سارىارقانىڭ تابيعات ساقشىسى

ينسپەكتور اتانۋدى ماقسات ەتكەن

– بۇل قىزمەتتى تاڭداۋعا قان­داي سەبەپ تۇرتكى بولدى؟

 – تۋعان جەرىم – قاراعاندى وبلىسى نۇرا اۋدانىنداعى بارشىن اۋىلى. اۋىلدا مەكتەپتە وقىپ جۇر­گە­­نىمدە «وحوتزووپروم» مەكەمە­سى مەن اڭ­­­شىلىق شارۋاشىلىق ينس­پەك­تسيا­سى­نىڭ ماماندارى كەلىپ ۇگىت-ناسيحات جۇ­­مىستارىن جۇر­گىزەتىن. ولاردىڭ قىز­­مەتتىك كيىم­­دەرىنە قاراپ, سونداي-اق اق­بوكەندەردى قورعاۋ تۋرالى جا­نە جۇ­­مىستاعى وقيعالارى تۋرالى ايت­­قان­دا قىزىعۋشىلىعىم وياندى. وسى قى­زىعۋشىلىقپەن 2006 جى­لى باس شاھار­داعى س.سەيفۋل­لين اتىنداعى اگرو­تەح­نيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتكە ءتۇسىپ, 2010 جىلى «اڭ ءوسىرۋ جانە اڭشىلىقتانۋ» ماماندىعىن تامامداپ شىقتىم. وسى­لايشا, اڭشىلىق ينسپەكتسيا­لارىنا, «وحووتزووپرومنىڭ» في­­ليالدارىنا تۇيىمدەمەمدى قال­دىرىپ, ەكى ايدان كە­يىن پاۆلودار­عا جۇمىسقا شاقىرتۋ الدىم. بۇل كەزدە دالاداعى جۇمىستىڭ قىر-سىرىن بىلە بەرمەيتىنمىن. 2011 جى­لى قاراعاندىعا جانۋارلار دۇنيەسىن قور­عاۋ ينسپەكتورى بولىپ اۋىسىپ, ومى­رىمدە ال­عاش رەت ارقاردى كوردىم. 2012 جى­لى تىرەك پۋنكتىنە اۋىستىم. نەگىزگى مىندەتىمىز – اقبوكەندەر­دى قور­عاپ, زاڭبۇزۋشىلىقتى الدىن الۋ. ارىپ­تەستەرىمنىڭ اراسىندا ەڭ جاسى مەن بول­­عاندىقتان اعا بۋىن وكىلدەرىنەن جۇ­­مىستىڭ ەرەك­شەلىكتەرىن, براكونەر­لەر­­مەن كۇرەسكە قاتىستى ءبىراز ماسە­لەگە قا­نىقتىم. الدىما ماقسات قويىپ, تاجى­ريبەمدى ارتتىرا بەر­دىم. كيىكتىڭ جايىلىپ باراتىن با­عىتتارىن, اڭشىلاردىڭ جۇرەتىن جەر­لەرىن بىلە باستادىم. 2014-2016 جىلدار ارالىعىندا ماماندى­عىم بويىنشا استانادا ماگيستراتۋ­را وقىپ شىعىپ, «وحوتزووپروم­عا» ورالدىم.

– قىزمەتىڭىز بالا كۇندەگى ءۇمىتىڭىزدى اقتادى ما؟

– شىندىعىنا كەلسەك, بۇل جۇمىستىڭ قىزىعىنان بولەك قاۋپى مەن قورقىنى­شى كوپ. ءتۇرلى جاع­دايلار ورىن الاتىنىن ءبىلىپ جاتىرسىزدار. ءوزىمنىڭ تۋ­عان جە­رىمدە جۇمىس ىستەگەندىكتەن جاع­داي­دىڭ 70%-ىن بىلەم دەپ ايتا الا­مىن. براكونەر قايدان كەلىپ, قاي­دا قاشا­تىنى سەكىلدى ماڭىزدى دۇنيەلەردەن حاباردارمىز. ىزدە­رىن ايىرا الامىز. ول ءبىزدىڭ شا­ڭىمىزدى كورگەننەن قاشۋعا تىرىسادى. بىراق ولاردىڭ ارتىنان قۋىپ, ۇستاماساڭ قىلمىستى توق­تاتا المايسىڭ. مۇنداي ساتتەردە ىشتەي قورقىنىش با­رىن­دە بولادى. الايدا جۇمىستىڭ اتى جۇمىس.

ارىپتەسى ءولىم اۋزىنان امان قالدى

– براكونەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلگەن ساتتەرىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟

 – ءىرى قىلمىس جاساعان براكونەرلەرمەن 7-8 رەت قارسى كەلگەن شىعارمىن. ەڭ قاۋىپتىسى 2016 جىلى جەزقازعان دالاسىندا ورىن الدى. ينسپەكتور سەرگەي تۋلوۆ باستاعان توپ كەشكە ەكى موتوتسيكل مىنگەن ەكى ادامدى كورىپ, كولىكپەن ىزىنە ءتۇستى. ءبىزدىڭ توپ باسقا تۇسىنان تىعىلىپ, كۇتىپ تۇردىق. قاتارىمىز تا­عى ءبىر توپ قوسىلدى. ءبىرىنشى قۇ­را­ما ىز­دەرىنە ءتۇسىپ, تىم قاتتى جا­قىنداماي ارا­قاشىقتىق ۇستاپ وتىردى. كولىك توق­تاماسا, سوعىپ قۇلاتا المايمىز. سەبەبى جوعارى جىلدامدىقپەن ادامدى قاعىپ كەتۋىڭ دە مۇمكىن. سوندىقتان ينسپەكتورلار وڭ جاعىنا شىعىپ, موتوتسيكلدەر­دىڭ ءسۇرىنۋىن كۇتتى. ويلاعانىمىزداي-اق ءبى­راز ۋاقىت­تان كەيىن جان-جاعىنا جال­تاق­تاۋدىڭ سالدارىنان اۋدارىلىپ ءتۇس­تى. وقىس جاعداي وسى ساتتە ورىن ال­دى. ينسپەكتور دوستاي نۇربە­كوۆ ءبىرى­نىڭ قو­لىن قايىرىپ, كىسەن سالىپ جات­قانى سول ەدى, ارتىنان جا­قىنداعان ەكىن­شى برا­كونەر موينىنا پىشاق كەزەپ, جىبە­رۋلەرىن تالاپ ەتتى. پىشاقتى قاتتى تا­قا­­عاننىڭ اسەرىنەن نۇربەكوۆتىڭ تاماعى ءتىلىنىپ كەتتى. سول كەزدە ارىپتەستەرىمىز كە­لىپ ۇلگەرىپ, براكونەرلەر ۇستالدى. ينس­پەكتورعا العاشقى كومەك كورسەتىلىپ, موي­نى تىگىلدى. پىشاق كۇرەتامىرىنا ءسال جەت­پەي امان قالدى. بۇل ءىس نۇرا اۋدانىنا تاپسىرىلدى.

ينسپەكتورلارعا مىلتىعىن كەزەدى

– ومىرىڭىزگە تىكەلەي قاۋىپ تون­گەن جاعدايلار بولدى ما؟

– ءبىر جاعداي شامامەن 2015 ­جىل ورىن الدى. جاڭاارقا اۋدانىن­دا جالىن دەپ اتالاتىن كارەردىڭ جانىنان Nissan Patrol كولىگىن باي­قاپ, بىردەن ىزىنە تۇستىك. سول كەزدە اڭدىپ كەلە جاتقانىمىزدى سەزىپ, جىلدامدىقتى ارتتىرا سالا قاشا جونەلدى. ىزىمەن ءجۇرىپ, الگىلەردىڭ جانتالاسىپ كولىكتەرىنەن ەكى ءولى اقبوكەن­دى ءتۇسىرىپ, توبىلعىنىڭ اراسىنا تىعىپ جاتقانىن كوردىك. جاقىنداعاندا بىرەۋى مىلتى­عىن بىزگە قاراي كەزەدى. بوكەندەر مەن قارۋدى تاستاعان بويدا تاس جولدى بەتكە الىپ قاشتى. اككى براكونەرلەر ۆيدەوكامەراعا تۇ­سىرەتىنىمىزدى بىردەن تۇسىنگەندىك­تەن ەت پەن قارۋدى تاستاپ, كولىكتەرى­نەن ايعاق زاتتار تابىلعان جوق. بى­راق قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. قا­زىر ج­ا­قىنداي تۇسسەڭ كوبى وسىلاي قا­رۋ كەزەنۋدەن تايىنبايدى. بۇعان قو­سا كولىكتىڭ جولىنا تاستايتىن ارنايى تەمىر شەگەلەردى الىپ جۇ­رەدى. باسساڭ دوڭگەلەگىڭ جارىلادى. مۇنداي جاعدايلار وتە كوپ. سوندىقتان كوبىنە ەكى كولىكپەن ءجۇرىپ, قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءبىر-بىرىمىزدەن قالىسپاۋعا تىرىسامىز. قازىرگى كولىكتەرىمىز دە جامان ەمەس. جاراقتاندىرىلعان. براكونەرلەردى ىزدەرى ارقىلى تانۋدى مەڭگەردىك.

– ينسپەكتورلاردىڭ قورعانۋ قۇ­رال­­دارى بار ما؟

– كارابين ۆينتوۆكاسى, «ساي­گا» اۆتوماتى جانە «بايكال» تا­پانشاسىمەن قامتىلعانبىز. بىراق براكونەردى بارىنشا قارۋ قولدانباي ۇستاۋعا تىرىسامىز.

– 10 جىل بويى ۇستاتپاعان برا­كو­نەرلەردى قولعا تۇسىر­گەندەرىڭىز جايلى ەستىدىك. وسى­عان كەڭىرەك توقتالساڭىز؟

– ساتباەۆ قالاسىندا جەردى قاتتى بىلەتىن اكەلى-بالالى اڭ­شى­لار بار دەگەن­دى بۇرىننان ەس­تيتىنبىز. قاراعاندىنى قويىپ, ارقالىققا دا بارىپ كيىك اتادى دەگەن سىبىس تارايتىن. كەيىن زەرتتەپ, قاي كەزدە شىعاتىندارىن ءبىلىپ الدىق. وسىلايشا, ولاردىڭ شىعاتىن كۇنى جايلى اقپارات العان سوڭ, تاۋدىڭ اراسىنا كولىكتەرىمىزدى جاسىرىپ, تاڭنان بينوكلمەن اڭدىپ وتىردىق. سول كۇنى اۋا سال­قىن بولعاندىقتان اقبوكەن تاۋ­دىڭ قارسى بەتىنە شىعىپ, ولار ىزدەگەن جە­رىنەن تاپپادى. بىراق ءبىزدى بايقاعان سات­تە قاشا جونەلدى. براكونەرلەردىڭ كو­لىگى جولسىز جەردە قاتتى جۇرگەنىنىڭ اسە­رىنەن بۇزىلىپ, امالسىز توقتادى. ءبىز جەتكەنشە مىلتىقتى ءبىر جاققا, زات سا­لىنعان دوربالاردى ءبىر جاققا لاقتىرا باس­تادى. بىراق ونىڭ ءبارى بەينەكامەراعا جازىلدى. تەكسەرۋ ناتيجەسىندە ەكى جۇپ ءمۇيىز تاپتىق. قازىر نۇرا اۋدانىنىڭ ىشكى ىستەر ءبولىمى ءىس قوزعاپ جاتىر. ەگەر ۇستا­ماعانىمىزدا قانشا كيىكتى اتىپ سالاتىندارىن كىم ءبىلسىن؟!

تۋىستارى جۇمىسىنا قارسى بولعان

– وتباسىلى ادام ەكەندىگىڭىزدى ەس­كەر­سەك, تۋىستارىڭىز قىزمە­تىڭىزگە قار­سى ەمەس پە؟

– وسى تۋرالى كەيىنگى جىلدا­رى, با­لالى بولعالى كوپ ەستي باس­تادىم. اسى­رەسە اكە-شەشەم قار­­سى. «دالادا ءجۇ­رىپ, جوعالىپ كەت­سەڭ, بىردەمەگە ۇرى­نىپ قالساڭ سەنى قايدان ىزدەيمىز؟! باس­قا جۇ­مىس تاپ» دەيدى. «كۇندىز كۇل­كى, تۇندە ۇيقىدان قالىپ جۇرگەن ەڭ­بە­گىڭدى كىم باعالاپ جاتىر؟» دە­گەندى دە ەس­تيتىنمىن. بىلتىر مينيستر ماعزۇم مىر­زاعاليەۆتىڭ قو­لىنان «ەلىم-اي» پرە­مياسى­نىڭ «ۇزدىك ينسپەكتور» نومينا­تسيا­سىن العاندا ارنايى اتا-اناما اپارىپ, ماقتانىپ كورسەتتىم. جۇمىسى­مىز ەسكەرۋسىز ەمەس ەكەنىن ايتتىم. بۇل 10 جىل­دىق ەڭبەك جولىندا العان العاشقى ۇل­كەن ماراپاتىم. سوعان ىشتەي قۋاندىم, دا­لادا جۇرسەك تە ەڭبەگىمىزگە باعا بە­رىلىپ جاتىر. اۋىل اقساقالدارى اقبو­كەندەر­دىڭ كوبەيىپ جاتقانىنا كۋا بولىپ, راقمەتىن ايتادى. ال كەي كىسىلەر تۇسىنگىسى كەلمەيدى. سەبەبى ءوز تۋعان جە­رىمدە جۇمىس ىستەگەندىكتەن اۋىلداست­ارىم براكونەرلىكپەن قول­عا تۇسەتىن سات­تەر دە بولادى. سونداي كەزدەرى «بۇل جۇ­مىستا ءومىر بويى ىستەمەيسىڭ عوي» دەپ اعا­يىنگەرشىلىككە سالۋعا تىرىسادى. مىسالى, وتكەندە تەرىساققان اۋى­لىندا ءبىر كيىك اتىپ كەلە جات­­قان ۋاز اۆتوكولىگىن قولعا تۇ­­سىرگەنبىز. جاس بالالار ەكەن. ءبى­­رىنىڭ اكەسى ء«بىر كيىكتە تۇرعان ەش­­تەڭە جوق. جۇزدەپ اتقانداردى ۇس­­تاپ الساڭدارشى» دەگەن سىندى سوز­­دەر ايتتى. سوندىقتان سىرتتا جۇرگەندە اۋىلدى جەرلەرگە قون­باۋعا, كوپ ايالداماۋعا تىرىسامىز.

ارقانىڭ قاھارمانى

– ارىپتەستەرىڭىز ءسىزدى «رەمبو» دەپ اتايتىنىن ەستىدىك. بۇل ات قايدان شىقتى؟

– جىگىتتەردىڭ قويىپ العانى عوي (كۇلدى). براكونەرلەردى ءجيى ۇستاي­تى­نىما, جالپى جۇمىستا­عى كورسەت­كىش­تەرىمە قاراپ ايتاتىن بولسا كەرەك. ەڭ جاس توپ باسشىسى بولىپ ءجۇرمىن. ءبىر توپتا 6 كىسى. ال براكونەرلەر «GPS» (باعىتتى انىقتاۋ جۇيەسى) دەپ اتاپ كەتكەن. سە­بەبى, 10 جىلدان بەرى ءوزىمىز قورعايتىن اۋماقتىڭ وي-قىرىنىڭ ءبارىن تانىپ الدىم. براكونەرلەردىڭ جۇرەتىن جەرىن, كيىكتىڭ قوزعالۋ باعىتتارىن بىلەمىن دەسەم ارتىق ايتپاسپىن. جىلقىشىلارمەن كوپ سويلەسىپ, تىڭعىلىقتى اقپارات جي­نايمىن. ۇزاق ۋاقىت بۇل جۇمىسقا بە­رى­لىپ ىستەسە, كەز كەلگەن ادام دالا زاڭ­­دارىن مەڭگەرىپ الادى دەپ ويلايمىن. جالپى اڭ-قۇستى قور­عاپ جۇرگەن جىگىتتەردىڭ ءبارى ماق­تاۋعا لايىق دەپ ەسەپتەيمىن. ەش­كىمدى بولە-جارۋعا بولمايدى. سەبەبى ارقايسىسى دا جۇمىس بارىسىندا ومىرلەرىن تاۋەكەلگە تى­گەدى. مىسالى, براكونەرلەر قو­لىنان قازا تاپقان مارقۇم ەرلان نۇرعاليەۆتى ەل بىلەدى. ەكەۋمىز كە­زىندە ءبىر توپتا ىستەدىك. ءبىر اۋىل­دانبىز. قايتپاس قايسار جىگىت ەدى. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى ماقتاپ ات قو­يىپ, ارقادان قاعىپ جاتساق برا­كونەرلەردىڭ ءوز اراسىندا دا «با­تىر» سانايتىن ادام­دارى بار. ولارعا ينسپەكتورلاردان قاشىپ قۇتىلۋ, جەتكىزبەۋ كەتۋ – مار­تەبە. ءوز ورتالارى بار. ءبىر-بىرىنەن بار اقپاراتتى ءبىلىپ وتىرادى.

– قازىر جانۋارلاردى قورعاۋ­عا قا­تىستى زاڭ كۇشەيدى. سول سە­بەپتى براكونەرلەر بارىنشا قاشىپ قۇتىلۋعا تىرىساتىنى ءمالىم. سىتىلىپ كە­تۋ ءۇشىن قان­داي جاڭا قۇيتۇرقى ارەكەت­تەرگە بارىپ جاتىر؟

– بۇرىن ەكى-ءۇش «دجيپپەن» توپتاسىپ شىعاتىن بولسا قازىر جەكە-جەكە جورتۋعا كوشكەن. ءتىپ­تى, كەزىندە الدىمىزدان شىعىپ «سەن­دەر كىمسىڭدەر؟» دەپ قوقان-لوققى كورسەتۋگە دەيىن بارۋ­شى ەدى. بۇگىندە ماڭدارىنا جۋىتپاس ءۇشىن ەشتەڭەدەن تايىنبايدى. جوعارىدا ايتقانىمداي سالوندارىنا «شيپى» سالىپ الادى. بۇرىن تەمىر تىكەنەكتى ولار­دىڭ جولىنا ءبىز تاستاساق, قازىر ولار بىزگە تاستايدى. وسى قىستا اۋىلدا اكىمدىككە ءبىر قاعازعا ءمور باستىرىپ شىق­قانىمىزشا جەر­گىلىكتى تۇرعىندار قاردا جۇرەتىن تەحنيكامىزدىڭ لەنتاسىن قيىپ, ءبىر جولدان قالدىرعاندارى ەسى­مىزدە. وسىنداي جاعدايدار ءجيى ورىن الادى. ۇستالىپ تۇرسا دا «كيىك­تىڭ ەتىن كولىگىمىزگە سەندەر سالىپ جىبەردىڭدەر» دەپ كوزبە-كوز جالا جاۋىپ, جالتارماق بولعاندار دا كەزدەستى. دەگەنمەن ساراپتاما شىندىقتىڭ بەتىن اشىپ بەرەدى.