ەلىمىز ەگەمەندىككە قادام باسقان تۇستا ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن شەتەلدە اككرەديتاتسيادان ءوتىپ, تۇركيا رەسپۋبليكاسىنداعى قازاق ءتىلشىسى اتاندىم. نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان ساتتە ەلباسىدان ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قازاق تەلەديدارىنا (ول كەزدە رەسپۋبليكادا ءبىر عانا تەلەارنا ەدى) سۇحبات الۋ باقىتى ماعان بۇيىردى.
ءيا, بۇگىندە جەرىمىز – ازات, ەلىمىز – ەگەمەن. كوك بايراعىمىز كوكتە جەلبىرەپ تۇر. حالقىنا تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن ۇستاتقان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى تاريح بەتىنە التىن ارىپپەن جازىلدى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ ساياسي كارتاسىنان قازاقستان ءوز ورنىن نىق تاپتى. تاۋەلسىزدىك حالىقتى العا جەتەلەپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى ۇلتىنا, تىلىنە, دىنىنە قاراماستان بەرەكە-بىرلىكتە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. سونىڭ بارلىعى – ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ جەمىسى. ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز الەم جۇرتشىلىعىن مويىنداتتى. بەيبىتشىلىكتىڭ بەسىگىنە اينالىپ, تاتۋلىقتىڭ تۋىن جەلبىرەتتى.
وسىلاي دەپ ايتقان كەزدە ەرىكسىز وتكەندى ويلاپ, ويعا باتامىز. ءالى ەسىمدە, ۇلت كوشباسشىسى 1989 جىلى جازدا ورتالىق كوميتەتتىڭ پلەنۋمىندا ءبىرىنشى حاتشىلىققا سايلانعان سوڭ تۇستەن كەيىن الماتىداعى مەشىتكە بارىپ, اللادان حالقىنىڭ اماندىعىن تىلەپ, باتا الدى. بۇل يگى ءىستى شەتەلدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جارىسا حابارلاپ جاتتى. گەرمانياداعى «ازاتتىق» راديوسى «قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان سولاقاي ساياساتقا قاراماستان قازاقستانعا باسشىلىققا كەلگەن جەرگىلىكتى حالىق وكىلى ن.نازارباەۆتىڭ العاشقى قىزمەتىن يماندىلىق جولىنان باستاپ, اللا ۇيىنە ات باسىن بۇرۋى – جاقسىلىق نىشانى» دەگەن حابار تاراتتى. كەيىن حالىقارالىق «ازاتتىق» راديوسىنىڭ (حاسەن ورالتاي باسقارعان) تۇركياداعى ارناۋلى ءتىلشىسى بولعانىمدى ەلباسىنىڭ ۇلكەن قامقورلىعى دەپ باعالايمىن.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە العاشقى رەسمي ساپارىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركيا مەملەكەتىنەن باستاعاندا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ ەكى ەل اراسىندا تىكەلەي بەينەرەپورتاج جاسادىم. سول كەزەڭدە ەلباسىنىڭ ەل ىشىنە, شەت مەملەكەتكە جاساعان ساپارلارى كەزىندە جانىندا ءجۇرىپ, جۋرناليستىك ساراپتاما جاساۋىم ومىرىمە جاڭاشا سەرپىن بەردى. بولاشاق باعىتىم ايقىندالا ءتۇستى. ونشاقتى جىل ديپلوماتيالىق قىزمەت اتقارىپ, ىستانبۇل قالاسىندا باس كونسۋل رەتىندە ەكى ەلدىڭ اراسىندا دوستىق كوپىرىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسقانىمدى ماقتان تۇتامىن.
