بولەتىن گرانت سانى كوبەيدى. وسى ءبىلىم گرانتتارىن ءبولۋ ساياساتىن وزگەرتۋ كەرەك. ايتالىق, پەدا­گو­گيكالىق ماماندىقتار مەن تەح­نيكالىق, اۋىلشارۋاشىلىق ما­مان­دىقتارىنىڭ ۇلەسىن وڭتۇستىكتە ازايتىپ, وسى سولتۇستىك وڭىردەگى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە بەرۋ كەرەك. ماسەلەن, اگرو­نوميا ماماندىعىنا رەسپۋبليكا بويىنشا 500 گرانت بولىنەتىن بولسا, سونىڭ 70-80 پايىزى سولتۇستىكتەگى جوو-نا بەرىلگەنى دۇرىس. ەكىنشىدەن, جاتاقحانا ماسەلەسىن شەشۋ كەرەك. جا­تاق­حانامەن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن بول­ماسا, گرانتتىڭ ەسەبىنەن پاتەر جال­داپ تۇرۋعا جاعداي تۋعىزۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن ستۋدەنتتىڭ ستيپەندياسىنا پاتەر اقىسىن قوسىپ جىبەرگەن ءجون دەپ ويلايمىن. وڭتۇستىكتەن كەلگەن بالا­لاردىڭ كوبىنىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايى تومەن. بۇعان دەيىن «سەرپىن» باعدارلاماسىنا اۋىل بالالارى عانا قاتىستىرىلدى, ەندى قالانىڭ بالالارىنا دا مۇمكىندىك بەرىلۋ كەرەك. سوندىقتان وڭتۇستىكتى اۋىل, قالا دەپ بولمەي, بارىنە بىردەي جاعداي جاساۋ كەرەك. بۇل ءبىلىم ساپاسىنا دا اسەر ەتەدى. ەڭ وزەكتى ماسەلە وقۋ بىتىرگەن تۇلەكتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسى بولىپ تۇر. سوندىقتان جۇمىسقا ورنالاسقان ءاربىر جاس الەۋمەتتىك قولداۋعا يە بول­­ۋى ءتيىس. جۇمىسقا تۇرعان جاستاردى كوبىنە باسپانا ماسەلەسى قينايدى. ولارعا وڭتۇستىكتى تاستاپ سولتۇستىككە كەل­گەنى ءۇشىن سۋبسيديا بەرۋ, تومەنگى پايىزدىق نەسيەمەن يپوتەكالىق باع­دار­لامالارعا قاتىستىرۋ ماسەلەسى رەت­تەل­گەنى ابزال. نەگىزى, ءاۋ باستا «سەر­پىن» باعدارلاماسىنىڭ ناسيحاتى دا دۇرىس بولمادى. وڭتۇستىكتە جۇمىس ورنى از, سولتۇستىكتە بوس جۇمىس ورىن­دارى كوپ دەگەن ساياسات ءجۇردى. مۇنداي بۇركەمەلەۋ ساياساتىنىڭ قاجەتى جوق. باع­دارلاما وڭتۇستىكتەن سولتۇس­تىك­كە قونىس اۋدارۋ ساياساتىن ەشبىر بۇر­كە­مە­سىز, اشىق ناسيحاتتاۋى كەرەك.

داۋلەت جادىراسىن,

«سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەگى:

– مەن 2016 جىلى رۋدنىي يندۋس­ت­ريا­لىق ينستيتۋتى ەنەرگەتيكا جانە اقپاراتتىق جۇيەلەر فاكۋلتەتىنە ەلەك­ترو­ەنەر­گەتيكا ماماندىعى بو­يىنشا «سەرپىننىڭ» گرانتىنا ءتۇستىم. تۋعان جەرىم – قىزىلوردا وبلىسىن­دا­عى قازالى ءوڭىرى. العاشقىدا ءتىل جاعىنان قينالدىم, بىراق كەيىن ۇيرەنىپ الدىم. الەۋمەتتىك جاعىنان جاقسى كومەك كورسەتىلدى. جاتاقحانا بەردى. «سوكولوۆ-سارىباي» كەن بايى­تۋ بىرلەستىگىنە جۇمىسقا كىرەسىڭ­دەر دەپ سەندىردى. بىراق ءوزىم باسقا ماماندىققا اۋىسىپ كەتتىم. قازىر وبلىس­تىق كىتاپحانادا جۇمىس ىستەي­مىن. وقۋ بىتىرگەن سوڭ بىردەن جۇمىس تاۋىپ بەرەمىز دەدى. ءوز باسىم سوعان قىزىق­تىم. بىراق «سەرپىن» باعدار­لا­ماسى بويىنشا وقىعان جاستاردىڭ كوبى ديپلوم العان سوڭ تۋعان جەرىنە قايتقىسى كەلىپ تۇرادى. ويتكەنى باعدارلامانى ناسيحاتتاۋشىلار ءاۋ باس­تا تومەن بالمەن وقۋعا تۇسۋگە بولادى دەگەن سوڭ ءبىراز بالا وقۋ بىتىرگەن سوڭ وسى جاقتا قالىپ, تۇراقتى جۇمىس ىستەۋ ماقساتىمەن ەمەس, تومەن بالمەن جوو-نا وقۋعا ءتۇسۋ مۇمكىندىگىن پايدالانۋ ءۇشىن كەلدى. ودان كەيىن وقۋ بىتىرگەن سوڭ 3 جىل وسى وڭىردە قالىپ جۇ­مىس ىستەۋ كەرەك دەگەن مىندەتتەمە شىق­تى, سودان كەيىن «سەرپىنگە» قى­زى­عۋشىلار دا ازايىپ قالدى. ءبىز­دىڭ الدىمىزدا وقۋ بىتىرگەن 150 ستۋدەنت بار. ولارعا 3 جىل قالىپ, تاعى­لىمدامادان وتەدى دەگەن زاڭ قابىلدانباعان. ولاردىڭ ءبارى كەتىپ قالدى, قازىر رۋدنىيدا ەكى-ۇشەۋى عانا ءجۇر. الايدا قوستانايدا قالىپ, وسىندا وتباسىن قۇرىپ, جۇمىس ىستەپ تۇراقتاپ قالعىسى كەلەتىندەر دە بار. بىراق باسپانا ماسەلەسى قيىن. ءۇي بەرە سالماسا دا, جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكالىق باعدارلاما بولسا, جاقسى بولار ەدى. جالپى, وڭتۇستىكتەن كەلگەن جاستارعا قوستاناي ۇنايدى. مۇندا كەلگەن جاس­تاردىڭ ءبىرازى جۇمىستى وزدەرى تاۋىپ الدى, مەن ءوزىم كۋامىن. ءبىراز سابىلىپ 2-3 اي پاتەر جالداپ, اقشاسىن اركىمنەن قارىزعا سۇراپ, قينالىپ جۇمىس تاپقانداردى بىلەمىن. سودان كەيىن تانىستارىمنىڭ ايتۋىنشا, وقۋ ورىندارى قىركۇيەككە دەيىن نەمەسە جاڭا جىلعا جۇمىس تاپپاساڭدار, ايىپپۇل تولەيسىڭدەر دەگەن تالاپ قويا­دى.

باعداۋلەت سوپىبەكوۆ,

«سەرپىننىڭ» تۇلەگى, كەنشى:

– بيىل «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا رۋدنىي يندۋستريالىق ينس­تيتۋتىن ءتامامداپ, قازىر سوكولوۆ-سارىباي تاۋ-كەن بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگىندە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن. جۇمىستى ءوزىم ىزدەپ تاپتىم. ينستيتۋت مىنا جۇمىسقا بار دەپ ەشبىر جولداما ۇستاتقان جوق. ديپلومىمىزدىڭ ءوزىن رەكتورعا شاعىم جازىپ ءجۇرىپ, كەشىگىپ ازەر الدىق. نەگىزى, قوستاناي وبلىسىندا تۇبەگەيلى قالعىم كەلەدى. رۋدنىيدا ءتورتىنشى جىل تۇرىپ جاتىرمىن, جۇمىسىم, اۋا رايى, ءبارى ۇنايدى. بىراق ەڭبەكاقى ءسال ازداۋ, ءبىر جاعىنا تارتساڭ, ەكىنشى جاعىنا جەتپەيدى. ساراپشىلار «سەرپىندى» ءبىتىرىپ, سول جەردە قالىپ جۇمىس ىستەپ جاتقان جاستارعا كوتەرمە اقى بەرىلۋ كەرەك دەدى. مەن وسى ماسەلەمەن قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا باردىم. مەنى قابىلداعان مامان: «ساعان كوتەرمە اقى بەرىلمەيدى. جىلىنا 30 ادامعا بەرىلەدى. بيىل 30 ادام تولىق تىركەلدى. سەن ارتىقسىڭ» دەدى. «كەلەسى جىلى السام بولا ما؟» دەپ ەدىم, «ول كەزدە «سەرپىندى» بىتىرگەنىڭە 6 اي ءوتىپ كەتەدى, سوندىقتان الا المايسىڭ. بىراق رۋدنىيداعى مەكەنجايىڭنان تىركەۋدەن شىعىپ, شىمكەنت قالاسىنا ءبىر جىل تىركەۋگە تۇرۋىڭا بولادى. ودان كەيىن كەلسەڭ, ءبىز ساعان ورالمان رەتىندە كومەك بەرە الامىز» دەدى. ماعان ونداي كومەك كەرەك ەمەس. مەن «سەرپىنمەن» كەلىپ, وسىندا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن, سوندىقتان باعدارلاماعا جاۋاپتى كىسىلەر ءاۋ باستا بەرگەن ۋادەلەرىن ورىنداعانى دۇرىس. قازىر باسپانادان قينالىپ ءجۇرمىن, ايلىق تومەن, پاتەر جالداۋ قىمبات. سوندىقتان «سەرپىن» جاستارىنا ارنايى يپوتەكالىق باع­­دار­لاما كەرەك. ايتپەسە, بۇل جاقتا ەشبىر جاناشىر تۋىس-تۋعانىمىز جوق, ەلدەن ساياق كەتكەن جاستارمىز. ءۇي ماسەلەسى شەشىلەتىن بولسا, وسىندا وتبا­سىن قۇ­رىپ, ەڭبەك ەتۋگە دايىنمىن.

قوستاناي وبلىسى