ەل ىشىندە مال ۇرلىعى تىيىلماي تۇرعانى بەلگىلى. باياعىشا ايتقاندا, ۇرىلاردىڭ بەتى قاتتى بولىپ تۇر. بۇل وڭىردەگى جەكە مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعانى انىق. ەكىنشىدەن, ىشكى ءتارتىپتىڭ دە اقساپ جاتقانىن بىلدىرەدى.
ۇرى-قارىنىڭ ۇستالماۋى, ۇستالسا دا جەڭىل جازامەن قۇتىلىپ كەتۋى اعايىننىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرعانىمەن, ازىرگە شاراسىزدىق تانىتقاننان اسا الماي وتىر. ءتىپتى مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋ مەن قىلمىستى اشكەرەلەۋدە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا دارمەنسىز ەكەن. ال بارىمتادان كەلگەن شىعىن ءوسىپ بارادى. ماسەلەن, بيىلعى ون اي ىشىندە عانا قولدى بولعان مالدىڭ قۇنى 1 ملرد تەڭگەدەن اسقان. اشىلعان قىلمىستىڭ سانى بولعانىمەن, شىعىننىڭ وتەلۋىندە ساپا جوق. ويتكەنى, جىل باسىنان بەرى ۇستالعان ۇرىلاردان وندىرىلگەن قۇننىڭ شاماسى 17 پايىزعا ارەڭ جەتىپ وتىر.
جالپى, مال ۇرلىعىن كاسىپ قىلعان باۋكەسپەلەردىڭ قولعا ءتۇسۋى مەن جوعالعان مالدىڭ قۇنىن تولىق وتەۋى وتە سيرەك بولاتىن جاعداي. اسىرەسە اياقتى مالدىڭ ورىستە ءجۇرىپ قولدى بولعانىن دالەلدەۋ قيىن ءىس دەيدى ءىز كەسۋشىلەر. بۇعان مال يەلەرىنىڭ بەيقامدىعى مەن پوليتسياعا ۋاقتىلى شاعىمدانباۋى دا كەرى اسەر ەتەدى. ال ايماقتارداعى مال ۇرلىعى بەلەڭ العان اۋداندارعا جاسالعان تالداۋ بويىنشا, ۇرىلاردىڭ دەنى ەكى وبلىستىڭ شەكتەسەتىن تۇسىندا سۇرگىندى سالادى ەكەن. ءتىپتى, كورشى مەملەكەتتەردىڭ شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان اۋماقتا جەكەلەگەن تويىمسىز توپتار مال ۇرلىعىن كاسىپكە اينالدىرىپ العانىن تۇرعىندار دا, ءتارتىپ ساقشىلارى دا مويىندايدى. ەكى جاعدايدا دا شەكارا اسقان مالدىڭ ىزىنە ءتۇسۋ مۇمكىندىگى تومەندەي بەرەدى دەيدى ماماندار. ياعني, قىر اسقان تۇياقتىنىڭ باسىم بولىگى جىلدام سويىلىپ, ەت بازارلارىنا شىعىپ كەتەدى. ال بازارداعى قىزىل ەتتىڭ ناقتى ەگەسىنىڭ كىم ەكەنىن ادام ايىرىپ بولمايتىنى انىق. ارينە, مۇنداي ارەكەتتى ادامنىڭ ار-ۇياتى عانا شەكتەۋى مۇمكىن, تەك, ۇرىدا يمان بولمايتىنى باعزى زاماندا-اق ايتىلعان-دى...
راس, سوڭعى ءبىر جىلدا مال ۇرلىعىن بولدىرماۋعا قاتىستى زاڭ تالابى كۇشەيتىلدى. قىلمىستىق كودەكسكە جاڭا تارماق, «مال ۇرلىعى» بابى ەنگىزىلدى. بۇل باپ بويىنشا ۇستالىپ, قىلمىسى دالەلدەنگەن ادامنىڭ جازاسى اۋىرلايدى. بۇرىن اق-ادال مالدى قولدى قىلعان قىلمىسكەرگە بەرىلەتىن جازا مولشەرى 3 جىلدان اسپايتىن بولسا, جاڭا باپقا سوتتىلىق مەرزىمى 5 جىلعا دەيىن ۇزارىپ, ۇرىنى باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا دەيىن قاتاڭداتىلعان. قازىر ۇرلىعى اشكەرە بولعان ادامعا 8 ملن تەڭگە شاماسىندا ايىپپۇل سالىناتىنى تاعى بار. سوت ۇكىمىنەن كەيىن قىلمىسكەردىڭ دۇنيە-مۇلكىن تاركىلەۋ شاراسى دا تاجىريبەگە ەندى. الايدا مۇنىڭ ءبارى ۇرىلاردىڭ بەتىن قايتارۋعا بالەندەي ىقپال ەتپەگەن سىڭايلى. ەكىنشى جاعىنان قاراعاندا, مال ۇرلىعىنىڭ جەدەل انىقتالىپ, اشكەرە بولۋى وتە تومەنگى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. پروكۋراتۋرانىڭ مالىمەتىنە ۇڭىلسەك, وسى سيپاتتاعى قىلمىستاردىڭ اشىلۋى 41 پايىزدان اسپايدى. بۇل جەردە ۇرىلاردىڭ بەتىمەن كەتۋىنە قازاقتىڭ «ۇستالماعان ۇرى ەمەس» دەگەن قاعيداسى ارقاۋ بولسا كەرەك. ال ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ءۋاجى مال يەسىنىڭ جاۋاپسىزدىعىنا قاتىستى ەكەن.
ايتپاقشى, قوعامداعى وتكىر ماسەلە شامالى ۋاقىت بۇرىن پارلامەنت سەناتىندا دا ءسوز بولعان. ەل ىشىندەگى مال ۇرلىعىنىڭ ازايماي وتىرعانىنا الاڭداعان حالىق قالاۋلىلارى ءالى دە زاڭدى كۇشەيتۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. جانە ولاردى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى قاناعاتتاندىرمايدى ەكەن. ياعني ۇرى-قارىنىڭ جولىن كەسۋگە ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ قۇزىرەتى ءالى دە بولسا جەتكىلىكسىز كورىنەدى. سونداي-اق سەناتورلاردى مالى جوعالعان ادامنىڭ ارىزىن قابىلداۋ ءۇشىن ءتۇرلى سىلتاۋ ايتاتىن پوليتسەيلەردىڭ ارەكەتى دە الاڭداتادى.
– وڭىرلەردە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مالدىڭ جوعالۋى تۋرالى دەرەكتى تىركەمەيتىنى انىقتالدى. ولار تۇرعىنداردىڭ مالدىڭ ەركىن جايىلۋى ءۇشىن قاراۋسىز جىبەرگەنىن ايتىپ, ۇرلىق تۋرالى ارىزداردى قاراۋدان باس تارتىپ وتىر. ياعني, بۇل جەردە قىلمىستى جاسىرۋدىڭ تەرىس تاجىريبەسى جالعاسىپ كەلەدى. ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اۋىلدىق جەرلەردە مال جايۋ ماسەلەلەرى ءتيىستى تۇردە شەشپەيدى. ال مال يەسى ءوز مالىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ءتيىستى ارەكەت ەتە المايدى. بۇل قوعامدىق ماسەلە. ويتكەنى مال ۇرلىعى الەۋمەتتىك قاۋىپ توندىرەتىن قىلمىستىڭ ۇيىمداسقان تۇرىنە جاتادى. ال ونىڭ دەر كەزىندە اشىلماۋى وتە قاۋىپتى, – دەيدى سەناتور نۇرلان بەكنازاروۆ.
بىراق بۇدان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مال ۇرلىعىنا قاتىستى قىلمىستى اشۋ ءۇشىن قاراكەتسىز وتىر دەگەن پىكىر تۋماۋى كەرەك. جۇمىس جۇرۋدە, ناتيجە دە بار. مىسالى, وسى ايدا عانا الماتى وبلىسىنىڭ پوليتسەيلەرى ءبىر تاۋلىك ىشىندە بۇرىن جاسالعان 15 مال ۇرلىعىن اشتى. بۇل جەتىستىككە «مال ۇرلىعى» رەسپۋبليكالىق جەدەل-الدىن الۋ ءىس-شاراسى اياسىندا قول جەتتى.
– ارنايى شارانىڭ العاشقى كۇنى-اق بۇعان دەيىن جاسالعان نەمەسە الدىڭعى جىلدارى جاسالعان 15 قىلمىس اشىلدى. 9 باس مال زاڭدى يەلەرىنە قايتارىلدى. ونىڭ ىشىندە ءۇش جىلقى, ەكى سيىر, ءتورت ۇساق مال بار. مال ۇرلىعىن جاسادى دەگەن كۇدىكپەن 14 ادام ۇستالدى. «مال ۇرلاۋشى» ساناتى بويىنشا 4 ازامات پروفيلاكتيكالىق ەسەپكە قويىلدى. ءبىز 57 بازاردى, ەت پاۆيلوندارىن, مال مەن ەت ونىمدەرىن ساتاتىن باسقا دا ورىنداردى تەكسەردىك, 187 شارۋا قوجالىعىندا, جايىلىم ورىندارىندا, فەرمالاردا جانە ت.ب. ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزدىك. سونىمەن قاتار ءتيىستى قۇجاتتارسىز مال تاسىمالداپ جۇرگەن 11 ادام انىقتالدى. ولاردىڭ ارقايسىسىنا زاڭدا كوزدەلگەن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك شاراسىن قاراۋ ءۇشىن حاتتاما تولتىرىلىپ, ۆەتەرينارلىق قىزمەتتەرگە جىبەرىلدى, – دەيدى الماتى وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتى كريمينالدى پوليتسيا باسقارماسىنىڭ باستىعى, پولكوۆنيك اسحات دانيار.
قالاي دەگەنمەن دە مال ۇرلىعىن تۇبەگەيلى جويىپ جىبەرۋ مۇمكىن بولماعانىمەن, ونىڭ الدىن الۋ, سانىن ازايتۋ ارەكەتى جەمىسسىز ەمەس. تەك, ەندىگى جەردە مۇنداي ارنايى ءىس شارانىڭ ەل كولەمىندە ءجيى ءوتىپ تۇرۋىنان ۇمىتتەنۋگە بولار. ويتكەنى, «مال ۇرلىعى» شاراسىنىڭ العاشقى كۇنى-اق اشىلعان قىلمىستار بار. ماسەلەن, جەتىسۋلىق پوليتسەيلەر كەربۇلاق اۋدانى اۋماعىندا ارەكەت ەتكەن تۇتاس قىلمىستىق توپتى ۇستادى. ۇرىلار سارىوزەك جانە ءشيلىسۋ اۋىلدارى تۇرعىندارىنىڭ اۋلالارىنان تۇنگى ۋاقىتتا قوي مەن ەشكى ۇرلاۋدى تۇراقتى كاسىپ ەتىپتى. ءىز كەسۋ ۇستىندە اۋىلعا كەلگىشتەپ جۇرگەن «مەرسەدەس» اۆتوكولىگىن باقىلاۋعا العان. كوپ ۇزاماي ۇرىلار قىلمىس ۇستىندە قولعا تۇسكەن. ۇرىلار كەربۇلاق اۋدانى مەن قاپشاعاي قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ەكەن. ولار قولدى قىلعان مالدى ارى قاراي ەتكە وتكىزىپ, بازارلاۋ ءۇشىن قاراساي اۋدانىنداعى سىبايلاستارىنا جەتكىزىپ وتىرىپتى. ال ۇرىلار بىرەر كۇن ارالىعىندا 25 باس ۋاق جاندىقتى ۇپتەپ ۇلگەرىپتى...
الماتى وبلىسى