1992 جىلى قازاننىڭ 30-31 كۇندەرى انكارادا سول كەزدەگى تۇركيا پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزالدىڭ باستاماسىمەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءى ءسامميتى شاقىرىلعان ەدى. بۇل جيىندا تۇرعىت ءوزال «اتا جۇرتىمىز – قازاقستان. بابالارىمىز اتاجۇرتتان انادولىعا اتپەن كەلسە, بۇگىن, مىنە, نۇرسۇلتان باۋىرىم ۇشاقپەن كەلىپ وتىر», دەپ العاشقى ءسوزدى ەلباسىنا بەردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل باسقوسۋدا ء«تۇبى ءبىر تۇركى, تۇگەل بول!» دەگەن ۇران تاستادى. بۇل ءسوز بۇكىل تۇركى جۇرتى ءۇشىن قاناتتى سوزگە اينالدى.
تۇرعىت وزالمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ «تۇركيادا قانشا قازاق بار؟» دەگەن ساۋالىنا تۇركيا باسشىسىنىڭ «مەنىمەن 60 ميلليون قازاق بار» دەپ جاۋاپ قاتۋى قازاق حالقىنىڭ الار ورنى قانداي ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. ەلباسى سوندا ريزاشىلىقپەن تۇرعىت ءوزالدى باۋىرىنا قىستى. باۋىرلاستىق دەگەن وسى بولار.
ەلباسى 1992 جىلى تۇرعىت ءوزال ەلىمىزگە كەلگەندە ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ تۋرالى يدەيانى كوتەرگەن بولاتىن. سوندا تۇرعىت ءوزال «ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ تۋرالى يدەيانى تولىق قولدايمىن. قازاقستان ەۋروپا مەن ازيانىڭ باسىن قوسىپ تۇرعان كىندىك ورتا, تۇركيا دا سولاي» دەگەن بولاتىن.
1992 جىلى 25 ناۋرىزدا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ استاناسى الماتى قالاسىنان تۇركياعا ءبىرىنشى رەت اۋە كەمەسى كوتەرىلدى. قازاقستان ۇكىمەتى دەلەگاتسياسىن سول كەزدەگى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ باستاپ باردى. قازاق باۋىرلارىن ەلدىڭ پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزال قابىلدادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزدى. قازاقى ويۋ-ورنەكتى شاپان مەن قامشى سىيعا بەرىلدى. «مىنە, مەن ناعىز قازاق بولدىم» دەپ سۇحبات بەردى سوندا تۇرعىت ءوزال. مەنى دە سول كەزدە تۇركياعا كەلگەن تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇڭعىش ءتىلشىسى دەپ تانىستىردى. تۇرعىت ءوزال ماعان ارنايى باعالى فوتواپپارات سىيلادى. سول كەزدەردە وسى فوتواپپاراتپەن ەلباسىنىڭ ءىس-ساپارلارىنان, كەزدەسۋلەرىنەن ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق كوپىرىن بەينەلەيتىن تالاي سۋرەت ءتۇسىردىم.
مىنە, ەلباسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ تالاي تاريحي ىستەردىڭ كۋاسى بولدىم. ارنايى سۋرەتتەردى ءتۇسىرىپ, بىرنەشە فوتوالبوم, دەرەكتى فيلمدەر جاساعانىمدى ماقتانىشپەن ايتقىم كەلەدى.
الاشتىڭ اناسى اتانعان قاسيەتتى سىر ەلىندە قىزمەت ەتىپ, ۇلت كوشباسشىسىنىڭ سارابدال ساياساتىن حالىققا جەتكىزىپ, ناسيحاتتاپ جۇرگەنىمدى ايتقىم كەلەدى. قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش استاناسى بولعان, ۇلى قورقىت بابا قونىس تەپكەن, ەلىمىزدىڭ رۋحاني-مادەني كەڭىستىگىنىڭ بەت-بەدەرىنە اينالعان تالاي ارىستارىمىزدىڭ ءىزى قالعان سۇلەيلەر مەكەنى – سىر ءوڭىرى ەلباسىنىڭ تىكەلەي قامقورلىعى ارقاسىندا دامىپ, ءوسىپ كەلەدى.
بەرەكەلى بىرلىگىمىز بەن تاتۋلىعىمىزدىڭ, ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ ساقتالۋى ەلباسىنىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەيدى.
ەرجان ءۋايىس,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى