ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى ءوتىپ, بىرقاتار زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى. اتاپ ايتقاندا, دەپۋتاتتار مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
وسىعان وراي, ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين زاڭعا ەنگىزىلگەن نورمالار مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىنىن, ەڭ باستىسى – سىبايلاس جەمقورلىقتى تومەندەتەتىنىن ايتتى.
سونداي-اق ن.نىعماتۋلين مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا باسشىلاردىڭ قىزمەتىن مىندەتتى رەيتينگتىك باعالاۋ زاڭ دەڭگەيىندە بەكىتىلەتىنىنە نازار اۋداردى. ول ەڭ الدىمەن, مەملەكەت مۇددەسىن ساقتاي وتىرىپ, اشىق جۇمىس ىستەۋگە جول اشادى.
قولدانىستاعى زاڭدا جەتكىزۋشىلەرمەن تىكەلەي كەلىسىمشارت جاساسىپ, ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ قاراستىرىلعان. بۇل نورمالاردى دەپۋتاتتار تاپسىرىس بەرۋشىگە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا باسەكەلەستىك ادىستەرى تاۋسىلعان كەزدە عانا قولدانۋعا بولادى دەپ تولىقتىردى. مۇنى ورىنداماعان باسشىلار 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن ادال جانە اشىق مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى وتكىزۋگە ىنتالاندىرۋ ءۇشىن دەپۋتاتتار ولاردىڭ قىزمەتى تيىمدىلىگىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن ەنگىزۋ جولىن ۇسىندى.
وسى رەتتە, ءماجىلىس توراعاسى رەيتينگتىك باعالاۋدى ەنگىزۋدىڭ, سونداي-اق وسى پروتسەستى اۆتوماتتاندىرۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارىپ, باسەكەلەستىك جەتكىزۋشىلەر اراسىندا عانا ەمەس, تاپسىرىس بەرۋشى مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا دا بولۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتارعا تانىستىرعان قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتقا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر ءۇش نەگىزگى بولىكتەن تۇرادى. ءبىرىنشىسى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ. ەكىنشىسى, سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرمەۋ. ءۇشىنشىسى, ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋدى ازايتۋ.
«مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە كونكۋرس تۇرىندەگى ساتىپ الۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى رەتىندە الدىن الا كەلىسىمدى قولدانۋ قاراستىرىلعان. بۇل ءتاسىل ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن الەۋەتتى ءونىم بەرۋشىلەر ىرىكتەلىپ, ولارمەن الدىنالا كەلىسىم جاسالادى.
ەكىنشى كەزەڭدە تاپسىرىس بەرۋشىلەر الدىن الا كەلىسىمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا تاۋارلار, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋعا تاپسىرىس جىبەرەدى. كەلىسىمشارت ەڭ تومەن باعا ۇسىنعان الەۋەتتى ءونىم بەرۋشىمەن جاسالادى.
ادەتتە, الدىن الا كەلىسىم جاساسۋ ارقىلى كانتسەليارلىق جانە شارۋاشىلىق تاۋارلارى, كەڭسە تەحنيكاسى, جانار-جاعارماي, بايلانىس قىزمەتى مەن ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلۋ سەكىلدى ستاندارتتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ساتىپ الىنادى. بۇل رەتتە, الدىن الا كەلىسىمدەر ورتالىقتاندىرىلعان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋمەن بىرگە قولدانىلادى. ۇسىنىلىپ وتىرعان ءادىس ساتىپ الۋ راسىمدەرىن
5 جۇمىس كۇنىنە دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ە.جاماۋباەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, سىبايلاس جەمقورلىقتى تومەندەتۋ ءۇشىن رەيتينگتىك-بالدىق جۇيە ارقىلى كونكۋرس ءتاسىلىن ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل ءتاسىل مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمىنە ادامنىڭ قاتىسۋىن شەكتەۋگە, ساتىپ الۋدى كونكۋرستىق كوميسسياسىز جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇنى 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اسپايتىن ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋلار جويىلىپ, ول ەلەكتروندى دۇكەن ارقىلى ساتىپ الۋمەن الماستىرىلادى.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا پالاتا اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردى ماقۇلدادى.
قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا جۇمىس توبى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ سالاسىنداعى زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ جاعدايلارى, قىزمەتىن يادرولىق قوندىرعىلارمەن جانە ىقتيمال رادياتسيالىق قاۋىپتىلىگى I جانە II ساناتتاعى وبەكتىلەرمەن جۇزەگە اسىراتىن سۋبەكتىلەرگە تەكسەرۋ جۇرگىزۋ, اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ سالاسىنداعى قىزمەتتى ليتسەنزيالاۋ ءتارتىبى جانە تاعى باسقالارىنا قاتىستى ۇسىنىستار ەنگىزدى.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نوعاەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ قۇقىقتىق قايشىلىقتارىن جويۋ, سونداي-اق بەلگىلى ءبىر نورمالاردى اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (اەحا) قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق نورمالارىنا سايكەس كەلتىرۋ ءۇشىن اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ سالاسىنداعى زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە باعىتتالعان. قۇجاتتا بىرقاتار ماسەلە قاراستىرىلعان. ماسەلەن, «اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ تۋرالى» جانە «حالىقتىڭ رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» زاڭ نورمالارىن قولدانۋ كەزىندە تۇسىنىسپەۋشىلىككە جول بەرمەۋ ءۇشىن تەرمينولوگيا مەن ۇعىمدىق اپپاراتتى ناقتىلاۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن فۋنكتسيالارىن شەكتەۋ, اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ وبەكتىلەرىندە جۇمىس ىستەيتىن پەرسونالعا اتتەستاتتاۋدان قايتا ءوتۋ قۇقىعىن بەرۋ دە جوسپارعا ەنگەن.
«يادرولىق ماتەريالداردى, راديواكتيۆتى زاتتاردى جانە راديواكتيۆتى قالدىقتاردى تاسىمالداۋ كەزىندە يادرولىق جانە رادياتسيالىق اۆاريالارعا اپاتتىق ازىرلىكتى جانە دەن قويۋدى رەگلامەنتتەۋ قاراستىرىلادى. يادرولىق قوندىرعىنىڭ جۇيەلەرىندە, جابدىقتارىندا, جوبالاۋ جانە پايدالانۋ قۇجاتتاماسىندا وزگەرىستەر بولعان جاعدايدا عانا يادرولىق, رادياتسيالىق, يادرولىق فيزيكالىق قاۋىپسىزدىككە قايتا ساراپتاما جۇرگىزىلەدى. زاڭ جوباسى قابىلدانعان جاعدايدا, ءتيىستى قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اسپەكتىلەر جۇزەگە اسىرىلادى. اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ سالاسىنداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە كىزمەتتى رەتتەۋ بولىگىندە قولدانىستاعى زاڭناماداعى قۇقىقتىق قايشىلىقتاردى جويۋ ەسكەرىلگەن. اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ قاۋىپسىزدىك بويىنشا تالاپتارىن ورىنداۋ قامتىلعان», دەدى ن.نوعاەۆ.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا بىرقاتار راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى. سولاردىڭ قاتارىندا ء«ولىم جازاسىنىڭ كۇشىن جويۋعا باعىتتالعان ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىگە ەكىنشى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بار.
حاتتاما قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءولىم جازاسىنىڭ كۇشىن جويۋ بويىنشا حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى قابىلداۋىنا باعىتتالعان. اتالعان قۇجاتتىڭ 2-بابىنىڭ 1-تارماعىندا سوعىس ۋاقىتىندا اسكەري سيپاتتاعى اسا اۋىر قىلمىستار جاساعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعاننان كەيىن سوعىس ۋاقىتىندا ءولىم جازاسىن قولدانۋدى كوزدەيتىن, راتيفيكاتسيالاۋ نەمەسە قوسىلۋ كەزىندە جاسالعان ەسكەرتپەنى قوسپاعاندا, وسى حاتتاماعا ەشقانداي ەسكەرتپەلەرگە جول بەرىلمەيتىنى كوزدەلگەن. قازاقستان حاتتاماعا كورسەتىلگەن ەسكەرتپەمەن قوسىلىپ وتىر.
زاڭ جوباسى جونىندە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان سوعىس ۋاقىتىندا ءولىم جازاسىن قولدانۋ قۇقىعىن وزىنە قالدىرادى. ء«ولىم جازاسىن الىپ تاستاۋ ماسەلەسى تەك زاڭدى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءمورالدى-ەتيكالىق ولشەمگە يە ەكەنىن تۇسىنەمىز. وسى ماسەلەنىڭ سەزىمتالدىعىن, ۇكىمەت رەگلامەنتىنە ساي قازاقستاندىق قوعامنىڭ پىكىرىن زەردەلەۋدى ەسكەرىپ, كەلىسۋدىڭ بارلىق قاجەتتى راسىمدەرى جۇزەگە اسىرىلدى. 2003 جىلى ءولىم جازاسىن قولدانۋعا موراتوري ەنگىزىلگەننەن كەيىن, ەلىمىزدە جوعارى جازا شاراسىن قولدانباۋىنىڭ تۇراقتى قۇقىقتىق رەجىمى قالىپتاسقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل قادام ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن ارتتىراتىنىنا كامىل سەنەمىز», دەدى مۇحتار تىلەۋبەردى.
راتيفيكاتسيالانعان قۇجاتتاردىڭ قاتارىندا تمد قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ يادرولىق اۆاريا نەمەسە رادياتسيالىق اۆاريالىق احۋالدىڭ تۋىنداۋ جاعدايىنا دايىندىقتى جانە ولاردىڭ زارداپتارىن جويۋ كەزىندەگى ءوزارا كومەكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى بار.
بۇدان بولەك, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ باسەكەلەستىكتىڭ بىرىڭعاي قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرۋى كەزىندە قۇپيا اقپاراتتى قورعاۋ ءتارتىبى جانە ونى جاريا ەتكەنى ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى كەلىسىمگە ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋى تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەن كودەكسى تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى, سونىمەن قاتار قازاقستان مەن حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا وفيستەر قۇرۋ جانە ولاردىڭ قىزمەتى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى. «حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسى قازاقستاندا ءوز قىزمەتىن 1994 جىلدان باستاپ جۇزەگە اسىرادى. وسى كەزەڭنەن باستاپ 1,6 ميلليارد دوللار كولەمىندە جوبالار قارجىلاندىرىلدى. بۇل ورتالىق ازيا ەلدەرىنە سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمىنىڭ 70 پايىزىن قۇرايدى. كەلىسىم حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسىنىڭ قازاقستاندىق ءوفيسىنىڭ ورنىقتى جۇمىس ىستەۋىنە جانە جاڭا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى قۇجاتتى تانىستىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە ۋران ءوندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبانى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
پالاتا اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارىنا قاتىستى جۇمىستى جالعاستىرۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن كەلىستى.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار ءبىرشاما زاڭ جوبالارىنا سەنات ەنگىزگەن تولىقتىرۋلارمەن كەلىستى. ولار: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەسى بويىنشا جانە ەكونوميكالىق ءوسۋدى قالپىنا كەلتىرۋ مەن ەكولوگيا ءجان ە اقپارات ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارى.
«سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەر ناقتىلاۋ سيپاتىنا يە جانە ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى مەن مازمۇنىن وزگەرتپەيدى. سوندىقتان ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكونوميكالىق ءوسۋدى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سەنات ەنگىزگەن تولىقتىرۋلارعا كەلىسىم ءبىلدىرۋدى ۇسىنادى», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ساكەن وتەباەۆ.
جالپى وتىرىستا ءماجىلىس جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك كاداسترى شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. سونداي-اق جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار ءماجىلىس رەگلامەنتىنە تولىقتىرۋلار ەنگىزدى. ول پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا تۋرالى زاڭنامانى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان.