تاۋلى قاراباقتا تىنىشتىق ورنادى

ۇشجاقتى كەلىسىمدە مىناداي ماسە­لە­لەر قامتىلعان. بىرىنشىدەن, 2020 جىلعى 10 قاراشادا, ماسكەۋ ۋاقىتى بويىنشا 00:00-دە اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىم جا­سالدى. وسى ورايدا, سوعىسىپ جاتقان تا­­راپتار وزدەرىنىڭ يەلىگىندەگى جەرلەردە قالا بەرمەك.

قۇجاتتىڭ كەلەسى باعىتى ارمە­نيا­نىڭ باسىپ العان اۋماعىن ازەر­باي­جانعا قاي­تا­رۋ ماسەلەسىنە ارنالدى. ماسەلەن, 20 قاراشاعا دەيىن اعدام اۋدانى باكۋدىڭ قارا­ماعىنا بەرىلەدى.

ارمەنيا اسكەرى 15 قاراشاعا دەيىن كەلبادجار اۋدانىنان كەتۋى ءتيىس. ال 1 جەلتوقسانعا دەيىن لاچين اۋدانىن بوساتۋى قاجەت. الايدا وسى لاچين ءدالىزىن باقىلاۋ رەسەيدىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىنىڭ قاراماعىنا بەرىلىپ, تاۋلى قاراباق پەن ارمەنيا اراسىن جالعايتىن بولادى. الايدا بۇل باعىت بۇرىنعىداي شۋشا قالا­سى ارقىلى وتپەيدى. الداعى ءۇش جىل كولەمىندە جاڭا باعىتتىڭ جوسپارى جاسالماق.

ەكى تاراپتىڭ شەكاراسى مەن لاچين دالىزىندە رەسەيدىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرى ورنا­ل­اسىپ, بۇكىل ارمەنيا اسكەرى ازەر­باي­جان جەرىنەن شىعا­رى­لادى. قۇجاتقا سۇيەنسەك, بىتىمگەرلەر سانى 1960 ساربازدى قۇراماق. سونداي-اق 90 برونەترانسپورتەر, 380 اۆتوكولىك پەن ارنايى تەحنيكا اكە­لىنەدى.

بىتىمگەرلىك كۇشتەر وڭىردە 5 جىلعا دەيىن تىنىشتىقتىڭ ساق­تال­ۋىن قام­تا­ما­سىز ەتپەك. مەجە­لى مەرزىم اياقتال­عان سوڭ تاراپتار قار­سى­لىق تانىتپاسا, ونىڭ ۋاقىتى تاعى 5 جىلعا سوزىلادى. وسىعان بايلانىستى اتىستى توقتاتۋدى باقىلاۋ جو­نىندەگى بىتىمگەرلىك ورتالىق قۇ­رى­لادى.

بۇدان بولەك, بوسقىندار مەن قاق­تى­عىس­قا بايلانىستى قونىس اۋدارعاندار تاۋلى قاراباققا ورالادى. مۇنى باقىلاۋ بۇۇ-نىڭ بوسقىندار ءىسى جونىندەگى جوعار­عى كوميسسارى باقىلاۋىمەن جۇزەگە اسادى. ارمەنيا مەن ازەربايجان اسكەري تۇت­قىندار, قولعا تۇسكەندەر مەن قازا تاپ­قان­داردىڭ دەنەسىن الماسادى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كەلىسىمگە ساي­كەس ازەربايجاندى ناحچيۆان اۋدانىمەن باي­لانىستىراتىن جول اشىلماق. بۇل باعىت ارمەنيانىڭ وڭتۇستىگى ارقىلى وتەدى. ونى دا باقىلاۋ رەسەي شەكارا قىز­مەتىنىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلەدى.

بەينەكونفەرەنتسيا رەجىمىندە وتكەن قۇجاتقا قول قويۋ راسىمىنە رەسەي پرە­زي­دەن­تى ۆلاديمير پۋتين مەن ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ قاتىستى. جيىن بارىسىندا كرەمل باسشىسى تاۋلى قاراباقتاعى اتىستى تولىقتاي توق­تاتۋ جونىندە مامىلەگە قول جەتكىزگەنىن حا­بارلادى.

«9 قاراشادا ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ, ارمەنيا پرەمەر-ءمي­نيس­ترى نيكولاي پا­شينيان جانە رەسەي پرەزيدەنتى قارا­باق قاقتىعىسى ايما­عىن­دا­عى بارلىق اسكەري ارەكەتتى 2020 جىلعى 10 قاراشادا, ماسكەۋ ۋاقىتى بويىنشا 00:00-دە تولىعىمەن توقتاتۋ تۋرالى ما­لىم­دەمەگە قول قويدى.

ازەربايجان رەسپۋبليكاسى مەن ار­مە­نيا رەسپۋبليكاسى وزدەرىنىڭ قارا­ما­عىن­داعى تەرريتوريالاردا قالادى. تاۋلى قاراباقتاعى ءتۇيىسۋ نۇكتەلەرى مەن تاۋلى قاراباق پەن ارمەنيا رەسپۋبليكاسىن بايلانىستىراتىن ءدالىز بويىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بىتىمگەرلىك كۇش­تەرى ورنالاستىرىلىپ جاتىر», دەدى ۆ.پۋتين.

ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ تاۋلى قاراباقتاعى اسكە­ري قي­مىل­دىڭ توقتاتىلۋىنا بايلانىستى حالىققا ۇن­دەۋ جاساپ, كەلىسىم تۋرالى جان-جاقتى اي­تىپ بەردى. ي.اليەۆ قۇجاتقا قول قويۋدى تاري­حي ساتكە بالادى.

«بۇل قۇجاتقا بەينەكونفەرەنتسيا تۇ­رىن­دە قول قويىلدى. باستاپقىدا وعان ءۇش ەلدىڭ باسشىسى بەينەكونفەرەنتسيا تۇرىندە قول قويۋى كەرەك ەدى. بىراق سوڭعى ساتتە ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى ودان باس تارتتى. ءبىر جاعىنان ونى تۇسىنۋگە دە بولادى. ويتكەنى بۇل ارمەنيانىڭ اسكەري كاپيتۋلياتسياسىن بىلدىرەدى», دەدى ي.اليەۆ.

بۇدان كەيىن ازەربايجان پرەزي­دەنتى ماسەلەنىڭ اسكەري شەشىمى بول­عا­نىن, بىراق تۇيتكىلدى ساياسي جولمەن شەشەتىن ءسات كەلگەنىن جەتكىزدى. ازەربايجان پرەزيدەنتى اي­ماققا رەسەيلىك بىتىمگەرلەردەن بولەك, تۇر­­كيالىق بىتىمگەرلەر دە كەلەتىنىن ما­لىم­دەدى.

باكۋ مەن ەرەۆان قارسىلىق بىل­دىر­مەسە, رە­سەيلىك بىتىمگەرلەر تاۋلى قا­را­باق­تا بەس جىلعا قالادى. كەيىن اۆ­تو­مات­تى تۇردە بەس جىلعا ۇزارتىلادى. سونداي-اق تاراپتار اسكەري تۇتقىندار مەن قايتىس بولعانداردىڭ دەنەسىن ءبىر-بىرىنە قايتارادى. ايماقتاعى بارلىق ەكونوميكالىق جانە كولىك بايلانىسى اشىلادى.

باكۋ تاۋلى قاراباقتاعى اسكەري قي­مىلداردى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىم تاري­حي شەشىم جانە ۇزاق جىلدار بويى بەيبىتشىلىك ورناتۋعا قول جەتكىزەدى دەپ ەسەپتەيدى. «قاقتى­عىس­تى اسكەري-ساياسي رەتتەۋ ۇزاق جىلدار بويى بەيبىتشىلىككە, ايماق­تاعى كەلىسىمگە جانە قارسىلىق پەن قان­توگىسكە نۇكتە قوياتىنىنا سەنىم­دىمىن», دەدى ي.اليەۆ.

ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى ن.پا­شي­نيان ونلاين-كونفەرەنتسياعا قاتىس­پا­عانىمەن, فەيسبۋكتەگى پاراق­شا­سىندا تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ, ءوز شەشىمى تۋرالى حابارلادى.

«مەن رەسەي جانە ازەربايجان پرەزي­دەنت­تەرىمەن قاراباق سوعى­سىن ساعات 01:00-دە اياقتاۋ تۋرالى مالىمدەمەگە قول قوي­دىم. جاريا­لان­عان مالىمدەمەنىڭ ءما­تى­نى مەن ءۇشىن جانە حالقىمىز ءۇشىن اۋىر.

مۇنداي شەشىمدى اسكەري جاع­دايدى تالداپ جانە بارىنەن جاقسى بىلەتىن ادامداردىڭ باعاسىنا قاراپ قابىلدادىم. سونداي-اق ول وسى جاعدايداعى ەڭ دۇرىس شەشىم دەگەن سەنىمگە نەگىزدەلدى», دەدى ن.پاشينيان.

مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ مۇنداي مالىمدەمەلەرىنەن كەيىن ازەربايجاندا جاپپاي تويلاۋ باستالدى. قۋانىشى قوينىنا سىيماعاندار باكۋ ورتالىعىنا جينالىپ, جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا تاڭعى تورتتەن باستاپ دۋمانداتۋعا كىرىس­كەن.

ال ارمەنيادا مالىمدەمەنىڭ سوڭى شەرۋگە ۇلاستى. نارازىلار ارمەنيا پارلامەنتىنىڭ عيماراتىنا باسىپ كىرىپ, پارلامەنت عيماراتى مەن ۇكىمەت ءۇيىن قيراتتى. ءماجىلىس زالىنداعى مىنبەرگە شىققان ارمياندار قاراباقتاعى اسكەري قيمىلدى جالعاستىرۋدى تالاپ ەتكەن. ونىمەن قويماي, ەرەۋىلشىلەر پارلامەنت سپيكەرى ارارات ميرزوياندى سوققىعا جىقتى. ميرزوياندى كولىكتەن كۇش­پەن شىعارىپ, رەنىشتەرىن ايتقان. سپيكەردى اسكەريلەر قور­عاعان. نيكول پاشينيان ەرەۆاندا ب ۇلىك جا­ساعان بارلىق ازامات جاۋاپ­قا تارتىلاتىنىن ايتتى.

جالپى, تاۋلى قاراباق رەسمي تۇر­دە ازەربايجاننىڭ اۋماعى سانالادى. بىراق كەڭەس وكىمەتى ىدىراعان تۇستا ازەربايجان مەن ارمەنيا تاۋلى قارا­باق ايماعى ءۇشىن قاقتىعىستى. 1994 جىلى ارمەنيا مەن تاۋلى قاراباق جانە ازەربايجان اراسىندا اتىستى توقتاتۋ جونiندە بiتiمگەرلiك كەلiسiم جاسالعانىمەن, تاۋلى قاراباق پەن وعان جاپسارلاس جاتقان ايماقتار ارمەنيانىڭ باقىلاۋىندا قالا بەردi. 1988-1994 جىلدارى بولعان سوعىستا 30 مىڭداي ادام قازا تا­­­­ۋىپ, ميلليونعا جۋىق ازەربايجان بوسىپ كەتتى.

سودان بەرى تاۋلى قاراباق ەتنوستىق ارميانداردىڭ باقى­لاۋىندا. تاۋلى قاراباق ايماعى 1991 جىلى ازاتتىعىن جاريالادى. الايدا الەم­نىڭ بىردە-ءبىر مەملەكەتى ونىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداعان جوق.

1995 جىلى ەۋروپا قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ار­مە­نيا مەن ازەربايجان قاقتى­عى­سىن شەشۋ ءۇشىن مينسك توبىن جا­ساق­تا­دى. بۇل كەلىسىمگە فرانتسيا, رەسەي جانە اقش وكىل رەتىندە ەندى. بىراق بۇل كەلىسىم دىتتەگەن ماقساتىنا جەتكەن جوق.

بۇۇ تاۋلى قاراباق ايماعىن رەسمي تۇردە ازەربايجان اۋماعى دەپ مويىنداپ, ەكى ەلدى ماسەلەنى بەيبىت جولمەن شەشۋگە شاقىرىپ كەلەدى. ءتىپتى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭە­سى داۋلى قاراباققا قاتىستى 4 قارار قابىلداپ, ارمەنيانىڭ اسكەرىن ازەربايجان اۋماعىنان شىعارۋعا ءتيىس دەپ كورسەتتى.

بۇعان دەيىن ارمەنيا مەن ازەربايجان تاراپى بىرنەشە رەت ء«تۇيىسۋ سىزىعىندا» قاقتىعىسقان-دى. بيىلعى 27 قىركۇيەكتە تاۋلى قاراباق ءۇشىن قاقتىعىس قايتا باس­تالدى. قازا تاپقاندار اراسىندا بەيبىت تۇرعىندار دا بار. كەيىنگى سوعىس باستالعالى بەرى تاراپتار ءۇش رەت اتىستى گۋمانيتارلىق ماق­ساتتا توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىم جاسا­عا­نى­مەن, كەلىسىمدەر ساقتالعان جوق.