بوكسقا قۇرمەت نەگە باسەڭدەدى؟

مىقتىلارىنا ماشينا مىنگىزدى

سودان دا بولۋ كەرەك, ءبىزدىڭ ەلى­مىزدە بوكسقا دەگەن كوزقاراس باسقا سپورت تۇرلەرىنە قاراعاندا ەرەكشەلەۋ. حالىقارالىق ارەنادا ابىرويىمىزدى اسقاقتاتىپ جۇرگەن سوڭ بۇل سالادان نەنى اياعاندايمىز!

دەسە دە سوڭعى كەزدەرى بوكس­قا دەگەن ماحابباتىمىز سۋىپ, قۇر­مەتىمىز باسەڭدەپ قالعانداي كو­رى­نەدى. بۇعان تاياۋدا عانا شىم­كەنت قالاسىندا مارەگە جەتكەن قازاقستان چەمپيوناتى مەن ودان كەيىن ىلە-شالا وتكەن رەسەيدىڭ ىشكى بىرىنشىلىگىن ويشا سالىستىرىپ وتىرىپ قاراعاندا كوز جەتكىزگەندەي بولدىق.

ءيا, ءار نارسەنىڭ پارقى سالىستىر­عاندا بايقالادى. سوندىقتان بوكس جانكۇيەرلەرى مەن ماماندارىنان كەشىرىم سۇراي وتىرىپ, «كوك جاشىكتەن» كورگەنىمىز بەن كوڭىلگە تۇيگەنىمىزدى وسى جەردە تالقىعا سا­لۋعا تاۋەكەل ەتتىك. بۇل جەردە رە­­سەي چەمپيوناتىنداعى جەكەلە­گەن جەكپە-جەكتەردى جىلىكتەۋدى قويا تۇرىپ, جالپى جارىستىڭ ۇيىمداس­تىرىلۋى جانە كورشى ەلدەگى وليم­پيالىق سپورت ءتۇرى – بوكسقا دەگەن كو­زقاراستىڭ قانداي دەڭگەيدە ەكە­نىنە توقتالا كەتۋدى ءجون سانادىق.

ورىنبوردا وتكەن رەسەي چەمپيو­ناتى كورشىلەرىمىزدىڭ ءتۋرنيردى ەستە قالارلىقتاي ەتىپ ۇيىمداستىرۋ جا­عىنان بىزدەن الدەقايدا كوش ىلگەرى كەتكەنىن كورسەتتى. ولاردىڭ بوكسقا دەپ كورسەتكەن بيىك قۇرمەتىنە ريزا بولا وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ ەل چەمپيو­ناتى ەسكە تۇسكەندە, كوڭىلدى مۇڭ تور­لاعانى دا راس ەدى...

ورىنبورداعى جارىسقا ورالساق. جەرگىلىكتى بيلىك پەن رەسەي بوكس فەدەراتسياسى تىزە قوسىپ وتكىزگەن چەمپيوناتتىڭ جۇلدە قورى ەرىكسىز تاڭداي قاقتىردى. مىسالى, ءار سالماق بويىنشا چەمپيون بولعان بوكسشىعا مەدال, كۋبوكتان بولەك, 500 مىڭ رۋبل سىياقى جانە اۆتوكولىكتىڭ كىلتى تابىس ەتىلدى. ال 500 مىڭ رۋبل دەگەنىڭىز ءبىزدىڭ اقشاعا شاققاندا 2 ملن 837 مىڭ تەڭگە! ول ول ما, كۇمىس جۇلدەگەردىڭ العان سىياقىسىن قاراڭىز – 250 مىڭ رۋبل (1 ملن 418 مىڭ تەڭگە). ال ءبىزدىڭ چەمپيوناتتا توپ جارعان جەڭىمپازدىڭ جامباسقا باسقان سىياقىسىنا كەلسەك, ول بار بولعانى 500 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان...

شىمكەنتتەگى ەل چەمپيوناتىندا ءاربىر جەكپە-جەكتەن سوڭ ماراپاتتاۋ ءراسىمى رينگ تورىندە وتكەنى بەلگىلى. سوندا جەڭىمپاز بەن جۇلدەگەردىڭ مويىنىنا مەدالدى شارشى الاڭدا تورەشىلىك ەتكەن ءاربيتردىڭ ءىلىپ جات­قانىن كوردىك. ال ورىنبوردا جاعداي مۇلدە باسقاشا بولدى. مۇن­دا بوكس دەگەن سپورتتىڭ بەكزات تۇ­رىنە لايىقتى قۇرمەت كورسەتىلدى. ما­راپاتتاۋ ءراسىمى بولعاندا رينگ تورىنە ورىس بوكسىندا ويىپ ورىن العان بۇرىنعى بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى قۇرمەتپەن شاقىرىلىپ, سولار چەمپيون مەن كۇمىس جۇلدەگەردى قۇتتىقتاپ, قوماقتى سىياقىنى ءوز قولدارىمەن تاپسىرىپ جاتتى...

ساراڭدىق سان سوقتىرماسىن

وسى ءبىز قازىرگى تاڭدا بوكستى ەلى­مىزدەگى №1 سپورت ءتۇرى دەپ ءجۇر­مىز. شارشى الاڭداعى ونەرىمەن قا­زا­عىمىزدىڭ اتىن الەمگە شىعار­عان شە­بەرلەرىمىزدى ءتىزىپ ايتا بەرسەك, تىم الىسقا ۇزاپ كەتەمىز. سوعان ارقا سۇيەيمىز دە, قازاقستان بوكس­ى الەم­دەگى ەڭ ۇزدىك ۇشتىككە ەنەدى دەپ سانايمىز. مۇنىمەن الەمدەگى مىق­تىلاردىڭ كوبى كەلىسەدى دە, ءبىزدىڭ بوكس مەكتەبىمىزدىڭ الەۋەتىن مويىندايتىنى دا شىندىق.

البەتتە, شارشى الاڭدا كوپ ماسەلەنى ماتەريالدىق يگىلىكتىڭ شەشپەسى بەلگىلى. بازبىرەۋلەر كۋ­بانىڭ «قارا قابىلاندارى» «اش­قۇرساق» كۇيگە قاراماي-اق الەمدى اۋزىنا قاراتىپ ءجۇر عوي دەر. ول ءسوزدىڭ جانى بار, ارينە. دەگەنمەن, بوستاندىق ارالىنىڭ بوكسشىلارى جوق بولعان سوڭ باسقا تۇسكەنگە كونەدى. ال بىزدە مەملەكەتىمىزدىڭ سپورتتىڭ وسى تۇرىنە دەگەن اكەلىك قامقورلىعى كەمەرىنەن اسىپ-توگىلىپ جاتىر عوي. الدە ءبىز بەتكەۇستار بوكس­شىلارىمىز بەن باپكەرلەرىمىزدى تىم قاتتى ەركەلەتىپ جىبەرسەك, كۇنى ەرتەڭ بۇزىپ الامىز با دەپ قاۋىپ قىلىپ وتىرمىز با؟ ولاي بولسا, بۇل – زامانى توزعان تۇسىنىك. ۇلكەن سپورتتا, ەل نامىسى سىنعا تۇسكەن دودالاردا باسىن, ياعني دەنساۋلىعىن بايگەگە تىگىپ جۇرگەن ۇلانداردىڭ الدىندا قولدا باردان تارىلىپ, ساراڭدىق ەتپەگەن ءجون بولار ەدى.

بىزدىڭشە, سپورتشىنىڭ قولىنا ءبىر جاپىراق قاعاز ۇستاتىپ, ارقا­سىنان قاعىپ شىعارىپ سالاتىن زامان وتكەن. بۇگىنگى وزگەرگەن ءومىر شىندىعى سپورتشىلاردى ما­تە­ريالدىق تۇرعىدان ىنتالاندىرىپ وتىرۋدىڭ ورىندى امال ەكەنىن مويىنداتادى. مۇنىڭ ءوزى جاستارىمىزعا سپورت ارقىلى تابىسقا جەتۋگە بولاتىن جولدى سانالى تۇردە تاڭداۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزبەي مە؟ مەملەكەتىمىزدىڭ سپورت­تى دامىتۋعا باعىتتالعان سايا­ساتى, ءتىپتى ەلباسىنىڭ ء«بىز سال­عان سپورت عيماراتتارىنىڭ ءىشى ارقا­شاندا جاستارعا تولى بولۋى كەرەك», دەگەن ءسوزىنىڭ تۇپكى ءمانى دە بىزگە وسى جولدى مەڭزەپ وتىر عوي.

وسى ورايدا بوكس ءتۋرنيرىنىڭ تەلەۆيزيالىق كورسەتىلىمى تۋرالى اڭگىمەنى دە تىلگە تيەك ەتە كەتسەك دەپ ەدىك. ماسەلەن, رەسەي چەمپيوناتىن ءبىز «الما-تۆ» تەلەوپەراتورى تاراتاتىن «پلانەتا» ارناسىنان كوردىك. سونداعى بايقاعانىمىز, رەسەيلىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءوز ىسىنە دەگەن كا­سىبي دەڭگەيلىك تۇرعىسىنداعى كوزقاراسى ەرەن ءوسىپ كەتكەن ەكەن. چەم­پيونات بارىسىندا ولار رينگ جانىنا جىلجىمالى ستۋديا ورناتىپ, وندا بوكستىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن ماماندارمەن بىرگە ءاربىر وتكەن جەكپە-جەكتى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاپ وتىردى. سودان سوڭ ءاربىر جەكپە-جەكتىڭ الدىندا قارسىلاستار تۋرالى تولىققاندى ماعلۇمات ەكراندا تيتر تۇرىندە بەرىلىپ, كورەرمەندى ريزا قىلعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. مىسالى, رينگكە اتاقتى اندرەي زامكوۆوي شىقسا, ول تۋرالى اقپارات كوزتارتار ديزاينمەن كەسكىندەلىپ, بىلايشا جازىلىپ تۇردى: «جاسى – 33, سالماعى – 69, بويى – 182. فينالعا دەيىنگى جول: 1/16 – گ.حاچاتريان. 1/8 – ح.گاراەۆ, 1/4 – ا.دەمين, 1/2 – ا.شاريفوۆ». بۇ­دان ارتىق ەكران الدىنداعى بوكس جانكۇيەرىنە نە كەرەك؟ البەتتە, ءبىزدىڭ «Qazsport» ارناسىندا جۇرگەن ارىپتەستەرىمىز رەنجىمەس, ورىس جۋرناليستەرىنەن ۇيرەنەرىمىز ءالى دە كوپ-اق دەپ ويلايمىز.

«حۋكتى» بىلگەنى تۇكتى بىلدىرمەيدى

جاسىراتىنى جوق, ءبىزدىڭ تەلەارنالار كۇنى بۇگىنگە دەيىن قازاق تىلىندەگى ساۋاتتى كوممەنتاتورلاردان تاپشىلىق كورىپ كەلەدى. بۇل ماسەلە, اسىرەسە بوكس كورسەتىلىمدەرى كەزىندە قاتتى بايقالادى. كاسىبي تۇرعىدا ءوسۋ, ءتىل بايلىعى, داۋىستىڭ اۋەزدىلىگى, تاقىرىپقا تەرەڭ بويلاۋ تۋرالى ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە, ايتاشىلارىمىز قاراپايىم سوزدەردىڭ ءوزىن دۇرىس قولدانباي, قويىرتپاق جاساپ ءجۇر. ماسەلەن, بوكستا ەڭ كوپ قولدانىلاتىن ءسوز «سوققى» عوي. مىنە, ءبىزدىڭ كوممەنتاتورلار «سوققى ءوتتى», «سوققىسى ءوتتى» دە­گەندى ءجيى قايتالاۋدان جالىقپاي ءجۇر جانە بۇعان ەش قىسىلمايتىن دا سياقتى. بۇل دەگەنىڭىز ورىس تىلىندەگى «ۋدار پروشەل» دەگەن ءسوزدىڭ كالكا اۋدارماسى عوي. زادى, سوققى دەگەن جاسالادى, تيەدى نەمەسە تيمەيدى ەمەس پە, سوسىن وسى توڭىرەكتەگى قۇلاققا جايلى سينونيم سوزدەردى تاۋىپ, بىراۋىق ىزدەنسە دە بولار ەدى عوي...

سودان سوڭ بايقاپ ءجۇرمىز, بوكس­تى جۇرگىزەتىن كوممەنتاتورلارىمىز «حۋك», «اپپەركوت», «دجەب» دەگەن بوكس سوققىلارىنىڭ اتاۋلارىن ءجيى ايتسام, بىلگىر بولىپ كورىنەمىن دەپ ويلاي ما ەكەن, كورسەتىلىم بارىسىندا وسى سوزدەردى ءجيى قايتالاپ, كورەرمەندى مەزى ەتەدى. «يەكتىڭ استىنان كوتەرە ۇردى», «قۇلاق شەكەدەن قۇلاشتاپ ۇردى نەمەسە قاپتالدان سوقتى», «تويتارا ۇرىپ, توقتاتتى» دەپ اندا-ساندا ءدامىن كەلتىرىپ, تۇر­لەندىرىپ وتىرۋعا دا بولۋشى ەدى عوي. قالاي بولعان كۇندە دە تەلەارنا باسشىلارى ايتا-ايتا ابدەن جاۋىر بولعان بۇل ماسەلەگە تاعى ءبىر مارتە ورالىپ, كورەرمەن قاۋىمنىڭ ءوتىنىش-تىلەگىن جەرگە قالدىرماسا ەكەن دەيسىڭ.

ارينە ءبىزدىڭ بوكستا ءبارى جامان دەپ قارا اسپاندى توندىرە بەرۋگە بولماس. شىمكەنتتە وتكەن ەل چەم­پيوناتىندا ءبىر توپ جاس بوكس­شىلاردىڭ جارقىراي كوزگە ءتۇسىپ, قۇراما كوماندادا بۋىن الما­سا باستاعان جاۋاپتى دا وڭ ۇدەرىس­تى بايقادىق. ودان بولەك بۇل جولعى دودا بارىسىندا تورەشىلەر جۇمى­سىنىڭ دا ادىلەتتىك جاعىنان الىپ قاراعاندا, دۇرىس جولعا قويىلا باستاعانى قۋانتتى.

دەگەنمەن, جوعارىداعى اڭگىمەگە قايتا ورالساق, مۇنداي كوپشىلىك قاۋىمنىڭ نازارى اۋعان جارىس­تاردى ۇيىمداستىرۋ جاعىنان كور­شىمىزدەن ۇيرەنەرلىك ءبىراز دۇنيە بارلىعىن مويىنداماسقا تاعى بولمايدى. مۇنى ەت پەن تەرىنىڭ اراسىندا قالاتىن وكپەگە اينالدىرماي, دۇرىس قابىلداعان ءجون. جاقسىسىن الىپ, جامانىن تاستاساق, بۇدان ۇتىلماسىمىز انىق.

قاراعاندى وبلىسى