جوعارى ءبىلىمدى جۇمىسسىزدار جەتىپ جاتىر

ءبىر اۋداندا 300 زاڭگەر, 1 توكار تۇرادى...

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتقان سىن-ەسكەرتپەلەرى جاستار جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا سەبەپ بولىپ وتىر.

قازاقستان – تاۋەلسىزدىگىن العانىنا ەندى عانا 22 جىل تولعالى وتىرعان وتە جاس مەملەكەت. بۇگىنگى كۇنى 17 ملن. قازاقستاندىقتىڭ 5 ملن.-نان استامى 30-عا جەتپەگەندەر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءاربىر ءۇشىنشى تۇرعىن جاس ازامات. بۇگىنگى 30-عا تولماعان جاستاردان 20 جىلدان كەيىن ەل باسقاراتىن ازاماتتار شىعادى. ولاردىڭ بىلىمدەرى مەن تاجىريبەلەرى, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارى ەۋرازيانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان ەلگە جاڭا ءتۇر بەرەتىنى ءسوزسىز.

*پرەزيدەنت تاپسىرماسى قالاي ورىندالۋدا؟

ءبىر اۋداندا 300 زاڭگەر, 1 توكار تۇرادى...

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتقان سىن-ەسكەرتپەلەرى جاستار جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا سەبەپ بولىپ وتىر.

قازاقستان – تاۋەلسىزدىگىن العانىنا ەندى عانا 22 جىل تولعالى وتىرعان وتە جاس مەملەكەت. بۇگىنگى كۇنى 17 ملن. قازاقستاندىقتىڭ 5 ملن.-نان استامى 30-عا جەتپەگەندەر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءاربىر ءۇشىنشى تۇرعىن جاس ازامات. بۇگىنگى 30-عا تولماعان جاستاردان 20 جىلدان كەيىن ەل باسقاراتىن ازاماتتار شىعادى. ولاردىڭ بىلىمدەرى مەن تاجىريبەلەرى, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارى ەۋرازيانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان ەلگە جاڭا ءتۇر بەرەتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا جاڭا ۇرپاقتىڭ قالىپتاسۋىنا ءجىتى كوزبەن قاراپ, مەملەكەتتىڭ جاستار ىسىندەگى ساياساتىن ەڭ وزىق ادىسپەن ۇيىمداستىرۋىمىز كەرەك.

قازاقستاننىڭ جاقىن پەرسپەك­تيۆاداعى ستراتەگيالىق ماقساتى – ەلدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان جاڭارتىپ, وسى زامانعى دەموكراتيالى, الەۋمەتتىك باعدارداعى مەملەكەت قۇرۋ. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءبىلىم بەرۋ مەن ءتار­بيە سالاسىنا ۇلكەن كوڭىل بولگەن «قا­زاقستان-2050» ستراتەگياسى جول­داۋىنىڭ نەگىزگى ۇستانىمى دا وسى. وكىنىشكە قاراي, ءالى كۇنگە ءبىزدىڭ قوعا­مىمىز بۇل سالادا دىتتەگەن مەجەدەن الىس جاتىر. وسى باعىتتاعى ءبىزدى با­رىنشا الاڭداتاتىن ولقىلىقتار بىرنەشەۋ.

بىرىنشىدەن, جوعارى ءبىلىمى بار جۇ­مىسسىز جۇرگەن جاستاردىڭ احۋالى. الدىمەن, كەشە عانا اراب ەلدەرىندە بولعان قاندى تولقۋلاردى ەسكە الايىقشى. بۇل وقيعالار تۋنيستەگى «مۇحاممەد بۋازيزي» ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن جاس جىگىتتىڭ جۇمىس تابا ال­ماعانىنا قاتتى نالىعاننان ءوزىن ءوزى قول سالۋىنان باستالدى. ونىڭ اياعى ۇكىمەت باسىنا راديكال­دى يسلامشىلداردىڭ كەلۋىمەن جالعاستى. دەمەك, تۋنيستەگى جوعارى ءبىلىمدى جاستاردىڭ جۇمىسقا تۇرا الماعانىنا كۇيىنۋى شەگىنە جەتىپ, جارىلۋعا تەك ءبىر شىرت ەتكەن شىرپى عانا جەت­پەي جۇرگەن ەكەن. توڭكەرىستىڭ ەڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى ناق وسى جۇ­مىس­سىز جۇرگەن جوعارى ءبىلىمدى جاس­تار بولعانى سونى ايعاقتادى. ەندى ەگيپەتتى الايىق. مۇنداعى 2,5 ملن. جۇمىسسىزدىڭ دا 43 پايىزى جوعارى بىلىمدىلەر بولىپ شىقتى جانە ولار «ات-تاحرير» الاڭىنداعى قانتوگىستە بەلسەندىلىك كورسەتتى. ال وسى مەملەكەتتەر ءىجو ءوسىمى جاعىنان جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىپ كەلە جاتقان دامۋشى ەلدەر ەدى.

ەندى ءبىزدىڭ ەلدەگى جاعدايدى الايىق. رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, 8,8 ملن. ەڭبەككە جارامدى ادامنىڭ 5 پايىزى, ياعني 474,8 مىڭى جۇمىسسىز بولىپ ەسەپتەلەدى. سونىڭ 128,1 مىڭى جوعارى ءبىلىمدى جاستار. ارينە, بىزدەگى ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ ناقتىلىعىنا سەنۋ قيىن. سوندىقتان ءوزىمىز تالداپ كورەلىكشى.

جىل سايىن ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىن 160 مىڭ جاس بىتىرەدى ەكەن. سونىڭ 60 مىڭى جۇمىسقا تۇرا المايدى. ەگەر وسى ساندى سوڭعى 10 جىلعا كوبەيتسەك (جاستار دەپ 21 مەن 31 جاس اراسىنداعىلاردى ايتامىز عوي), جان شوشىرلىق سانداردى كورەمىز. بۇلاردى حالىق سانىنىڭ پايىزدىق ۇلەسىنە شاقساق, جوعارىدا اتالعان اراب ەلدەرىنەن دە اناعۇرلىم جوعارى ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. بۇل ساندار بىزدەگى رەسمي دەرەكتەردەن الدەقايدا كوپ. مۇمكىن, ارتىقتاۋ بولار, تالاسىم جوق, بىراق ايتەۋىر ويلاناتىن جايت ەكەنى راس. وسى ورايدا تاعى ءبىر مىسال كەلتىرەيىن. ءبىز جىل سايىن 25 مىڭ قۇقىقتانۋشى دايىنداپ شىعارادى ەكەنبىز. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, سونىڭ تەك 50 پايىزى عانا جۇمىسقا تۇرا الادى. قالعاندارى جوعارى ءبىلىمدى جۇمىسسىزدار كاتەگورياسىن تولىقتىرادى. ەگەر وسى ساندى دا سوڭعى 10 جىلعا كوبەيتسەك, بىزدە 125 مىڭ زاڭگەردىڭ جۇمىسسىز جۇرگەنىن كورەمىز.

ۇستىمىزدەگى جىلعى جاز ايىندا قىزىلوردا وبلىسىنداعى سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا 80 مىڭ تۇرعىنى بار ءبىر اۋدانداعى «قىزىق» وقيعانىڭ كۋاگەرى بولدىم. «زاڭگەر-كەڭەسشىنىڭ» ورنى بوساپ, سول ۆاكانسيا تۋرالى جەرگىلىكتى, تارالىمى شاعىن گازەتكە حابارلاندىرۋ بەرىلەدى. سوندا... الگى ورىنعا نيەت ءبىلدىرىپ, وسى اۋداننىڭ اۋماعىندا تۇراتىن 300 زاڭگەر ءوتىنىش ءتۇسىرىپتى. ال وسى 80 مىڭ تۇرعىنى بار اۋداندا ءبىر-اق توكار بار ەكەن, ونىڭ ءوزى 80-گە كەلىپ قالىپتى...

وسىنداي ءۇردىس بارلىق اۋداندا بار. ورتا ەسەپپەن العاندا, ءبىز ءاربىر اۋدانعا 140 زاڭگەردەن دايىندايدى ەكەنبىز. ال بىزگە سول كەرەك پە دەگەن سۇراق ەشكىمدى ويلاندىرمايدى. سول ارتىق ماماندىققا جانە جاس­تار­دىڭ كوبى اقىلى تۇردە وقيدى. نە اتا-انالار, نە قوعام, نە مەملەكەت بۇل ماسەلەگە كوڭىل اۋدارمايدى. بۇل جەردەگى ەڭ باستى پروبلەما – قالتاسىنا زاڭگەردىڭ كۇرەكتەي ديپ­لو­مىن سالعان وقۋ بىتىرگەن جاس­تىڭ تەك ءوزىنىڭ ماماندىعى بويىنشا قىزمەتكە تۇرۋدى كوزدەپ, باسقا ەشقان­داي كاسىپكە بارعىسى كەلمەۋىندە بولىپ تۇر. اسىرەسە, جۇمىسشى, قۇرى­لىسشى نەمەسە, ت.ب. جۇمىسقا ولار ەش­قاشان بارمايدى. مىنە, سوندىقتان دا جۇمىسسىزداردىڭ اراسىنداعى جو­عارى ءبىلىمدى جاستار كاتەگورياسىنا ءتۇرلى الەۋمەتتىك كاتاكليزمعا ۇرىندىرۋى مۇمكىن جارىلعىش زات رەتىندە قاراپ, قاتتى كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك.

ەكىنشىدەن, ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا جان-جاقتى تالدانعان ماسەلەسىنە توقتالۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى جاستارىمىز ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا ەڭبەك ەتۋگە ۇمتىلمايدى. بارلىعى دا بانكير, پروكۋرور, ديپ­لومات بولعىسى كەلەدى. سوندا ءبىز قۇرىلىسشىلاردى, توكارلاردى, سلەسارلاردى, دانەكەرلەۋشىلەردى, شاشتارازداردى, اسپازداردى قايدان الامىز؟ پرەزيدەنتتىڭ ماقالاسىندا الداۋىش الەۋمەتتىك باعدارعا اداس­پاۋ كەرەكتىگى انىق كورسەتىلىپ, وسى تەرىس ۇستانىمنان نەعۇرلىم تەزىرەك قۇتىلساق, ەلىمىزدى سوعۇرلىم جىلدام جاقسارتا تۇسەتىنىمىز ناقتى ايتىلدى.

قىزىلوردا وبلىسىنداعى جو­عا­رىدا ايتىلعان مىسالعا قايتا ورا­لايىقشى. ەگەر اۋدانداعى جاسى 80-گە تاياپ قالعان جالعىز توكار كوز جۇمسا نە بولادى؟ وندا اۋدان تۇرعىندارى توكاردى 200 شاقىرىم جەردەگى وبلىس ورتالىعىنان ىزدەيتىن بولا ما؟ بۇل توكارعا تىرەلەتىن ۇساق قىزمەتتىڭ باعاسى بارىپ-كەلۋى بار, ىزدەۋى بار 1,5-2 ەسەگە قىمباتتايدى دەگەن ءسوز ەمەس پە؟ تاعى ءبىر مىسال كەلتىرەيىن. الماتى وبلىسىنىڭ 4 مىڭ­داي تۇرعىنى بار ءبىر اۋىلىندا قازاقستاندىق بەلگىلى كومپانيانىڭ ءبىرى تەپلوۆوزدارعا قىزمەت كورسەتەتىن دەپو اشادى. ءسويتىپ, اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن 200 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى. جۇمىسقا الۋدىڭ شارتى دا تاماشا – ماماندىققا كومپانيانىڭ ءوزى ۇيرەتەدى, ال ەڭبەكاقىسى ىستەگەن جۇمىسىنا قاراي 160 مىڭ تەڭگەدەن باس­تالادى. دەمەك, 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ەڭبەكاقى الۋعا بولادى. سويتسە... جارتىسى جۇمىسسىز جۇرسە دە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ بىردە-ءبىرى مۇنداي جۇمىسقا تۇرعىسى كەلمەپتى. سوندا بۇل نە ماسقارا! جالقاۋلىق پا, الدە باسقا ما؟ سودان كومپانيا ۆاحتالىق ادىسپەن جۇمىسشىلاردى (وزبەكتەر مەن قىرعىزدار) الىستان تاسۋعا ءماجبۇر بولعان.

مىنە, وسىنداي جاعداي, وكىنىشكە قاراي ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنا دا ءتان. ادامنىڭ جۇمىستان قاشۋى – وتە قاۋىپتى دەرت. وسى دەرت كەزىندە ازۋىن ايعا بىلەگەن تالاي ەلدى, سونىڭ ىشىندە ۇلى ريم يمپەرياسىن دا قۇلاتقان. ريمدىكتەر ءۇشىن ءبا­رىن دە قۇلدار ىستەپ, وزدەرى تەك ويىن-ساۋىقپەن عانا ءومىر سۇرگەن. نەگى­زى­نەن, سونىڭ سالدارىنان ادامزات تاري­حىنداعى ەڭ ۇلى يمپەريانىڭ ءبىرى كەلمەسكە كەتتى.

پرەزيدەنتتىڭ ستراتەگيالىق ءارى يدەو­لوگيالىق ماڭىزى زور سول ماقا­لاسى, بىزدىڭشە, ۇزاق تالدانعانىمەن, جەرىنە جەتكىزىپ ىسكە اسىرىلمادى. ونى دوڭگەلەك ۇستەلدەردە, كونفەرەنتسيالاردا تالداۋمەن, پىكىر ايتۋمەن عانا شەكتەلىپ, ۇمىتۋعا اينالدىق. ول بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ, مەكتەپتەر مەن جوو-لار باسشىلارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە اتا-انالاردىڭ ەسىنەن ءبىر ءسات تە شىعارمايتىن قۇبىلاناماسى بولۋى كەرەك ەدى. جاس ۇرپاقتى ۇلكەندەردىڭ قوعامىنا دايىنداۋعا اتا-انا دا, قوعام دا, مەملەكەت تە بىردەي جاۋاپتى. بارلىق جان يەسى وزدەرىنىڭ بالالارىن ءومىر سۇرۋگە باۋ­لىپ, ەكى ءتۇرلى فۋنكتسيانى ورىندايدى. ماسەلەن, قاسقىر دا, تورعاي دا بالاسىن تاماقتاندىرىپ جاتىپ, وعان بولاشاقتا قالاي ءومىر ءسۇرۋدى ۇيرەتەدى. وكىنىشكە قاراي, ءبىز بالالارىمىزعا تەك تۇتىنۋ فۋنكتسياسىن عانا جاسايمىز. ياعني, تاماقتاندىرىپ, كيىندىرۋدى عانا بىلەمىز. ءاربىر اتا-انا بالاسىنا ەڭبەكسۇيگىشتىكتى, زاڭدى تىڭداۋدى, قاراپايىمدىلىقتى, سونىمەن بىرگە, وتانىن ءسۇيۋدى ۇيرەتۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە, بالانىڭ ساناسىنا جامان كاسىپتىڭ بولمايتىنىن ءسىڭىرۋى كەرەك.

ۇشىنشىدەن, جاستار مەن ءدىن ماسەلەلەرىنە توقتالسام دەيمىن. مەشىتتەگى جۇما نامازدارىنا بارىپ كورگەنىڭىز بار ما؟ وندا مەشىتتىڭ ىشىنە سىيماي, سىرتىنا دەيىن جايىلعان نامازحانداردىڭ 90 پايىزى جاستار ەكەنىن كورەسىز. ال ەندى يمامداردىڭ ۋاعىزىنا قۇلاق سالساڭىز, تەك شاريعات پەن اراب شىعىسىنىڭ دۇرىس ءومىر ءسۇرۋ پوستۋلاتتارىن ايتىپ جاتقانىن ەستيسىز. قازاق دالاسىندا ەشقاشان دا شاريعات زاڭدارى ۇستەمدىك ەتپەگەن. بۇرىنعى قازاقتار الدىمەن شىڭعىس حاننىڭ «ياسسى», ودان قاسىم حاننىڭ «قاسقا جولى», ەسىم حاننىڭ «ەسكى جولى», ودان تاۋكە حاننىڭ «جەتى جارعىسىمەن» عانا ءومىر سۇرگەن. ءبىزدىڭ ەشقانداي ءبيىمىز قانداي قىلمىس جاساعان ادام بولسا دا شاريعات زاڭدار­ىن­داعىداي ساۋساقتارىن شابۋ, كوزىن ويىپ الۋ نەمەسە تاسپەن ۇرىپ ءولتىرۋ تۋرالى ۇكىم شىعارماعان. بارلىق جاعدايدا دا قۇن تولەتىپ, ماتەريالدىق تۇرعىدا عانا جازا بەرگەن.

ءبىزدىڭ ۇلى دا دانا بابالارىمىز يسلام ءدىنىن قابىلداعاندا, مىناداي نەگىزگى قاعيداتتاردى انىق بەلگىلەگەن: قازاقتار قۇراندى شىن, پايعامباردى حاق, قۇدايدى جالعىز دەپ مويىندايدى. سونىمەن بىرگە, اتا-باباسىنىڭ, اقىلدى, دانىشپان ادامداردىڭ رۋحىن (ارۋاعىن) قۇرمەتتەيدى. ولارعا سىيىنبايدى, بىراق مەدەت سۇرايدى. مەدەت دەگەن جاردەم ەمەس, ءتۇس يا باسقا جولمەن دۇرىس باعىتتى كورسەتۋىن تىلەۋ.

ءبىزدىڭ جاستارىمىز ءوزىمىزدىڭ داستۇرىمىزبەن, ءوزىمىزدىڭ دانا بابالارىمىز عاسىرلار بويى قالىپتاستىرعان قازاقى يسلامنىڭ قاعيداتتارىندا تاربيەلەنۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ جاستارىمىز بىرتە-بىرتە راديكالدى توپتاردىڭ قاتارىن كوبەيتىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ءبىزدىڭ ءبىر ەڭبەكپەن تۇزەۋ كولونيامىزدا 10 ءدىني راديكال-لاڭكەسشىنىڭ وتىرعانىن كورىپ ەدىك. ءبىر جىلدان كەيىن بارساق, سول جەرگە 200-ءى وتىرىپتى. ءبىر جىلداعى ءوسىم 20 ەسە! دەمەك, ولاردى وتىرعىزۋ ارقىلى سانىن ازايتا المايمىز, تەك جاستاردىڭ ساناسىنا شىندىقتى ەگىپ, كوزدەرىن اقيقاتقا جەتكىزۋ ارقىلى عانا مۇنداي ءۇردىستى ازايتۋعا بولادى. تۇرمەلەر يسلام-ەكسترەميستەرىنىڭ فابريكاسىنا اينالماس ءۇشىن ونىڭ ىشىندە دە اقيقاتتى كورسەتەتىن يدەولوگيالىق جۇمىستار جۇرگىزىلۋى كەرەك. سايىپ كەلگەندە, بۇلار – ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى, حالىقتىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن قاجەت.

يسلام الەمىندەگى راديكالدى قوزعالىستىڭ قاۋپى اسا زور. 2014 جىلى اۋعانستاننان ناتو اسكەرىنىڭ كەتۋىنە بايلانىستى بۇل قوزعالىستىڭ جاندانا تۇسەتىندىگىن كوپتەگەن ساراپشىلار اسىرە ۇرەي ءۇشىن ەمەس, جەرگىلىكتى جاعدايدى جاقسى بىلگەننەن سوڭ ايتادى. ورتالىق ازياداعى وزبەكستاننىڭ يسلامدىق قوزعالىسى (ويق) سياقتى تولىپ جاتقان راديكالدى توپتار قازىر الاقاندارىنا تۇكىرىپ وتىر. ولارعا بىزدەگى راديكالداردىڭ دا قوسىلمايتىنىنا كىم كەپىل؟! سوندىقتان دا ناتو بىتىمگەرشىلەرىنىڭ كەتۋىنە بايلانىستى بارلىق ءوڭىر ەلدەرى سونىڭ ىشىندە قىتاي, رەسەي سياقتى ۇلكەن مەملەكەتتەر دە بار, قاتتى دايىندىققا كىرىسكەن. ءبىز دە دايىندالۋدامىز. بىراق دايىندىق دەڭگەيىمىز كۇتكەندەگىدەن كوپ تومەن. بۇل ىستە تەك كۇشتىك قۇرىلىمداردى نىعايتۋمەن جەڭىسكە جەتەمىز دەگەن قاتەلىك بولادى. كۇندەلىكتى, تىنىمسىز يدەولوگيالىق كۇرەس قانا دىتتەگەن ماقساتقا جەتكىزە الادى جانە ول بارلىق اۋىلدى, ەلدى مەكەندى قامتيتىنداي بولۋى كەرەك.

