بالا كەزدە اجەمنەن ەستىگەن اڭىز, ەرتەگىلەردىڭ اسەرى مە ەكەن, كەيدە ادامزات مەكەن ەتىپ وتىرعان جۇمىر جەردى الىپ قارا وگىز بەينەسىندە ەلەستەتەمىن. كادىمگى جانى بار, سەزىمى مەن تۇيسىگى بار قارا وگىز.
ءبىز ادام بالاسى سوڭعى ءجۇز جىلدىقتا قارا وگىز – قارا جەردىڭ تەرىسىنە قارا قۇرتشا قاپتاپ, باسقا تىرشىلىك يەلەرىن تابيعي ورتادان ىعىستىرىپ شىعارىپ, حايۋاناتتار باعىنا قامادىق. ال قىزمەت باعىتى ميلليون جىلدار بويى وزگەرمەي كەلە جاتقان جانۋارلار مەن جاندىكتەر الەمى ءبىر جاعىنان العاندا تابيعاتقا ەمشىلىك قىزمەت كورسەتەتىن ەدى. ماسەلەن, قازاق دالاسىنىڭ كوركى بولعان اقبوكەندەر مەن كيىكتەردى الايىق. سايىن دالامىزدىڭ بەتىندە مىڭ-مىڭداپ بۇلتشا كوشىپ جۇرەتىن جانۋارلار قۇمالاقتارىمەن توپىراقتى قۇنارلاندىرىپ, تۇياقتارى ارقىلى جەر قىرتىسىن نىعايتاتىن. بۇل جەل ەروزياسىنا قارسى بىردەن-ءبىر ەم بولاتىن. ءجۇز جىل بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا سايعاقتار سانى قازىر از قالدى. ونىڭ قىزمەتىن الماستىرۋعا جاردەمى تيەدى دەپ ءۇمىت ارتۋعا بولاتىن قوي مالىنىڭ سانى دا ءماز ەمەس. مۇنىڭ ءوزى, ەگەر جاعداي وزگەرمەسە, الدىمىزداعى ءجۇز جىلدىقتا بايتاق ولكەمىزدە جاڭا ەكولوگيالىق قاتەر تۇرلەرىنىڭ باس كوتەرۋى مۇمكىن ەكەنىن سانالى ادام بالاسىنا ەپتەپ تە بولسىن سەزدىرەدى. ويتكەنى ءبىز كيىكتەردى قىرعانىمىزبەن, ولاردىڭ ورنىن الماستىرا الاتىنداي قىزمەت تۇرلەرىن اتقارعاندى بىلاي قويىپ, بۇل ماسەلە تۋرالى باس قاتىرىپ تا جاتقانىمىز جوق.
شىركىن, تابيعات قانداي ءادىل دە دانا ەدى! ءبىز ەۋرازيانىڭ ورتالىق بولىگىندە الەمدىك مۇحيتتاردان جىراق جاتقاندىقتان الىستان بۇلت, ياعني ىلعال قۋىپ اكەلۋ جانە سانيتارلىق قىزمەت اتقارۋ ءۇشىن الىپ ارقا توسىندە جەل ەكپىنىن كۇشەيتكەن. ەندى وسى ىزىڭداعان سارى جەلدىڭ جەر قىرتىسىنا توندىرەتىن قاتەرىن تومەندەتۋ ءۇشىن جەلدەن دە جۇيرىك كيىكتەردى جاراتقان. كيىكتىڭ قاسيەتى – تۇياعىنىڭ بەرىكتىگى مەن جۇيرىكتىگىندە. قارا بۇلتتاي قاپتاي جايىلىپ, الىپ دالامىزدى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە كەزىپ شىعا الادى. قولىمىزداعى قوي مالى مۇنداي قىزمەتتى اتقارا المايدى. وكىنىشكە قاراي, تابيعات انانىڭ ميلليونداعان جىلدارعا ارناپ بەكىتكەن تەڭگەرىمىن قازىر ورەسكەل بۇزىپ وتىرمىز. ال مۇنداي قاتەلىكتەر مەن قاتەرلەر ەشۋاقىتتا ءىزسىز كەتپەيدى. مۇنىڭ كەسىرىن ءبىز تارتپاساق, كەيىن ۇرپاقتارىمىز تارتادى. كوروناۆيرۋس قايدان شىقتى؟ تورعايدان باستاپ شىبىن شىركەيگە دەيىن قىرىپ, تاماق قىلعان قىتايدان شىقتى ەمەس پە؟! ەندەشە, قازىردەن باستاپ كيىكتەردىڭ كيەسىنە قالماۋدى ويلانعانىمىز ءجون سەكىلدى.
جالپى, كيە دەگەنىمىز نە؟ مۇنى اركىم ءارتۇرلى تۇسىنەدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل – تابيعاتتىڭ بارشا تىرشىلىك يەلەرى ءۇشىن بەكىتكەن ورتاق ءتارتىبى. وسى ءتارتىپ تارك ەتىلگەن جەردە, تابيعات انانىڭ قۇشاعىندا ءوسىپ كەلە جاتقان كەز كەلگەن جان-جانۋار ءتۇرىنىڭ تەڭگەرىمى بۇزىلعان, وعان قارسى زورلىق-زومبىلىق ورىن العان جەردە ءوز پەرزەنتىن قورعاۋ ءۇشىن تابيعات انا باس كوتەرەدى. مۇنىڭ بولماي قويمايتىن پروتسەسس ەكەنى قازىرگى دۇنيەنىڭ شايقالا باستاۋىنان كورىنىپ وتىر. جۇمىر جەردىڭ ءار تۇكپىرىندە بۇرىن-سوندى بولماعان اپاتتى داۋىلدار, جيىلەپ كەتكەن سۋ تاسقىندارى مەن جەر سىلكىنىستەرى, كۇن قىزۋىنىڭ ارتۋى, بۇرىن بولماعان اۋرۋ تۇرلەرىنىڭ باس كوتەرۋى, قازىرگى ادام قوعامىنىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىنىڭ قيىنداۋى, مۇنىڭ ءبارى قوسىلا كەلگەندە تابيعات انانىڭ ادامزاتقا قارسى باس كوتەرۋىنىڭ جەكەلەگەن بەلگىلەرى ەمەس پە ەكەن؟!
مەنىڭ ويىمشا, 2015 جىلى قابىلدانعان كليمات جونىندەگى پاريج كەلىسىمى – ادامزاتتى جەر بەتىندە ساقتاپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر دۇرىس جولى. ونى امەريكالىق كومپانيالاردىڭ مۇددەسىن ەسكەرگەن بيزنەسمەن دونالد ترامپ بۇزىپ, اقش-تىڭ وسى كەلىسىمنەن شىعۋىنا تۇرتكى بولدى. بيزنەسمەننىڭ بيلىك باسىنا كەلۋىنىڭ ءبىر قاتەرى وسىدان كورىندى. بىراق اقش پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات دجو بايدەن بۇل ەلدى وسى كەلىسىمگە قايتا قوسادى دەگەن ءۇمىت بار. ويتكەنى ىقتيمال تەحنوگەندىك اپاتتاردىڭ ارتى قايدا اپارىپ سوعاتىنىن ادامزات قوعامىنىڭ الدىڭعى قاتارلى وكىلدەرى – كوپتەگەن ساياساتكەر مەن عالىمدار ايقىن كورىپ وتىر.
ال ەكولوگيا ماسەلەسىندە قازاقستان جاعدايىنا كەلسەك, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ونىڭ تالاپتارىن ساقتاپ وتىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بولماعانى انىق. ويتكەنى نەگىزگى نازاردى ەكونوميكاعا عانا اۋدارا وتىرىپ, ەلدى قيىنشىلىقتان الىپ شىعۋ قاجەت بولدى.
مەملەكەت باسشىسى, وقىعان-توقىعانى كوپ زيالى ازامات قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوز قىزمەتىندە قورشاعان ورتا جاعدايىن جاقسارتۋعا ءبىرىنشى كەزەكتە ءمان بەرۋى بەكەر ەمەس. جۋىقتا قابىلدانۋعا ءتيىستى جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس بويىنشا ەندى كاسىپورىندار تابيعاتقا كەلتىرگەن زالالى ءۇشىن بۇرىنعىداي ايىپ تولەۋمەن عانا قۇتىلىپ كەتە المايدى. وزدەرى كەلتىرگەن زالالدى وزدەرى وتەيدى. بۇل دا بولسا, ۇلكەن جەتىستىك.