تالدىقورعانداعى ءوز پەرزەنتتەرىن وزدەرى بالالار ۇيىنە وتكىزگەن انالاردىڭ ارەكەتى الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءالسىز قورعالعاندىقتان با, الدە بەزبۇيرەكتىكتەن بە؟
تالدىقورعانداعى ءوز پەرزەنتتەرىن وزدەرى بالالار ۇيىنە وتكىزگەن انالاردىڭ ارەكەتى الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءالسىز قورعالعاندىقتان با, الدە بەزبۇيرەكتىكتەن بە؟
اعىمداعى جىلدىڭ 31 تامىزىندا تاڭعى ساعات 7 شاماسىندا تالدىقورعان قالاسى, اباي كوشەسى 285 ءۇيدىڭ ەسىگىنىڭ الدىنا بەلگىسىز بىرەۋلەر 1 جاس شاماسىنداعى نارەستەنى تاستاپ كەتكەنى تۋرالى جەكەلەگەن باسىلىمدار جارىسا جازدى, ايتتى. ادام تاعدىرى داۋرىقپا ءۇشىن پايدالانىلدى. قالدى. ال بۇگىن شە؟ تالدىقورعاندا ۋاقىت تالابىنا ساي قالىپتى تىرلىك جالعاسىن تاپتى, جالعاسا بەرەرى دە حاق. ايتكەنمەن, جوعارىدا ايتىلعان وقيعا ءبىزدى بەي-جاي قالدىرمادى. الماتى وبلىستىق بالالار قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرىمەن بىرگە سول بالانىڭ بۇگىنگى تاعدىرىن ءبىلۋ ءۇشىن وبلىستىق مامانداندىرىلعان بالالار ۇيىنە باردىق. قۇدايعا شۇكىر, بالانىڭ دەنساۋلىعى جاقسى ەڭ باستىسى جاقسى ادامدار زاڭناما شەڭبەرىندە قامقورلىقتارىنا الىپتى.
شىنى كەرەك, بۇل پالەندەي تاڭعالارلىق وقيعا ەمەس. مۇنداي جايتتارعا سالا ماماندارىنىڭ عانا ەمەس قاراپايىم ادامداردىڭ قۇلاقتارىنىڭ ۇيرەنگەندىگى سول, العاشىندا «قاشان, قايدا؟» دەگەن جاتتاندى سۇراقتاردى اعىتقانىمەن ارتىنشا ۇمىتىلىپ قالا بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا باسىم بولىگىنىڭ ەشقانداي قۇجاتى جوق 60 بالانى ۋاقتىلى تالاپقا ساي كولوريالى تاماقتاندىرىپ, دەنساۋلىقتارىن تەكسەرىپ, كۇتىپ وتىرعان تالدىقورعانداعى وبلىستىق مامانداندىرىلعان بالالار ءۇيىنىڭ باس ءدارىگەرى ساۋلە جاپاباەۆا «انالىق مەيىرىمدىلىكتەن بە, الدە كۇللى جاۋاپكەرشىلىكتى موينىما العاندىقتان با ايتەۋىر جاراتۋشى يەمىز اركەز ماعان قانداي دا ءبىر كەلەڭسىزدىكتى الدىن الا سەزدىرىپ تۇرادى. يۆان اتتى بالانىڭ اتاسى مەن اجەسى اندا-ساندا كەلىپ نەمەرەسىنىڭ جاعدايىن ءبىلىپ تۇراتىن. ءبىر كۇنى سول بالانىڭ اپاسىمەن بىرگە اناسىمىن دەپ ءبىر ايەل كەلدى. زەيىن قويا ءسوزىن تىڭداپ, ءتۇر-تۇسىنە قانشا قاراسام دا ول ايەلدىڭ كەلىپ-كەتىپ جۇرگەندىگىن ويىما تۇسىرە الماي سەكەمدەندىم. امال نەشىك, زاڭنىڭ اتى زاڭ. بالاسىن الىپ كەتەتىن بولدى. بارلىق قۇجاتتارىن زاڭناما تالابىنا سايكەس تولتىرىپ بەرىپ, بالاعا ساتتىلىك تىلەپ قالا بەردىك. ارتىنشا سول بالانى اناسى مەن اجەسى ساتپاق بولىپ ارەكەتتەنگەنى اشكەرەلەنىپ, جالپاق جۇرتقا جايىلدى. قازىر يۆان ءبىزدىڭ, ياعني تالدىقورعانداعى وبلىستىق مامانداندىرىلعان بالالار ۇيىندە. دەنساۋلىعى دا, كوڭىل-كۇيى دە جاقسى», دەدى. مۇنى قالاي تۇسىنەمىز؟ قوعامعا كىنا ارتپاس بۇرىن سول قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى ادامدار ارەكەتىن زەردەلەپ كورەلىكشى. كوكەك انالار تەك قالالاردا عانا ەمەس حالىق كوپ شوعىرلانعان ءىرى ەلدى مەكەندەردە دە كوبەيىپ بارادى. ويناپ ءجۇرىپ وت باستى دەپ ءبىرىن اقتاساق, ەكىنشىسى نەگە سول قىز ومىرىنەن ساباق المايدى؟ سونداي-اق, جاسوسپىرىمدەردىڭ ءبىرى ماسكۇنەمدىككە سالىنسا, ەكىنشىسى ەسىرتكىلىك زاتتارعا تاۋەلدى بولىپ وتىرعانى دا جاسىرىن ەمەس. شيىرىپ ايتقاندا, كوكەك انالار ءۇشىن ايەل زاتىنا, ماسكۇنەم جاس ءۇشىن ەر ازاماتتارعا كىنا ارتۋدان اۋلاقپىز. بىراق «بەس ساۋساق بىردەي ەمەس» دەپ جىلى جابا سالعىمىز دا كەلمەيدى.
«الماتى وبلىسىندا بالالاردى تاربيەلەۋ مەن وقىتۋدا, مەديتسينالىق, زاڭدىق, پەداگوگيكالىق, پسيحولوگيالىق قىزمەتتەر كورسەتىلەدى. دەسەك تە, بالالاردىڭ جالپى جاعدايى ويلانۋدى قاجەت ەتەتىنى جاسىرىن ەمەس. ولاي دەيتىنىم, كەيبىر ماسەلەلەر كۇردەلەنىپ بارا جاتقان ءتارىزدى. ستاتيستيكالىق مالىمەتكە سۇيەنسەك وبلىسىمىزداعى 616355 ءبۇلدىرشىننىڭ 3 مىڭنان استامى جەتىمدەر مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان ەكەن. سولاردىڭ 20-25 پايىزى – اتا-انالارى قايتىس بولعان تۇل جەتىمدەر. قالعان 75-80 پايىزى – الەۋمەتتىك جەتىمدەر, نەمەسە اتا-انالارى قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن بالالارىنان باس تارتقان, تاستاندىلار. ىندەتە تۇسسەم, اتا-انالىق قۇقىعىنان ايىرىلعان, ياعني سوتتالعان, زاڭ ورىندارىنىڭ ىزدەۋىندە جۇرگەن نەمەسە ۇزاق مەرزىمدىك ساۋىقتىرۋ ورىندارىندا ەمدەلىپ جاتقان, قۇقىعى شەكتەۋلى, سوت جۇيەسىمەن ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان دەپ تانىلعان جاندار. راس, الەۋمەتتىك جەتىمدىك ماسەلەسى كوبىنەسە وتباسى ءرولىنىڭ تومەندەۋىنە, اتا-انانىڭ بالا تاربيەسىنە كوپ كوڭىل بولمەۋىنە, ماتەريالدىق جانە تۇرعىن جاي قيىنشىلىقتارىمەن, مەكتەپ, وتباسى جانە قوعامنىڭ ءوزارا ارەكەتىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن, وتباسى جانە وتباسىلىق تاربيەلەۋ قۇندىلىقتارى تۋرالى ناسيحات جۇمىسىنىڭ السىزدىگى, بالا مەن اتا-اناسىنىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا دا بايلانىستى بولىپ تىزبەلەنەدى. الەۋمەتتىك جەتىمدىكتىڭ نەگىزگى سەبەبى بالانىڭ وتباسى ماسەلەسىن زاڭدىق تۇرعىدا قولعا الىپ, وڭالتۋ ماقساتىندا كەشەندى كومەك كورسەتۋ قاجەت-اق. جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان 800-گە جۋىق بالا ءۇشىن وبلىستا سابيلەر ءۇيى, مامانداندىرىلعان بالالار ءۇيى, مەكتەپ-ينتەرناتتار, وتباسىلىق ۇلگىدەگى بالالار ۇيلەرى, جاسوسپىرىمدەر ءۇيى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار, 11 قابىلداۋشى اتا-انالار مەكتەبى, 2 وتباسىلاردى قولداۋ قىزمەتى تاعى بار», دەدى الماتى وبلىستىق بالالار قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى باسقارماسىنىڭ باستىعى گۇلنار ەرمەكباەۆا.
جەكەلەگەن اتا-انالاردىڭ ءوز بالارىن وزدەرىنەن گورى مەملەكەتتىڭ باققانىن ارتىق سانايتىنى دا اقيقات. وعان ىلە اۋدانىندا بالالار باسپاناسىنا اينالعان ۇيدە 100 بالانىڭ ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى ناقتى دالەل بولادى. بەزبۇيرەكتىك دەيمىز بە, الدە... ايتەۋىر جۇمىس ىستەۋىنە, جەكە ءومىرىن كوڭىل حوشى قالاعانداي ەتىپ سۇرگىسى كەلگەن انالاردىڭ ءبىرىن مىسالعا كەلتىرسەك, جاسى 40-قا تولماعان انانىڭ 2 جوعارى ءبىلىمى بار ەكەن. باسپانالى, تۇراقتى جۇمىسى دا بار بولعانىمەن 10 جاسار بالاسىن باعۋدان باس تارتىپ, ءبىر ەمەس, ەكى رەت بارىپ ءارى مىندەتتەي وتىرىپ مامانداندىرىلعان بالالار ۇيىنە ءوزى وتكىزگەنىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟
ماقالانى جازۋ بارىسىندا تاعى ءبىر اڭعارعانىمىز ىشىمدىككە سالىنعان اكە ءومىر سۇرۋىنە بالالارى كەدەرگى كەلتىرەدى دەپ ساناعاندىقتان ولاردى ۇرىپ-سوعىپ الىپ ارتىنشا كولگىرسي الداۋسىراتقان بولادى ەكەن. ال ىشىمدىكتەن ارىلا المايتىن انا بالالارىنا مەيىرىمدى بولعانىمەن ونى تاربيەلەۋمەن اينالىسپايدى. مۇنداي وتباسىلاردان شىققان ۇلدار وزدەرىن ەسەيدىم دەپ ساناعان كەزىندە باستارى اۋعان جاققا بوسىپ كەتسە, قىزدار جىنىستىق قاتىناسقا تىم ەرتە ءتۇسىپ, مەكتەپتى تاستاپ كەتەدى ەكەن. تەك اعىمداعى جىلدىڭ 10 ايىندا 40-تان استام اتا-انا اتا-انالىق قۇقىعىنان ايىرىلعان. «كامەلەتتىك جاسقا تولماعان 3 بالا ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنۋدە. انالارى تاعدىر تالكەگىنە تاستاپ, بەلگىسىز جاققا كەتىپ قالعان. ءالى كۇنگە قايدا تۇراتىنىن ەشكىم بىلمەيدى. اكە بولسا بالالارىن باعۋدان باس تارتىپ وتىر. ۇلكەن ەكى بالا مامانداندىرىلعان ورتا ءبىلىم الىپ, ەڭبەك ەتۋدە, كىشكەنەسى مەكتەپتە وقىپ ءجۇر», دەيدى گۇلنار ەرمەكباەۆا.
«مەدالدىڭ ەكى جاعى بار» دەمەكشى, كەزىندە تىعىرىققا تىرەلگەن انالار, وتباسىلار مورالدىق, ماتەريالدىق تۇرعىدان كومەك العاندا بۇگىندە كوپتەگەن ۆەدومستۆولار تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەن جەتىمدەر ءومىرىن قالاي تۇزەۋ, وعان قاجەتتى قاراجاتتى قايدان الۋ, بەيكۇنا بەيشارالاردى قالاي باسپانالى ەتۋ سەكىلدى ماسەلەلەرمەن باستارىن قاتىرىپ وتىرماس ەدى. ال, ءوز بالالارىن وزدەرى بالالار ۇيىنە وتكىزگەن اتا-انالاردىڭ ارەكەتى ماجبۇرلىك جانە بەزبۇيرەكتىك بولىپ ەكى توپقا بولىنەدى. ءبىرىنشىسى الەۋمەتتىك جەتىسپەۋشىلىك. قانداي دا جۇمىس ىستەيتىن انا بالالى بولعاندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەزىندە تاباتىن ايلىق جالاقىسىنىڭ 40 پايىزىن 1 جىلعا دەيىن الۋعا قۇقىلى. ال جۇمىس ىستەمەي ءجۇرىپ بالالى بولعان انا ايىنا 7-8 مىڭ تەڭگەنى بالا سانىنا وراي الادى. بۇل قاراجات انا مەن بالانىڭ قاجەتتىلىگىن تولىق وتەي الا ما, جوق پا ونى وقىرمان ەكشەسىن. بىراق, از بولسا دا انانىڭ قولىنا مەملەكەت تاراپىنان تيگەن قاراجات سول انالارعا ۇلكەن وي سالاتىنى انىق. قيىن ساتتە قورعاۋشىسى ءھام دەمەۋشىسى بار ەكەندىگىن سەزىنەتىنى تاعى راس. ەكىنشى جايت – بەزبۇيرەكتىك, قاتىگەزدىك. وكىنىشكە قاراي, ولارعا ناقتى زاڭمەن بەلگىلەنگەن جازا جوق. بالا ساتۋ سەكىلدى قىلمىستىق ارەكەتتەر قر قك-ىندە قارالاتىنى ءوز الدىنا. سوندىقتان, قانداي دا ءبىر سەبەپپەن ومىرگە بالا كەلدى مە ول مەملەكەت قامقورلىعىنا الىنىپ, ءتۇرلى قاجەتتىلىكتەردى وتەيتىن قاراجات بيۋدجەتتەن ءبولىنىپ جاتسا قۇبا-قۇپ. سوندا مەملەكەت قاراجاتىمەن ءبىر-ەكى جىل ءوز بالاسىن ءوزى باققان اناعا وي تۇسەر مە ەدى. وسىنىڭ بارلىعىن ۇيلەستىرەتىن مەملەكەتتىك پە, جەكەمەنشىك پە قالىپتاستىرۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەسە دۇرىس بولار ما ەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت تاستاندى بالالار جايلى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جارىسا جازىپ, داۋىسى جەتكەن جەرگە دەيىن ايتقانشا سول بالانى تاستاپ كەتكەن اناسى مەن اكەسى ۇستالىپ مىنانداي جازا, اۋىر جازا, وتە اۋىر جازا قولداندى دەگەندى سان قايتالاسا ەش ارتىقتىعى جوق. قايتا ادامدارعا وي سالارى حاق.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.