وسى ورايدا مىنا ماسەلەگە نازار اۋدارا كەتۋ ورىندى بولماق. ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ وبلىستىق بولىمشەلەرى اكىمدىكتەردىڭ قاراماعىنا بەرىلىپ, اگەنتتىكتىڭ قاناتىن قىرقىپ تاستاعانىمىزدى قالاي تۇسىنەرىمىزدى بىلمەدىك. اكىمدىكتەردە ءدىن ىستەرىنەن باسقا دا تولىپ جاتقان پروبلەمالار بار ەمەس پە؟ كۇندەلىكتى ەكونوميكالىق پروبلەمالار, كاسىپكەرلىك, مەكتەپ, اۋرۋحانا, جۇمىسسىزدىق, ت.ب. جەتپەگەندەي ولاردىڭ موينىنا ەندى ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس ءىسىن ءىلىپ وتىرمىز. بۇل – بىلگەن ادامنىڭ شەشىمى ەمەس. اكىمدىكتەگىلەر بىلىكتى ماماندى, ۇلكەن ءبىلىمدى قاجەت ەتەتىن بۇل كۇردەلى دە نازىك ىستە تەك كومەكشى عانا بولسا كەرەك ەدى. سوڭعى ەكى جىلدا ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ سانىن 4,5 مىڭنان 3 مىڭعا, 44 كونفەسسيانى 17-گە دەيىن ءتۇسىرىپ, ۇلان-عايىر جۇمىس ىستەدى. قايتا تىركەۋلەر اگەنتتىكتىڭ ەكى بىردەي ساراپ ورتالىعىنىڭ ءجىتى زەردەلەۋىنەن وتكەن سوڭ عانا جاسالدى. ەندى وسى ءىستى جەرگىلىكتى ورگاندارعا بەرىپ قويعاننان نە ۇتارىمىز تۇسىنىكسىز.

قۇدايعا شۇكىر, ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ دۇرىس ساياسا­تى­نىڭ ارقاسىندا ەلىمىز جاقسى قار­قىنمەن دامىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءىجو-ءسى ورتالىق ازياداعى ءتورت رەسپۋبليكانىڭ قوسىندىسىنان دا ەكى ەسە ارتىق. ولاردىكى 81 ملرد. اقش دوللارى بولسا, ءبىزدىڭ جالعىز وزىمىزدىكى 184 ملرد. دوللاردى قۇ­رايدى. بۇل ءتىپتى 50 ملن. حالقى بار ۋكراينانىكىنەن دە (165 ملرد.) جوعارى. بۇل – ءوزىمىزدىڭ ەمەس, بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ بىلتىرعى جىلعى دەرەگى. كورىپ وتىرعانىمىزداي, ءبىزدىڭ ماقتان تۇتار دۇنيەلەرىمىز كوپ. بىراق, ءبىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعىمىز ادام ەكەنىن ۇمىتپايىق. كەز كەلگەن حالىقتىڭ, مەملەكەتتىڭ جارقىن بولاشاعى ونىڭ جاستاردى قالاي تاربيەلەپ, ساناسىنا قانداي قۇندىلىقتاردى ەگۋىنە تىكەلەي بايلانىس­تى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى جاستارىمىز قانداي بولسا, 20-30 جىلدان كەيىنگى ەلىمىز دە سونداي بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاستار ءبىزدىڭ دىڭگەگىمىز. بۇدان مىڭ جىل بۇرىن ءبىزدىڭ ۇلى جەرلەسىمىز ءابۋ ناسىر ءال-فارابي: «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن. وكىنىشكە قاراي, ءبىز كوبىنەسە وسىنى ۇمىتىپ كەتەمىز. وزگەنى ۇمىتساق تا, ۇلىلىقتى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.

قورىتا ايتار بولساق, ءبىز قازىر جوعارى ءبىلىمدى جۇمىسسىز جاستاردان, قاراپايىم جۇمىس ىستەۋدى قالامايتىنداردان جانە يسلامنىڭ ارابي جولىن عانا دۇرىس ساناپ, قازاقى دانا جولىنان اداسۋشىلاردان قاتتى قاۋىپتەنۋىمىز كەرەك. يدەولوگيالىق كۇرەستەرىمىز كۇندىز-ءتۇنى وسى جاماندىقتارعا قارسى باعىتتالعانى ءجون.

كامال بۇرحانوۆ.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى,

«نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى.